اتریوم چیست؟

اتریوم (Ethereum) بلاک‌چینی غیرمتمرکز و برنامه‌پذیر است؛ یعنی شبکه‌ای جهانی از رایانه‌ها که هم تراکنش‌ها را ثبت می‌کند و هم برنامه‌هایی به نام «قرارداد هوشمند» را اجرا می‌کند. رمزارز بومی این شبکه «اتر» (ETH) نام دارد و برای پرداخت کارمزد تراکنش‌ها و پاداش دادن به اعتبارسنج‌هایی به کار می‌رود که شبکه را امن نگه می‌دارند. سرمایه‌گذاران اتریوم را بیشتر با اتر می‌شناسند و برنامه‌نویسان با امکان ساختن برنامه‌های غیرمتمرکز و خدمات مالی غیرمتمرکز روی آن.

هر کسی می‌تواند بدون اجازه گرفتن از یک نهاد مرکزی از اتریوم استفاده کند. این شبکه طوری طراحی شده که امن، غیرمتمرکز، برنامه‌پذیر و مقیاس‌پذیر باشد تا بتوان انواع فناوری‌های دیجیتال امن را روی آن ساخت. کاربرد اصلی اتر پرداخت هزینهٔ کارهایی است که شبکه انجام می‌دهد، اما هر جا فروشنده‌ای بپذیرد، می‌توان با آن کالا و خدمات هم خرید.

نکات کلیدی

• اتریوم بستری برای ساختن برنامه‌های مبتنی بر بلاک‌چین است و بیشتر با رمزارز بومی‌اش، اتر (ETH)، شناخته می‌شود.
• بلاک‌چین اتریوم دفتر کل عمومی و امنی است که نسخه‌ای یکسان از آن روی هزاران رایانه در سراسر جهان نگهداری می‌شود.
• اتریوم و بیت‌کوین شباهت‌های زیادی دارند، اما هدف، سقف عرضه و روش تأیید تراکنش‌هایشان متفاوت است.
• اتریوم از سپتامبر ۲۰۲۲ برای تأیید تراکنش‌ها به‌جای «استخراج» از سازوکار «اثبات سهام» استفاده می‌کند.
• ارتقاهای دنکون، پکترا و فوساکا ظرفیت اتریوم را برای میزبانی داده‌های شبکه‌های لایهٔ دوم گام‌به‌گام بالا برده‌اند.
• کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا در مارس ۲۰۲۶ اتر را نمونه‌ای از «کالای دیجیتال» دانست، نه اوراق بهادار.
• اتریوم زیرساخت بسیاری از فناوری‌های نوظهور بلاک‌چینی است؛ از امور مالی غیرمتمرکز و استیبل‌کوین‌ها تا توکن‌های غیرمثلی و سازمان‌های خودگردان غیرمتمرکز.

تاریخچهٔ اتریوم

ایدهٔ اتریوم را ویتالیک بوترین (Vitalik Buterin)، برنامه‌نویس کانادایی روس‌تبار، در سال ۲۰۱۳ در قالب «وایت‌پیپر»، یعنی سند معرفی فنی طرح، مطرح کرد و شبکهٔ اصلی آن در ژوئیهٔ ۲۰۱۵ به راه افتاد. هدف او ساختن بلاک‌چینی بود که فقط به جابه‌جایی پول محدود نباشد و هر نوع برنامه‌ای بتواند روی آن اجرا شود. امروز اتر از نظر ارزش بازار پس از بیت‌کوین دومین رمزارز بزرگ جهان است.

انشعاب اتریوم و اتریوم کلاسیک

یکی از رویدادهای مهم تاریخ اتریوم، هاردفورکی است که به جدا شدن اتریوم کلاسیک انجامید. «هاردفورک» یعنی تغییری در قواعد شبکه که با نسخهٔ قبلی سازگار نیست و ممکن است زنجیره را به دو شاخه تقسیم کند. در سال ۲۰۱۶ مهاجمی با سوءاستفاده از حفره‌ای در قرارداد هوشمند پروژه‌ای به نام «دائو» (The DAO)، اتری به ارزش بیش از ۵۰ میلیون دلار را از آن بیرون کشید.

بیشتر اعضای جامعهٔ اتریوم تصمیم گرفتند اثر این سرقت را خنثی کنند. آن‌ها با یک هاردفورک تاریخچهٔ بلاک‌چین را اصلاح کردند و نسخهٔ تازهٔ زنجیره را پذیرفتند؛ همین نسخه اتریوم امروزی است. گروهی دیگر اما نسخهٔ اصلاح‌نشده را نگه داشتند و این زنجیره از آن زمان با نام اتریوم کلاسیک (ETC) جداگانه به کار خود ادامه می‌دهد.

گذار به اثبات سهام

اتریوم در ابتدا مانند بیت‌کوین از روش «اثبات کار» (Proof of Work) استفاده می‌کرد؛ روشی که در آن استخراج‌کنندگان با رایانه‌های پرمصرف برای ساختن بلوک بعدی با هم رقابت می‌کنند. پس از چند سال توسعه، اتریوم در سپتامبر ۲۰۲۲ با رویدادی به نام «ادغام» (The Merge) به روش «اثبات سهام» (Proof of Stake) کوچ کرد. این روش به توان پردازشی و انرژی بسیار کمتری نیاز دارد.

