مَتِـر لبز (Matter Labs)
متـر لبز یک شرکت آلمانی است که روی توسعه فناوری زی‌کی‌سینک (zkSync) کار می‌کند؛ راهکاری برای مقیاس‌پذیری لایه دوم اتریوم (Ethereum) که هدفش افزایش ظرفیت تراکنش‌ها و کاهش کارمزد گاز است.
متـر لبز توسط الکس گلاچوفسکی (Alex Gluchowski) و الکس وی (Alex V.) تأسیس شد و مأموریت آن مقیاس‌پذیری اتریوم با استفاده از اثبات‌های دانش صفر است؛ فناوری‌ای که برای پذیرش عمومی بلاکچین‌های عمومی حیاتی دانسته می‌شود. زی‌کی‌سینک از تابستان ۲۰۲۰ فعال شده و با ارائه پرداخت‌های ارزان‌تر و امکان اجرای قراردادهای هوشمند در یک رول‌آپ زی‌کی، به دنبال توسعه کارایی اتریوم است.
در بیانیه مأموریت متر لبز آمده: «ما باور داریم آزادی، پیشرفت و رفاه را به دنبال دارد؛ بنابراین، ارتقای آزادی فردی برای همه، مأموریت ماست.»
متر لبز با تمرکز بر نتایج و با رویکرد متن‌باز فعالیت می‌کند.
این شرکت در سپتامبر ۲۰۱۹ دو میلیون دلار سرمایه اولیه جذب کرد و در فوریه ۲۰۲۱ طی سری A، شش میلیون دلار دیگر از شرکت‌هایی مانند بایننس (Binance)، آوه (Aave)، کرو (Curve) و کوین‌بیس ونچرز (Coinbase Ventures) دریافت کرد. در نوامبر ۲۰۲۱ طی سری B نیز ۵۰ میلیون دلار دیگر از سرمایه‌گذارانی مانند ای۱۶زد (a16z)، درگون‌فلای (Dragonfly) و پلیس‌هولدر (Placeholder) جذب کرد. در ژانویه ۲۰۲۲ نیز بیت‌دائو (BitDAO) دویست میلیون دلار دیگر به این پروژه کمک کرد.
زی‌کی‌سینک یک بلاکچین لایه‌دوم برای اتریوم است که از زی‌کی‌رول‌آپ برای مقیاس‌پذیری استفاده می‌کند. مانند رول‌آپ‌های آپتیمیستیک، زی‌کی‌رول‌آپ تراکنش‌ها را خارج از شبکه اصلی اتریوم پردازش کرده و اثبات‌های آن‌ها را به اتریوم می‌فرستد. این روش باعث می‌شود صدها تراکنش در یک بسته جمع شده و به صورت یکجا و با امنیت اتریوم تأیید شوند.
اثبات‌های دانش صفر (zk-Proofs) امنیت رمزنگاری فعالی دارند؛ به طوری که بدون افشای داده‌های پشتیبان، صحت تراکنش را تضمین می‌کنند.
در ماه مه ۲۰۲۴، متر لبز (Matter Labs) در ۹ کشور درخواست ثبت علامت تجاری برای واژه «دانش صفر» (zero-knowledge) به نام خود داد که باعث خشم جامعه رمزارز شد. این شرکت قبلاً هم تلاش کرده بود توکن با نماد «ZK» را در صرافی‌های رمزارزی ثبت کند تا ادعای مالکیت بر این فناوری را تثبیت کند.
الی بن-ساسون (Eli Ben-Sasson)، مدیرعامل استارک‌ور (StarkWare)، این اقدام متر لبز را «تلاش مضحک برای تصاحب مالکیت فکری» توصیف کرد و گفت:
«رمزنگاری دانش صفر برای منفعت همگان توسعه یافته. تلاش برای خصوصی‌سازی آن شرم‌آور است. این کار مثل این است که یک نانوا بخواهد نان را ثبت اختراع کند.»
