به گزارش پایگاه خبری گیتی آنلاین، در موسیقی سنتی ایران، خواننده از آواز بسیار استفاده می‌کند، به این معنی که خواننده نقش اصلی را در بیان حال و هوای مربوطه دارد. این نوع موسیقی در ایران سابقه ای تقریباً هزار ساله دارد. اما موسیقی سنتی ایران که امروزه می شناسیم مربوط به دوره قاجاریه است. تا آن دوره وجود موسیقی سنتی بیشتر در دربار سلطنتی بود. اولین ضبط شناخته شده موسیقی سنتی ایران در اواخر حکومت آنها در ایران در آغاز قرن بیستم در تهران اتفاق می افتد. موسیقی سنتی ایران همچنان به عنوان یک ابزار معنوی مانند در طول تاریخ به کار خود ادامه می دهد و بسیار کمتر به فعالیت های تفریحی می پردازد. این موسیقی بیشتر به نخبگان اجتماعی تعلق دارد، برخلاف موسیقی فولکلور و عامه پسند که جامعه به عنوان یک کل در آن مشارکت دارد.
آهنگ‌های سنتی ایرانی معمولاً در حالی اجرا می‌شود که نوازندگان بر روی قالی‌ها و کوسن‌هایی با تزئینات زیبا می‌نشینند. در برخی موارد شمع روشن می شود.
این موسیقی در هفت حالت اصلی (که دستگاه نامیده می شود) با حالت های فرعی بسیاری دسته بندی می شود. نام این هفت دستگاه سه‌گاه، چهارگاه، راست پنجگاه، سور، ماهور، همایون و نوا است.
موسیقی فولکلور در ایران
موسیقی فولکلور در ایران به موسیقی‌ای اطلاق می‌شود که نسل‌ها در میان شهروندان کشور منتقل شده است. این نوع موسیقی متشکل از نغمه هایی است که در انواع مختلفی وجود دارد که مطابق با تنوع فرهنگی اقوام و گروه های منطقه ای کشور است.
موسیقی فولکلور در ایران در مضامین مختلفی دسته‌بندی می‌شود و شامل زمینه‌های تاریخی، اجتماعی، مذهبی و نوستالژیک است. ترانه‌های عامیانه‌ای وجود دارند که برای مناسبت‌های خاص مانند عروسی و برداشت محصول، و همچنین لالایی‌ها، آهنگ‌های کودکانه و معماها کاربرد دارند. متر شاعرانه دوبیتی که غالباً در آواز آواز دشتی آواز ایرانی خوانده می‌شود، با آهنگ‌های عامیانه ایرانی پیوند تنگاتنگی دارد.
موسیقی فولکلور ایرانی عمدتاً مکتوب نیست و مردم به سراغ خانواده‌های خود به‌ویژه سالمندان می‌روند تا آهنگ‌ها را از آنها یاد بگیرند. به عنوان مثال، در غرب ایران، تنبور را می توانید در منطقه کردنشین پیدا کنید. در جنوب شرق کشور، موسیقی محلی بلوچ (تنبورک، رباب و قیچک به عنوان سازهای اصلی) رواج زیادی دارد.
در بخش ساحلی جنوب ایران، جالب ترین آن زر است. این موسیقی آیینی است که معتقدند برخی از بیماری ها را درمان می کند.
تاریخ موسیقی در ایران
قبل از اسلام
بر اساس شواهد تاریخی، آلات موسیقی در ایران از دوران عیلامی در حدود ۸۰۰ سال قبل از میلاد مورد استفاده قرار گرفته است. اسکندر مقدونی اشاره کرد که در زمان حمله خود شاهد نغمات و سازهای بسیاری بوده و نواختن موسیقی نقش مهمی در امور مذهبی داشته است.
در زمان هخامنشیان (۵۵۰-۳۲۰ پیش از میلاد)، موسیقی کارکرد مهمی در عبادت داشت. از زمان امپراتوری ساسانی، سازهای مختلفی مانند چنگ، عود، فلوت، کوله‌پشت و غیره در مناطق مورد استفاده قرار می‌گرفت. در حکومت ساسانیان، موسیقی مدال توسط یک نوازنده برجسته درباری، باربد، به نام خسروانی توسعه یافت. اولین شواهد مکتوب موسیقی ایرانی مربوط به دوره ساسانیان است.