صندوق بین‌المللی پول در گزارش «شناخت استیبل‌کوین‌ها» (دسامبر ۲۰۲۵) به نقل از بنیاد اتریوم نوشته است که مصرف انرژی این شبکه با به‌کارگیری فناوری‌های تازه ۹۹٫۹۸٪ کاهش یافته است.

ارتقای دنکون و «پروتودنک‌شاردینگ»

هاردفورک دنکون (Dencun) در ۱۳ مارس ۲۰۲۴ فعال شد و قابلیتی به نام «پروتودنک‌شاردینگ» (proto-danksharding) را به شبکهٔ اصلی اتریوم آورد. نام این قابلیت از نام دو پژوهشگری گرفته شده که آن را پیشنهاد کردند: پروتولامبدا (Protolambda) و دنکراد فایست (Dankrad Feist). دنکون نوع تازه‌ای از داده به نام «بلاب» را معرفی کرد و گام مهمی برای ارتقاهای بعدی اتریوم بود.

اتریوم چگونه کار می‌کند؟

بلاک‌چین؛ دفتر کل مشترک

اتریوم بر پایهٔ بلاک‌چین کار می‌کند؛ یعنی «دفتر کل توزیع‌شده‌ای» که مانند یک پایگاه داده، سابقهٔ همهٔ تراکنش‌ها را نگه می‌دارد. اطلاعات در بلوک‌ها ذخیره می‌شود و هر بلوک، افزون بر داده‌های تازه، «هش» بلوک قبلی را هم در خود دارد. هش نوعی اثر انگشت رمزنگاری‌شده است که با کوچک‌ترین تغییری در داده‌ها عوض می‌شود. به این ترتیب زنجیره‌ای از اطلاعات شکل می‌گیرد که تغییر دادن گذشتهٔ آن عملاً ناممکن است. نسخه‌ای یکسان از این زنجیره روی رایانه‌های سراسر شبکه، که «گره» نام دارند، نگهداری می‌شود.

با ساخته شدن هر بلوک، مقداری اتر تازه پدید می‌آید. این اتر پاداش اعتبارسنجی است که بلوک را پیشنهاد کرده و درستی اطلاعات آن را بررسی کرده است. پاداش به نشانی (آدرس) همان اعتبارسنج واریز می‌شود.

وقتی بلوک تازه‌ای پیشنهاد می‌شود، نرم‌افزارهای خودکار گره‌ها درستی تراکنش‌های آن را بررسی می‌کنند تا دربارهٔ آن به «اجماع» برسند. در اتریوم این کار با تبادل داده و هش میان دو بخش شبکه انجام می‌شود: «لایهٔ اجرا» که تراکنش‌ها را پردازش می‌کند و «لایهٔ اجماع» که دربارهٔ اعتبار و ترتیب بلوک‌ها تصمیم می‌گیرد. هرگاه شمار کافی از اعتبارسنج‌ها نتیجهٔ یکسانی اعلام کنند، بلوک «نهایی» می‌شود و دیگر تغییر نمی‌کند.

قرارداد هوشمند و ماشین مجازی اتریوم

مهم‌ترین ویژگی اتریوم برنامه‌پذیری آن است. «قرارداد هوشمند» برنامه‌ای است که روی بلاک‌چین ذخیره می‌شود و هرگاه شرایط تعیین‌شده برقرار شود، خودبه‌خود اجرا می‌شود؛ مثلاً پولی را جابه‌جا می‌کند یا رأی‌ها را می‌شمارد. همهٔ گره‌های شبکه این برنامه‌ها را در محیطی یکسان به نام «ماشین مجازی اتریوم» (EVM) اجرا می‌کنند و نتیجهٔ یکسانی می‌گیرند.

اعتبارسنجی به روش اثبات سهام

در اثبات سهام، برخلاف اثبات کار، برای تأیید بلوک‌ها به محاسبات پرمصرفی که «استخراج» یا ماینینگ نامیده می‌شود نیازی نیست. به‌جای آن، اعتبارسنج‌ها مقداری اتر را در شبکه به وثیقه می‌گذارند؛ به این کار «استیکینگ» (staking) می‌گویند.

اتریوم برای رسیدن به اجماع از سازوکاری به نام «گسپر» (Gasper) استفاده می‌کند. گسپر از ترکیب پروتکل نهایی‌سازی «کسپر» (Casper-FFG) و الگوریتم انتخاب زنجیره (LMD-GHOST) ساخته شده است. این سازوکار هم بر روند اجماع نظارت می‌کند و هم تعیین می‌کند اعتبارسنج‌ها چه زمانی برای کارشان پاداش بگیرند و چه زمانی به خاطر خطا یا غیبت جریمه شوند.

