چرا وال‌استریت به رمزارزها روی خوش نشان نمی‌دهد؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز و به نقل از دیکریپت، تکنولوژی اثبات دانش صفر (Zero-Knowledge Proof) یا ZKP) می‌تواند شکاف میان شفافیت بلاک‌چین و نیاز نهادهای مالی به محرمانگی را پر کند؛ اما این فناوری دقیقاً چیست؟ وقتی از یک استیبل‌کوین مانند USDC برای پرداخت هزینه استفاده می‌کنید، ممکن است چیزی فراتر از پول را از دست بدهید. تا زمانی که تراکنش شما روی یک بلاک‌چین عمومی انجام می‌شود، هر کسی (چه فروشنده و چه دیگران) می‌تواند کیف‌پول شما را بررسی کرده، سوابق مالی‌تان را تحلیل کند و حتی این اطلاعات را بفروشد یا مورد سوءاستفاده قرار دهد.

این تنها یک ایراد فنی نیست، بلکه یکی از دلایل اصلی بی‌میلی نهادهای جدی مانند بانک‌های بزرگ یا سازمان‌های دولتی برای پذیرش فناوری بلاک‌چین است. برای نهادهای مالی، شرکت‌های بزرگ و صندوق‌های ثروت ملی، افشای اطلاعاتی همچون عملیات خزانه‌داری، استراتژی‌های معاملاتی یا جریان‌های مالی فصلی می‌تواند پیامدهای سنگینی داشته باشد. در این میان، راه‌حل مطلوب، سیستمی است که هم محرمانگی را تضمین کند و هم امکان انطباق با مقررات را فراهم آورد. خوشبختانه، مدتی است که چنین راه‌حلی در حال ظهور است. نوآوری‌ای در حوزه رمزنگاری به نام اثبات‌های دانش صفر، این امکان را فراهم می‌کنند که در عین حفظ ماهیت باز و غیرمتمرکز بلاک‌چین، محرمانگی و کنترل موردنیاز نهادهای بزرگ نیز تأمین شود.

شفافیت کامل در تضاد با نیاز نهادهای مالی است

بلاک‌چین‌هایی مانند بیت‌کوین (BTC) و اتریوم (ETH) برای شفافیت طراحی شده‌اند؛ ویژگی‌ای که برای مقابله با سانسور و ایجاد سیستم‌های بی‌نیاز از اعتماد، بسیار مؤثر است. اما برای سازمان‌های قانون‌مند یا نهادهایی با مأموریت‌های حساس، همین شفافیت افراطی می‌تواند به پاشنه آشیل تبدیل شود. برای مثال، بانک‌ها تحت مقرراتی فعالیت می‌کنند که آن‌ها را ملزم به حفظ محرمانگی داده‌های مالی مشتریان می‌کند.

ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت نیز موظف‌اند که چارچوب‌های حفاظت از اطلاعات کاربران را رعایت کنند. در چنین شرایطی، افشای عمومی جزئیاتی مانند طرف مقابل تراکنش یا زمان انجام آن می‌تواند به سوءاستفاده‌های بازار یا حتی نقض تعهدات قانونی منجر شود. تصور کنید یک نهاد دولتی بخواهد از بلاک‌چین عمومی برای پرداخت کمک‌های اضطراری یا خریدهای نظامی استفاده کند. در این صورت، بازیگران متخاصم می‌توانند با تحلیل داده‌های تراکنش‌ها به اولویت‌های ملی یا زمان‌بندی عملیات‌های حساس پی ببرند. در هر دو سناریو، نشت اطلاعات می‌تواند پیامدهای اقتصادی یا امنیتی جدی را به‌دنبال داشته باشد.

حتی راه‌حل‌های موقتی مانند استفاده از کیف‌پول‌های بی‌نام یا ابزارهای ترکیب تراکنش نیز نتوانسته‌اند حریم خصوصی را تضمین کنند. ابزارهای نظارت بلاک‌چینی (Chain Surveillance) به‌راحتی تعاملات کیف‌پول‌ها را رهگیری و هویت‌ها را آشکار می‌کنند. در واقع، استفاده از بلاک‌چین‌های عمومی در امور مالی سازمانی، شبیه آن است که بخواهید کسب‌وکار خود را روی یک فایل اکسل جهانی اداره کنید؛ فایلی که هر کسی، در هر نقطه‌ای از جهان، می‌تواند آن را ببیند، و ذخیره و تحلیل کند.

اثبات‌های دانش صفر؛ راه‌حلی برای حریم خصوصی در بلاک‌چین

تکنولوژی اثبات‌ دانش صفر (Zero-Knowledge Proofs یا ZKP) راهی نوآورانه برای حل تضاد میان شفافیت کامل و پنهان‌کاری مطلق در بلاک‌چین‌ها ارائه می‌دهد. به کمک این فناوری، یک طرف می‌تواند درستی یک ادعا را بدون افشای داده‌های پشت آن، با استفاده از ریاضی اثبات کند. برای مثال، یک شرکت می‌تواند ثابت کند که مجموع دارایی‌هایش بیش از بدهی‌هایش است، بی‌آنکه آدرس کیف‌پول‌ها یا ترکیب دارایی‌های خود را افشا کند.