ورود اسلام
با ظهور اسلام در قرن هفتم پس از میلاد، موسیقی ایرانی به عنصری شکل‌دهنده در چیزی تبدیل شد که از آن پس به «تمدن اسلامی» تبدیل شد. موسیقی‌دانان و موسیقی‌شناسان ایرانی به‌طور عمده بر زندگی موسیقایی امپراتوری اسلامی شرقی تسلط داشتند. در همان زمان، بغداد مرکز موسیقی ایرانی شد.
قرن سیزدهم
در قرن سیزدهم، تئوری موسیقی عربی- ایرانی تا حد زیادی به مکتب سیستماتیک یا عراقی تبدیل شد (از آنجایی که در دربار بغداد توسعه یافت. پیشگام این مکتب صفی الدین اورموی (از شمال غربی ایران) بود.
حمله مغول
حمله مغول به ایران (در سال 1220)، محیط سیاسی اجتماعی منطقه را به طرز چشمگیری تغییر داد. در این دوره سبک موسیقی عراق به تدریج ساختار و زبان عاطفی غزل (شعر فارسی) را پذیرفت و شعر منبع اصلی آواز (بخش آوازی) شد.
دوره صفویه
در پایان قرن پانزدهم، با ظهور سلسله صفویه و با نفوذ روزافزون تشیع، موسیقی در ایران رو به افول گذاشت. دربار همچنان از نوازندگان حمایت می‌کرد، اما هنر آنها در معرض اقتدار روحانیون شیعه قرار گرفت که با شک به آن می‌نگریستند. سنت های موسیقی توسط صوفیان و تعزیه خوانان زنده نگه داشته شد.
در قرن نوزدهم پادشاه قاجار ناصرالدین شاه حامی بزرگ موسیقی بود. در سال ۱۸۶۲، زمانی که ناصرالدین شاه دستور داد تا یک گروه موسیقی نظامی تأسیس کنند که در اروپا شاهد نواختن اورتور، مارش، پولکا و والس بود، روندی از غرب زدگی آغاز شد. یک نوازنده فرانسوی به نام آلفرد لمر استخدام شد تا یک گروه سنتی متشکل از شاوم، بوق، ترومپت و سازهای کوبه ای بومی را در یک گروه کنسرت غربی اداره کند. او چنان موفق بود که در پایان قرن نوزدهم در مدرسه موسیقی تهران سازهای غربی و تئوری موسیقی تدریس می شد.
انقلاب اسلامی تا کنون
پس از انقلاب اسلامی، مؤسسات آموزش موسیقی غربی تعطیل شدند، ارکستر سمفونیک تهران منحل شد و در تلاش برای حذف آهنگ‌های پاپ و ترکیبی عاشقانه، به هیچ وجه اجازه موسیقی در رادیو داده نشد.
بسیاری از موزیسین های پاپ ایرانی به غرب به ویژه آمریکا مهاجرت کردند. لس آنجلس به بهشتی برای موسیقی پاپ ایرانی تبدیل شد که تا به امروز باقی مانده است. بعداً ممنوعیت موسیقی سنتی برداشته شد و محدودیت ها کاهش یافت. علاقه و فعالیت به موسیقی سنتی از آن زمان به بعد دوباره احیا شد و مدرسه موسیقی ملی به طور کامل فعالیت خود را آغاز کرد.
بسیاری از جوانان ایرانی دوباره به موسیقی سنتی علاقه مند شده اند و ممنوعیت موسیقی غربی و حتی موسیقی پاپ اکنون برداشته شده است. امروزه موسیقی در دانشگاه های دولتی و بسیاری از مؤسسات و کلاس های خصوصی در سراسر کشور تدریس می شود. بسیاری از ایرانیان آلات موسیقی می نوازند و جایگاه اجتماعی نوازندگان اکنون بسیار بالاتر از گذشته است.
عکس: نقاشی مینیاتوری اثر استاد محمود فرشچیان با عنوان «چنگ نواز»
نظرات کاربران