هر کس بخواهد به‌تنهایی اعتبارسنج شود، باید دست‌کم ۳۲ اتر سپرده بگذارد. کسانی که اتر کمتری دارند می‌توانند به یک «استخر استیکینگ» بپیوندند و پاداش را با دیگر اعضا تقسیم کنند. بنیاد اتریوم در آوریل ۲۰۲۵ اعلام کرد که با ارتقای پکترا، سقف موجودی‌ای که هر اعتبارسنج برای آن پاداش می‌گیرد، با فعال کردن یک گزینهٔ اختیاری، از ۳۲ اتر به ۲٬۰۴۸ اتر افزایش می‌یابد.

در هر نوبت، یک اعتبارسنج برای ساختن بلوک تازه برگزیده می‌شود و آن را برای دیگران می‌فرستد. گروهی از اعتبارسنج‌ها که «کمیته» نام دارند، بلوک را بررسی می‌کنند و با امضای دیجیتال خود به درستی آن رأی می‌دهند؛ به این رأی «گواهی» (attestation) می‌گویند.

اعتبارسنجی که تقلب کند یا قواعد را زیر پا بگذارد، جریمه می‌شود. گسپر بر پایهٔ رأی اعتبارسنج‌ها بلوک‌های پذیرفته و ردشده را مشخص می‌کند و به این ترتیب مهاجمان را شناسایی می‌کند. در این حالت بخشی از اتر سپرده‌شدهٔ اعتبارسنج خاطی «سوزانده» می‌شود و خودش از شبکه کنار گذاشته می‌شود. سوزاندن یعنی خارج کردن همیشگی رمزارز از گردش؛ برای نمونه با فرستادن آن به نشانی‌ای که هیچ‌کس کلید خصوصی‌اش را ندارد.

کارمزد تراکنش یا «گس»

هر کاری در شبکهٔ اتریوم، از یک انتقال ساده تا اجرای قرارداد هوشمند، مقداری «گس» (gas) مصرف می‌کند. گس واحد سنجش حجم محاسبات است و کارمزد تراکنش از ضرب مقدار گس مصرفی در قیمت هر واحد گس به دست می‌آید. قیمت گس معمولاً به «گوئی» (Gwei) بیان می‌شود که یک میلیاردم اتر است.

کارمزد هر تراکنش دو بخش دارد. «کارمزد پایه» را خود شبکه بر اساس میزان شلوغی تعیین می‌کند و این بخش سوزانده می‌شود. «انعام» (tip) را کاربر به دلخواه می‌پردازد و به اعتبارسنج می‌رسد. طبق داده‌های اترسکن (Etherscan) در سپتامبر ۲۰۲۶، تاکنون حدود ۴٫۶۳ میلیون اتر از راه سوزاندن کارمزدها از گردش خارج شده است.

مثال فرضی: کارمزد یک انتقال ساده

مثال فرضی: انتقال سادهٔ اتر از یک کیف پول به کیف پول دیگر ۲۱٬۰۰۰ واحد گس مصرف می‌کند. فرض کنید کارمزد پایه ۱۰ گوئی و انعام ۱ گوئی باشد.

• کل کارمزد = ۲۱٬۰۰۰ × (۱۰ + ۱) گوئی = ۲۳۱٬۰۰۰ گوئی = ۰٫۰۰۰۲۳۱ اتر
• بخش سوزانده‌شده = ۲۱٬۰۰۰ × ۱۰ گوئی = ۲۱۰٬۰۰۰ گوئی = ۰٫۰۰۰۲۱ اتر
• سهم اعتبارسنج = ۲۱٬۰۰۰ × ۱ گوئی = ۲۱٬۰۰۰ گوئی = ۰٫۰۰۰۰۲۱ اتر
• اگر قیمت هر اتر ۳٬۰۰۰ دلار فرض شود، کل کارمزد برابر است با ۰٫۰۰۰۲۳۱ × ۳٬۰۰۰ = ۰٫۶۹۳ دلار.

در این مثال بیش از ۹۰٪ کارمزد سوزانده می‌شود و فقط انعام به اعتبارسنج می‌رسد. هرچه شبکه شلوغ‌تر باشد، کارمزد پایه بالاتر می‌رود و همین تراکنش گران‌تر تمام می‌شود.

کیف پول و کلید خصوصی

دارندگان اتر برای دسترسی به دارایی خود از «کیف پول» استفاده می‌کنند. کیف پول رابطی دیجیتال است که یک «نشانی» (آدرس) دارد. این نشانی را می‌توان به نشانی ایمیل تشبیه کرد: دیگران برای فرستادن اتر به شما، آن را به همین نشانی می‌فرستند.

اتر درون کیف پول ذخیره نمی‌شود؛ موجودی هر نشانی روی خود بلاک‌چین ثبت است. آنچه کیف پول نگه می‌دارد «کلید خصوصی» است؛ رمزی که هنگام انجام تراکنش مانند گذرواژه به کار می‌رود. هر حساب کلید خصوصی خودش را دارد و بدون آن نمی‌توان از اتر موجود در حساب استفاده کرد. به همین دلیل، توصیه‌های زیادی دربارهٔ روش‌های امن نگهداری کلید خصوصی می‌شنوید.