در عمل، ZKPها امکان «افشای انتخابی» را فراهم می‌کنند؛ یعنی یک نهاد می‌تواند به مقرراتی مانند بررسی‌های ضدپول‌شویی یا تطبیق با تحریم‌ها پایبند باشد و در عین حال داده‌های عملیاتی‌اش را محرمانه نگه دارد. به‌جای انتشار داده‌های خام روی زنجیره، تنها یک «اثبات» ثبت می‌شود؛ اثباتی که عمومی، قابل راستی‌آزمایی و بی‌نیاز از افشای جزئیات تراکنش یا هویت افراد است.

این تحول، یک نقطه عطف تاریخی محسوب می‌شود. برای نخستین بار، سازمان‌ها می‌توانند اثبات کنند که چه کسی هستند، چه دارند یا چه کرده‌اند، بی‌آنکه مجبور به افشای مستقیم این اطلاعات باشند. تا پیش از این، احراز هویت، انطباق با مقررات، اثبات توانگری مالی یا نظارت سازمانی، همگی به افشای داده متکی بودند. اما اکنون، با ZKP، تنها «ارائه اثبات» کافی است. بنابراین، نهادها دیگر مجبور نیستند بین شفافیت آن‌چین و محرمانگی یکی را برگزینند.

نهادها در حال ساخت زیرساخت‌های ZKP هستند

نهادهایی که در سال‌های اخیر کوشیده‌اند از بلاک‌چین‌های عمومی در پروژه‌های جدی استفاده کنند، خیلی زود با محدودیت‌های آن روبه‌رو شده‌اند. به همین دلیل، اکنون موجی از راه‌حل‌های جدید مبتنی بر ZKP در حال شکل‌گیری است که مخصوص نیازهای واقعی و سازمانی طراحی شده‌اند. یکی از نمونه‌های برجسته، پروژه کینکسیس (Kinexys) متعلق به بانک جی‌پی‌مورگان است؛ بلاک‌چینی خصوصی برای تسویه وجوه توکنی‌شده و پیام‌رسانی بین‌بانکی. در این شبکه، نهادها می‌توانند دارایی‌ها را توکنیزه کنند و تراکنش‌هایی انجام دهند که محرمانگی‌شان تضمین شده است.

در این سیستم، راستی‌آزمایی هویت، انطباق قانونی و اثبات‌های مربوط به تسویه، همگی بدون افشای اطلاعات تجاری پشت‌پرده قابل انجام هستند؛ دقیقاً همان چیزی که نهادهای بزرگ مالی نیاز دارند. به همین دلیل، این سیستم در شبکه تسویه بین‌مرزی Partior (با همکاری DBS و استاندارد چارترد) نیز به‌کار گرفته شده است. اینکه یکی از محافظه‌کارترین بانک‌های جهان نیاز به توسعه زیرساخت بلاک‌چینی اختصاصی کرده، خود گویا و پرمعنا است. فراتر از رشد سریع استارتاپ‌های متمرکز بر ZKP، نهادهای دولتی بزرگی چون وزارت دفاع آمریکا و کمیسیون اروپا نیز در حال بررسی کاربردهای این فناوری برای تبادل امن داده‌ها در محیط‌های حساس هستند.

رمز موفقیت بلاک‌چین در دنیای واقعی: حفظ حریم خصوصی

کاملاً روشن است که نهادها به مزایای پول قابل‌برنامه‌نویسی و تسویه‌های آنی علاقه‌مندند؛ اما نه به قیمت افشای اطلاعات محرمانه. زمانی‌که هر تراکنشی در معرض دید عموم باشد، نهادهای دولتی و شرکت‌های بزرگ با یک دوراهی دشوار مواجه می‌شوند: بهره‌گیری از زیرساخت مالی آینده یا حفظ اسرار تجاری و امنیتی. برای اینکه بلاک‌چین بتواند زیرساخت پرداخت حقوق، ذخایر ارزی، تجارت فرامرزی و تسویه‌های سازمانی را تشکیل دهد، باید به سطحی از محرمانگی و کنترل ریسک برسد که با استانداردهای جهانی همخوان باشد.

حریم خصوصی، یک قابلیت جانبی نیست؛ بلکه ستون فقرات مالی امن، مقیاس‌پذیر و منطبق با قانون است. اگر خواهان پذیرش کامل دارایی‌های دیجیتال از سوی نهادهای مالی و دولتی هستیم، باید آن‌ها را با ابزارهایی رمزنگاری‌شده همراه کنیم که با شیوه‌ کارشان سازگار است، و فناوری اثبات دانش صفر، دقیقاً همان ابزار است.