او افزود که هیچ شرکتی نباید این فناوری را به نام خود ثبت کند:
«رمزنگاری دانش صفر ظرفیت عظیمی برای بشر دارد، حتی فراتر از بلاکچین. ما در بلاکچین مفتخریم که نخستین کاربرد بزرگ آن را پیش می‌بریم و امیدواریم این فناوری در آینده کاربردهای بیشتری پیدا کند.»
تعدادی از چهره‌های مطرح صنعت رمزارز با امضای نامهای سرگشاده، خواستار لغو درخواست متر لبز شدند و این اقدام را «رفتاری سرکوبگرانه» نامیدند. این نامه که توسط چهره‌هایی چون سندیپ نیل‌وال (Sandeep Nailwal) و برندان فارمر (Brendan Farmer) بنیان‌گذاران پالیگان (Polygon)، الی بن-ساسون مدیرعامل استارک‌ور، تیانچنگ شیه (Tiancheng Xie) بنیان‌گذار پولیهدرا نتورک (Polyhedra Network) و مبدع زی‌کی‌بریج (zkBridge)، و شفی گلدواسر (Shafi Goldwasser) برنده جایزه تورینگ ویکی از مخترعان اثبات زی‌کی-امضا شده بود.
در این نامه آمده:
«ما باور داریم دانش صفر یک منفعت عمومی است که به همه تعلق دارد. شرکتی که با استفاده از سیستم حقوقی سعی در تصاحب یک دارایی عمومی دارد، برخلاف اصول رمزنگاری، اتریوم و حتی اصول خود متر لبز عمل می‌کند. اگر این کار ادامه یابد، این شرکت از جامعه‌ای که ادعای عضویت در آن را دارد جدا خواهد شد.»
در پاسخ به پست کوین‌تلگراف (Cointelegraph) در شبکه ایکس (X)، الکس گلاچوفسکی (Alex Gluchowski)، یکی از بنیان‌گذاران و مدیرعامل متر لبز (Matter Labs)، اعلام کرد که اساساً «ایده مالکیت فکری» را قبول ندارد. او ادامه داد:
«تمام علائم تجاری که ما ثبت کردیم، از جمله موارد مرتبط با زی‌کی (ZK)، صرفاً جنبه دفاعی داشتند تا جلوی سوءاستفاده افراد متقلب گرفته شود؛ کسانی که ممکن بود با نامهای مشابه محصولات و خدمات متر لبز مشتریان را گمراه کنند (اتفاقی که در گذشته رخ داده بود). اما چون زی‌کی بسیار اهمیت دارد، یک گام فراتر رفتیم. قبلاً با تیم حقوقی بنیاد اتریوم (Ethereum Foundation) تماس گرفته بودیم تا برای ایجاد چارچوب قانونی جهت عمومی‌سازی استفاده از اصطلاحات مهمی مانند «زی‌کی» همکاری کنیم. از دیگران، به ویژه کسانی که علائم تجاری مرتبط با استارک‌ها (STARKs) ثبت کرده‌اند، دعوت می‌کنیم در این ابتکار شرکت کنند.»
متر لبز در توییتی از ثبت علائم تجاری خود دفاع کرد و گفت که علامت تجاری تنها ابزار قانونی موجود برای محافظت از آزادی استفاده از واژه «زی‌کی» در محصولاتش مانند زی‌کی‌سینک (zkSync) و زی‌کی‌استک (zkStack) است.
در این پست آمده بود:
«فناوری زی‌کی متعلق به جامعه است. تمام. ما برای اطمینان از آزادی استفاده از واژه زی‌کی در نام‌هایی مثل زی‌کی‌سینک و زی‌کی‌استک، درخواست ثبت علامت تجاری دادیم. علائم تجاری، برخلاف تصور رایج، به معنای مالکیت کامل بر یک کلمه یا عبارت نیستند، بلکه فقط نحوه استفاده از آن‌ها در ارتباط با کالا یا خدمات خاص را محافظت می‌کنند.»