واحدهای اتر

کوچک‌ترین واحد اتر «وی» (wei) نام دارد و هر اتر برابر ۱۰^۱۸ وی است. اتر در مجموع هفت واحد دارد:

واحد	معادل به وی
وی (Wei)	۱
کیلووی (Kwei)	۱۰۳
مگاوی (Mwei)	۱۰۶
گوئی (Gwei)	۱۰۹
میکرواتر (Twei)	۱۰۱۲
میلی‌اتر (Pwei)	۱۰۱۵
اتر (Ether)	۱۰۱۸

اتریوم در برابر بیت‌کوین

اتریوم را اغلب با بیت‌کوین مقایسه می‌کنند. این دو رمزارز شباهت‌های زیادی دارند، اما تفاوت‌های مهمی هم میانشان هست.

ویژگی	اتریوم	بیت‌کوین
هدف اصلی	بستری برنامه‌پذیر برای ساختن برنامه‌ها و قراردادهای هوشمند	پول دیجیتال و وسیلهٔ پرداخت
سقف عرضه	سقف ثابت ندارد؛ عرضهٔ کل حدود ۱۲۲٫۱ میلیون اتر است (اترسکن، سپتامبر ۲۰۲۶)	حداکثر ۲۱ میلیون واحد
روش تأیید تراکنش	اثبات سهام	اثبات کار
سرنوشت کارمزدها	کارمزد پایه سوزانده می‌شود و انعام به اعتبارسنج می‌رسد	به استخراج‌کنندگان پرداخت می‌شود

مهم‌ترین تفاوت در هدف است. بنیان‌گذاران و توسعه‌دهندگان اتریوم آن را «بلاک‌چین برنامه‌پذیر جهان» می‌نامند؛ رایانه‌ای مجازی و توزیع‌شده که دیگران برنامه‌هایشان را روی آن می‌سازند. بلاک‌چین بیت‌کوین اما اساساً برای پشتیبانی از خود بیت‌کوین در نقش ابزار پرداخت ساخته شده است.

تفاوت دوم در عرضه است. شمار بیت‌کوین‌هایی که ممکن است وارد گردش شوند به ۲۱ میلیون محدود است، اما عرضهٔ اتر سقف ثابتی ندارد. میزان اتر تازه‌ای که هر سال پدید می‌آید به قواعد پروتکل و شمار اعتبارسنج‌ها بستگی دارد و سوزاندن کارمزدها بخشی از آن را جبران می‌کند. عرضهٔ اتر در مه ۲۰۲۴ کمی بیش از ۱۲۰ میلیون واحد بود و طبق داده‌های اترسکن در سپتامبر ۲۰۲۶ به حدود ۱۲۲٫۱ میلیون رسیده است.

تفاوت سوم در کارمزدها و روش تأیید تراکنش است. در اتریوم کارمزد پایهٔ هر تراکنش سوزانده می‌شود، اما در بیت‌کوین همهٔ کارمزدها به استخراج‌کنندگان می‌رسد. بیت‌کوین همچنان از اثبات کار پرمصرف استفاده می‌کند که در آن استخراج‌کنندگان برای گرفتن پاداش با هم رقابت می‌کنند.

مقیاس‌پذیری: رول‌آپ‌ها، بلاب‌ها و دنک‌شاردینگ

بلاک‌چین اصلی اتریوم در هر ثانیه فقط شمار محدودی تراکنش را پردازش می‌کند و در دوره‌های شلوغی، کارمزد گس به‌شدت بالا می‌رفت. راه‌حل اصلی اتریوم برای این مشکل رول‌آپ‌ها (rollups) هستند؛ شبکه‌های لایهٔ دومی که تراکنش‌ها را بیرون از زنجیرهٔ اصلی پردازش می‌کنند، آن‌ها را فشرده و یکجا می‌کنند و نتیجه را روی اتریوم ثبت می‌کنند.

طرح اولیه برای افزایش ظرفیت «شاردینگ» بود؛ یعنی تقسیم بلاک‌چین به بخش‌هایی به نام «شارد» تا هر گره فقط بخشی از داده‌ها را نگه دارد، نه کل زنجیره را. این طرح بعدها کنار گذاشته شد و «دنک‌شاردینگ» (danksharding) جای آن را گرفت. در دنک‌شاردینگ، رول‌آپ‌ها داده‌های خود را در قالب «بلاب» (blob، کوتاه‌شدهٔ «شیء باینری بزرگ») به زنجیرهٔ اصلی می‌فرستند. گره‌ها هم می‌توانند با روشی به نام «نمونه‌برداری از دسترس‌پذیری داده» (data availability sampling) بدون دانلود کامل داده‌ها از در دسترس بودن آن‌ها مطمئن شوند.

طبق اطلاعیه‌های بنیاد اتریوم، این برنامه گام‌به‌گام پیش رفته است:

• دنکون (مارس ۲۰۲۴): بلاب‌ها را معرفی کرد. تا پیش از ارتقای بعدی، شبکه به‌طور میانگین ۳ و حداکثر ۶ بلاب در هر بلوک را می‌پذیرفت.
• پکترا (مه ۲۰۲۵): این اعداد را به میانگین ۶ و حداکثر ۹ بلاب رساند.
• فوساکا (دسامبر ۲۰۲۵): قابلیت «پیردس» (PeerDAS) را فعال کرد که به گره‌ها اجازه می‌دهد در دسترس بودن داده‌های بلاب را با نمونه‌برداری بررسی کنند، نه با دانلود کامل آن‌ها.
• دو ارتقای تکمیلی پس از فوساکا: بنیاد اتریوم در نوامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد که هدف و سقف بلاب‌ها در هر بلوک در ۹ دسامبر ۲۰۲۵ به ۱۰ و ۱۵، و در ۷ ژانویهٔ ۲۰۲۶ به ۱۴ و ۲۱ افزایش می‌یابد.

به این ترتیب، طبق برنامهٔ اعلام‌شده، ظرفیت هدف بلاب‌ها از ۳ بلاب در هر بلوک پس از دنکون به ۱۴ بلاب در ژانویهٔ ۲۰۲۶ می‌رسید. دنک‌شاردینگ کامل هنوز در دست توسعه است و انتظار می‌رود با ترکیب بلاب‌ها، رول‌آپ‌ها و نمونه‌برداری از داده‌ها، هزینهٔ تراکنش‌ها را باز هم کمتر و سرعت پردازش را بیشتر کند.

تحولات اخیر اتریوم (۲۰۲۵ و ۲۰۲۶)

ارتقای پکترا؛ کیف پول‌های هوشمندتر

ارتقای پکترا (Pectra) در ۷ مه ۲۰۲۵ روی شبکهٔ اصلی اتریوم فعال شد. این ارتقا، افزون بر بالا بردن سقف موجودی اعتبارسنج‌ها و دو برابر کردن ظرفیت هدف بلاب‌ها، قابلیت مهمی (EIP-7702) برای کیف پول‌ها آورد. به گفتهٔ سایت رسمی اتریوم (ethereum.org)، از آن پس کاربران می‌توانند نشانی معمولی خود را با یک قرارداد هوشمند گسترش دهند.

بنیاد اتریوم در اطلاعیهٔ آوریل ۲۰۲۵ خود، امکاناتی را که این قابلیت در اختیار کیف پول‌ها می‌گذارد چنین برشمرده است:

• یکجا کردن تراکنش‌ها: چند عملیات، مثلاً «تأیید» و «مبادله»، در یک تراکنش انجام می‌شود.
• پرداخت کارمزد از سوی دیگران: شخص یا سرویس دیگری می‌تواند کارمزد را بپردازد؛ این امکان برای حسابی که اتر ندارد بسیار کاربردی است.
• روش‌های دیگر احراز هویت: مانند استفاده از تراشه‌های امنیتی گوشی‌های هوشمند و «کلیدهای عبور» (passkeys) برای تأیید تراکنش.
• کنترل هزینه‌کرد: محدود کردن مقداری که یک برنامه می‌تواند خرج کند یا تعیین سقف برداشت روزانه.
• سازوکارهای بازیابی: راه‌های تازه برای حفاظت از دارایی بدون نیاز به کوچ کردن به حساب جدید.

جایگاه حقوقی اتر در آمریکا

یکی از پرسش‌های قدیمی بازار این بود که آیا اتر در آمریکا «اوراق بهادار» به شمار می‌آید یا نه. کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در ۱۷ مارس ۲۰۲۶ تفسیری رسمی در این باره منتشر کرد و کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) نیز به آن پیوست. در این تفسیر، رمزدارایی‌ها در پنج گروه دسته‌بندی شده‌اند: کالاهای دیجیتال، کلکسیونی‌های دیجیتال، ابزارهای دیجیتال، استیبل‌کوین‌ها و اوراق بهادار دیجیتال.

کمیسیون بورس آمریکا در این سند، اتر را در کنار بیت‌کوین و چند رمزارز دیگر نمونه‌ای از «کالای دیجیتال» معرفی کرد. کالای دیجیتال دارایی‌ای است که ارزشش از کارکرد برنامه‌ریزی‌شدهٔ یک شبکهٔ فعال و از عرضه و تقاضا می‌آید، نه از انتظار سود از تلاش مدیریتی دیگران. همین سند تصریح می‌کند که «استیکینگ پروتکلی»، در شرایطی که شرح داده، عرضه و فروش اوراق بهادار نیست و شرکت‌کنندگان در آن لازم نیست این معاملات را نزد کمیسیون ثبت کنند.

پیش از آن، این کمیسیون در ۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ به محصولات قابل معامله در بورس (ETP) مبتنی بر بیت‌کوین و اتر اجازه داد واحدهای خود را «غیرنقدی» (in-kind)، یعنی در برابر تحویل خود رمزارز، صادر و ابطال کنند. تا آن زمان صدور و ابطال واحدهای این محصولات فقط به‌صورت نقدی ممکن بود.