متر لبز همچنین تأکید کرد که متعهد است ساختاری برای علائم تجاری زی‌کی ایجاد کند که برای همه توسعه‌دهندگان فناوری دانش صفر قابل دسترس باشد و حتی گفته با بنیاد اتریوم برای ایجاد چارچوبی قانونی در این زمینه تماس گرفته است.
آن‌ها افزودند:
«ما متعهد به یافتن ساختاری مناسب برای علامت تجاری زی‌کی هستیم که همه افراد در این حوزه بتوانند از آن بهره ببرند. فناوری زی‌کی و واژه زی‌کی باید همواره به عنوان یک منفعت عمومی باقی بمانند.»
در نهایت، پس از دریافت بازخوردهای گسترده از جامعه، متر لبز در تاریخ ۳ ژوئن ۲۰۲۴ اعلام کرد که تمامی درخواست‌های ثبت علامت تجاری برای واژه «زی‌کی» را پس می‌گیرد.
این تصمیم پس از بحث‌های گسترده گرفته شد و نشان داد ایجاد یک گروه کاملاً بی‌طرف برای مدیریت علامت تجاری چقدر دشوار است. اگرچه چنین چارچوبی در جامعه اتریوم ممکن به نظر می‌رسید، اما در سطح جهانی عملی دانسته نشد.
شکایت از متر لبز (Matter Labs) به اتهام سرقت مالکیت فکری
در تاریخ ۲۲ آوریل ۲۰۲۵، بانککس (BANKEX)، یک پلتفرم بانکداری دارایی‌های دیجیتال که دیگر فعال نیست، از متر لبز به دلیل سرقت مالکیت فکری شکایت کرد.
بر اساس شکایتی که در ۱۹ مارس ۲۰۲۵ به دیوان عالی ایالت نیویورک ارائه شد، کارمندان سابق بانککس، آلکساندر ولاسوف (Alexandr Vlasov) و پتر کورولف (Petr Korolev)، متهم شدند که فناوری شرکت را دزدیده و متر لبز را تأسیس کرده‌اند؛ شرکتی که تاکنون بیش از ۴۵۰ میلیون دلار سرمایه جذب کرده و به یکی از بازیگران اصلی صنعت بلاکچین تبدیل شده است.
در این شکایت که توسط ایگور خمل (Igor Khmel)، مدیرعامل بانککس، و بنیاد بانککس ثبت شده، آمده که در سال ۲۰۱۷، ویتالیک بوترین (Vitalik Buterin)، یکی از بنیان‌گذاران اتریوم، از بانککس خواسته بود نرم‌افزاری عملیاتی برای پروژه «پلازما» (Plasma) توسعه دهد؛ فناوری‌ای که آن زمان امید می‌رفت کارمزدهای اتریوم را کاهش دهد.
طبق این شکایت، ولاسوف و کورولف در آن زمان کارمندان بانککس بودند و توسط ایگور خمل مأمور انجام پروژه پلازما شده بودند.
اما در ادامه ادعا شده که این دو به طور مخفیانه متر لبز را ایجاد کردند تا فناوری بلاکچین بانککس را برای استفاده خودشان تصاحب کنند و به رقیب این شرکت تبدیل شوند. همچنین گفته شده که آن‌ها فناوری بانککس را به متر لبز منتقل کرده و کدهای عملیاتی را به صورت مخفی و با استفاده از منابع و سرمایه بانککس توسعه و ذخیره کردند.
سخنگوی متر لبز در بیانیه‌ای ایمیلی به کوین‌دسک (CoinDesk) گفت:
«ما این ادعاها را کاملاً بی‌اساس می‌دانیم. اصل شکایت این است که متر لبز زی‌کی‌سینک (zkSync) را بر پایه کدهای توسعه‌یافته در بانککس ساخته است، که کاملاً نادرست است. زی‌کی‌سینک فناوری کاملاً اصیل و مستقل است و هیچ وابستگی به کدهای بانککس ندارد. ما به درستی کار خود ایمان داریم و منتظر پاسخگویی به این ادعاهای بی‌پایه در دادگاه هستیم.»
نظرات کاربران