رکورد تازهٔ قیمت اتر

به گزارش شبکهٔ خبری سی‌ان‌بی‌سی (CNBC)، قیمت اتر در ۲۲ اوت ۲۰۲۵ تا ۴٬۸۸۵ دلار بالا رفت و رکورد نوامبر ۲۰۲۱ (۴٬۸۶۶٫۰۱ دلار) را شکست؛ این نخستین رکورد تازهٔ اتر پس از سال ۲۰۲۱ بود. سی‌ان‌بی‌سی جهش آن روز را به سخنرانی رئیس فدرال رزرو آمریکا و اشارهٔ او به کاهش نرخ بهره نسبت داد. به نوشتهٔ همین گزارش، پیشتازی دوماههٔ اتر در بازار رمزارزها از تحولات مقرراتی مساعدی نیرو گرفته بود که علاقهٔ نهادها به استیبل‌کوین‌ها را افزایش داد؛ رمزارزهایی که بیش از نیمی از آن‌ها روی بلاک‌چین اتریوم کار می‌کنند.

نقشهٔ راه و آیندهٔ اتریوم

ادغام سال ۲۰۲۲ بخشی از یک برنامهٔ بزرگ ارتقا بود. از آن پس، اعتبارسنج‌ها بر پایهٔ اتر سپرده‌شدهٔ خود تراکنش‌ها را تأیید می‌کنند و اتر تازه دریافت می‌کنند. ساختار اتریوم هم دو لایه شده است: «لایهٔ اجرا» که تراکنش‌ها در آن پردازش و اعتبارسنجی می‌شوند، و «لایهٔ اجماع» که گواهی‌ها و زنجیرهٔ اجماع در آن نگهداری می‌شود. ادغام به‌تنهایی ظرفیت شبکه را بالا نبرد و کارمزدها را کم نکرد، اما زمینهٔ ارتقاهایی را فراهم کرد که قرار است مشکل همیشگی شلوغی شبکه و گرانی گس را حل کنند.

سایت رسمی اتریوم در به‌روزرسانی سپتامبر ۲۰۲۶، نقشهٔ راه این شبکه را در چهار محور خلاصه کرده است:

• تراکنش‌های ارزان‌تر: ارتقاهای اتریوم و رول‌آپ‌ها ظرفیت شبکه را بالا می‌برند تا تراکنش‌ها برای همه ارزان‌تر و سریع‌تر شوند.
• امنیت بیشتر: اتریوم هم‌اکنون بسیار امن است، اما می‌توان آن را در برابر انواع حمله‌ها تا آیندهٔ دور مقاوم‌تر کرد.
• تجربهٔ کاربری بهتر: پشتیبانی بیشتر از کیف پول‌های مبتنی بر قرارداد هوشمند و «گره‌های سبک» استفاده از اتریوم را ساده‌تر و امن‌تر می‌کند.
• حریم خصوصی پیش‌فرض: حریم خصوصی در اتریوم از یک افزونهٔ اختیاری به ویژگی پیش‌فرض شبکه تبدیل می‌شود تا آنچه کاربران روی زنجیره می‌خوانند، می‌فرستند و اثبات می‌کنند محفوظ بماند.

در نسخهٔ مه ۲۰۲۴ این نقشهٔ راه، محور چهارم «آینده‌نگری» بود؛ یعنی حل فعالانهٔ مشکلاتی که هنوز بروز نکرده‌اند. در همان نسخه دربارهٔ تراکنش‌های ارزان‌تر آمده بود که رول‌آپ‌ها هنوز بیش از حد گران‌اند و کاربران را وادار می‌کنند به گردانندگانشان اعتماد زیادی داشته باشند.

ارتقای بعدی «گلمستردام» (Glamsterdam) نام دارد. به اعلام سایت رسمی اتریوم در اوت ۲۰۲۶، این ارتقا روی شبکه‌های آزمایشی توسعه در حال آزمون است و انتظار می‌رود در سه‌ماههٔ چهارم ۲۰۲۶ به شبکهٔ اصلی برسد، هرچند تاریخ آن هنوز قطعی نشده است. دو تغییر اصلی آن این‌هاست:

• جداسازی درون‌پروتکلی پیشنهاددهنده و سازندهٔ بلوک (ePBS): کار «پیشنهاددهنده» که بلوک اجماع را برمی‌گزیند، رسماً از کار «سازنده» که محتوای اجرایی بلوک را فراهم می‌کند جدا می‌شود و این دست‌به‌دست شدن درون خود پروتکل انجام می‌گیرد. به گفتهٔ سایت رسمی اتریوم، این تغییر زمان در دسترس برای پخش داده‌ها در شبکه را از ۲ ثانیه به حدود ۹ ثانیه می‌رساند.
• فهرست‌های دسترسی در سطح بلوک (BALs): مانند نقشه‌ای عمل می‌کنند که پیش از شروع کار نشان می‌دهد کدام بخش‌های پایگاه داده به کار گرفته می‌شوند؛ در نتیجه گره‌های شبکه می‌توانند تراکنش‌های بی‌ارتباط با هم را هم‌زمان پردازش کنند.

طبق همین نقشهٔ راه، ارتقای پس از آن با نام «هگوتا» (Hegotá) برای سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است.

کاربردهای اتریوم

امور مالی غیرمتمرکز و استیبل‌کوین‌ها

امور مالی غیرمتمرکز یا «دیفای» (DeFi) به خدماتی مانند وام‌دهی، وام‌گیری و مبادلهٔ رمزارز گفته می‌شود که به‌جای بانک یا کارگزار، قراردادهای هوشمند انجامشان می‌دهند. بخش بزرگی از این خدمات روی اتریوم ساخته شده است.

اتریوم همچنین از بسترهای اصلی استیبل‌کوین‌ها (stablecoins) است؛ رمزارزهایی که ارزششان به یک پول رسمی مانند دلار گره خورده است. صندوق بین‌المللی پول در گزارش دسامبر ۲۰۲۵ خود، اتریوم را یکی از بزرگ‌ترین بلاک‌چین‌هایی خوانده که استیبل‌کوین‌ها روی آن منتشر می‌شوند. همین گزارش یادآوری می‌کند که راه‌حل‌های لایهٔ دوم با بردن پردازش تراکنش‌ها به بیرون از زنجیرهٔ اصلی، شلوغی را کم کرده، هزینه‌ها را پایین آورده و سرعت تراکنش‌ها را بالا برده‌اند.

وب ۳

«وب ۳» (Web3) هنوز بیشتر یک مفهوم است: نسلی از اینترنت که در آن کاربران به‌جای شرکت‌های بزرگ، خودشان مالک داده‌ها و دارایی‌های دیجیتالشان باشند. بسیاری آن را به اتریوم گره می‌زنند، چون بخش بزرگی از برنامه‌هایی که برای «آیندهٔ اینترنت» ساخته می‌شوند روی این شبکه اجرا می‌شوند.

بازی و دنیای مجازی

اتریوم در بازی‌ها و واقعیت مجازی هم به کار می‌رود. «دیسنترالند» (Decentraland) دنیایی مجازی است که از بلاک‌چین اتریوم برای ثبت و حفاظت از دارایی‌های درون آن استفاده می‌کند. زمین مجازی، آواتارها، پوشیدنی‌ها، ساختمان‌ها و محیط‌ها همه روی بلاک‌چین به توکن تبدیل می‌شوند تا مالکیت آن‌ها ثبت و قابل اثبات باشد.

«اکسی اینفینیتی» (Axie Infinity) نمونهٔ دیگری از بازی‌های مبتنی بر بلاک‌چین است که رمزارز ویژهٔ خود را به نام «اسموت لاو پوشن» (SLP) دارد. این توکن برای پاداش دادن به بازیکنان و انجام معاملات درون بازی به کار می‌رود.

توکن‌های غیرمثلی (NFT)

توکن‌های غیرمثلی یا غیرقابل‌معاوضه (NFT) در سال ۲۰۲۱ محبوبیت زیادی پیدا کردند. ان‌اف‌تی توکنی یکتاست که روی بلاک‌چین ساخته می‌شود و مالکیت یک دارایی دیجیتال، مانند یک اثر هنری یا یک ویدئو، را نشان می‌دهد. این توکن به نشانی کیف پول صاحبش تعلق دارد و فقط کسی که کلید خصوصی آن نشانی را دارد می‌تواند آن را جابه‌جا کند. خرید و فروش ان‌اف‌تی یک تراکنش بلاک‌چینی است؛ شبکه آن را تأیید می‌کند و مالکیت منتقل می‌شود.

ان‌اف‌تی‌ها برای انواع دارایی‌ها ساخته می‌شوند. برای مثال، هواداران ورزشی می‌توانند «توکن هواداری» ورزشکاران محبوب خود را بخرند و مانند کارت‌های کلکسیونی با آن‌ها رفتار کنند. برخی از این توکن‌ها تصویری شبیه کارت کلکسیونی‌اند و برخی ویدئویی از لحظه‌ای به‌یادماندنی یا تاریخی در زندگی حرفه‌ای ورزشکار. بسیاری از ابزارهایی که در متاورس به کار می‌روند، از کیف پول و برنامه‌های غیرمتمرکز (dApp) تا دنیاهای مجازی و ساختمان‌هایشان، احتمالاً روی اتریوم ساخته شده‌اند.

کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا در تفسیر مارس ۲۰۲۶ خود، مجموعهٔ ان‌اف‌تی «کریپتوپانکس» (CryptoPunks) و توکن‌های هواداری را نمونه‌هایی از «کلکسیونی‌های دیجیتال» دانست. همین سند نام‌های دامنهٔ «سرویس نام اتریوم» (Ethereum Name Service) را نمونه‌ای از «ابزارهای دیجیتال» معرفی کرد. به گفتهٔ این کمیسیون، کلکسیونی‌ها و ابزارهای دیجیتال به‌خودی‌خود اوراق بهادار نیستند.

سازمان‌های خودگردان غیرمتمرکز (DAO)

سازمان خودگردان غیرمتمرکز یا «دائو» (DAO) روشی جمعی برای تصمیم‌گیری در یک شبکهٔ توزیع‌شده است. دائوها برای کاربردهای گوناگونی، از توسعهٔ وب ۳ گرفته تا بازی و سرمایه‌گذاری خطرپذیر، ساخته شده‌اند.

برای درک سازوکار دائو، فرض کنید یک صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر راه انداخته‌اید و از راه جمع‌سپاری پول گرد آورده‌اید، اما می‌خواهید تصمیم‌گیری غیرمتمرکز باشد و سود به‌طور خودکار و شفاف تقسیم شود. دائوی شما می‌تواند با قراردادهای هوشمند رأی اعضا را جمع کند، بر اساس رأی اکثریت سرمایه‌گذاری کند و بازده را خودکار میان اعضا تقسیم کند. همهٔ تراکنش‌ها برای همهٔ اعضا قابل مشاهده است و هیچ شخص ثالثی به وجوه دست نمی‌زند.

پرسش‌های متداول

تفاوت اتریوم و اتر چیست؟

اتریوم نام شبکه و بلاک‌چین است و اتر (ETH) رمزارز بومی آن. در گفت‌وگوهای روزمره این دو نام را اغلب به جای هم به کار می‌برند، اما آنچه خرید و فروش می‌شود و در بازار قیمت دارد، اتر است.

ارزش اتریوم در سال ۲۰۳۰ چقدر خواهد بود؟

پیش‌بینی‌های زیادی دربارهٔ قیمت آیندهٔ اتر منتشر می‌شود، اما همهٔ آن‌ها در بهترین حالت گمانه‌زنی‌اند. عوامل مؤثر بر ارزش رمزارزها آن‌قدر زیاد است که حتی پیش‌بینی دقیق قیمت برای یک هفته بعد ممکن نیست، چه رسد به چند سال بعد.

چرا قیمت اتریوم سقوط می‌کند؟

قیمت اتر در طول یک روز یا یک هفتهٔ معاملاتی به دلایل گوناگون بالا و پایین می‌رود. احساسات بازار، تحولات نظارتی، اخبار، تبلیغات و سیاست‌های پولی از جملهٔ این عوامل‌اند. برای نمونه، سی‌ان‌بی‌سی جهش ۲۲ اوت ۲۰۲۵ را به اشارهٔ رئیس فدرال رزرو آمریکا به کاهش نرخ بهره نسبت داد.

قیمت هر اتر چقدر است؟

قیمت اتر پیوسته تغییر می‌کند. برای نمونه، این قیمت در ۲۴ مه ۲۰۲۴ حدود ۳٬۷۳۵ دلار بود و به گزارش سی‌ان‌بی‌سی در ۲۲ اوت ۲۰۲۵ به رکورد ۴٬۸۸۵ دلار رسید. برای دانستن قیمت روز باید به منابع لحظه‌ای بازار مراجعه کرد.

آیا برای استیکینگ اتر حتماً ۳۲ اتر لازم است؟

برای راه‌اندازی یک اعتبارسنج مستقل، بله؛ دست‌کم ۳۲ اتر لازم است. اما با پیوستن به استخرهای استیکینگ می‌توان با مقدار کمتری هم در این فرایند شرکت کرد و سهمی از پاداش گرفت. از ارتقای پکترا به بعد، هر اعتبارسنج می‌تواند با فعال کردن یک گزینهٔ اختیاری برای موجودی تا ۲٬۰۴۸ اتر پاداش بگیرد.

آیا اتر در آمریکا اوراق بهادار است؟

بر پایهٔ تفسیر ۱۷ مارس ۲۰۲۶ کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، که کمیسیون معاملات آتی کالا هم به آن پیوست، خیر؛ اتر نمونه‌ای از «کالای دیجیتال» است. با این حال، همین سند یادآوری می‌کند که دارایی‌ای که خودش اوراق بهادار نیست، ممکن است در قالب یک «قرارداد سرمایه‌گذاری» فروخته شود و آن قرارداد اوراق بهادار به شمار آید.

جمع‌بندی

اتریوم بلاک‌چینی غیرمتمرکز و بستری برای توسعهٔ نرم‌افزار است که به برنامه‌نویسان امکان می‌دهد برنامه‌ها و قراردادهای هوشمند خود را بسازند و اجرا کنند. رمزارز بومی آن، اتر، برای پرداخت کارمزد تراکنش‌ها به کار می‌رود و اعتبارسنج‌ها از راه اثبات سهام برای نگهداری شبکه پاداش می‌گیرند. ارتقاهای پیاپی از دنکون تا فوساکا ظرفیت شبکه را برای رول‌آپ‌ها گام‌به‌گام بالا برده‌اند و ارتقای گلمستردام برای سه‌ماههٔ چهارم ۲۰۲۶ پیش‌بینی شده است.

نقشی که رمزارزها در آینده بازی خواهند کرد هنوز روشن نیست. با این حال، به نظر می‌رسد اتریوم با پشتیبانی از استیبل‌کوین‌ها، امور مالی غیرمتمرکز و دیگر کاربردهای بلاک‌چینی، در امور مالی شخصی و شرکتی و بسیاری از جنبه‌های زندگی امروز نقشی مهم و رو به رشد داشته باشد.