به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز و به نقل از فوربز، در خاموشی گسترده‌ای که در سال ۲۰۲۵ رخ داد، اسپانیا بیش از ۱.۶ میلیارد یورو خسارت اقتصادی دید. این رویداد ضعف شدید زیرساخت‌های متمرکز را آشکار کرد. اکنون، بلاکچین، DePIN و هوش مصنوعی می‌توانند کلید ساخت زیرساخت‌هایی مقاوم و آینده‌نگر باشند. وقتی برق در سراسر اسپانیا، پرتغال و بخش‌هایی از فرانسه قطع شد، مشکل فقط خاموشی نبود، بلکه یک فروپاشی کامل زیرساختی رخ داد. برق رفت، اما ارتباطات هم قطع شد. دکل‌های مخابراتی خاموش شدند، وای‌فای از کار افتاد و مردم در متروها و مراکز شهرها ناگهان از دسترس خارج شدند؛ بدون امکان تماس با خدمات اضطراری یا حتی خانواده‌هایشان. در عرض چند دقیقه، زندگی دیجیتال از بین رفت و همراه آن حس امنیت، کنترل و آگاهی هم محو شد. این فقط یک قطعی برق نبود؛ بلکه زنگ خطری جدی بود.
آنچه شاهدش بودیم، فروپاشی زنجیروار زیرساخت‌ها بود. وقتی یکی از بخش‌های کلیدی از کار افتاد، باقی بخش‌ها نیز دچار اختلال شدند. این واکنش زنجیره‌ای، شکافی را نمایان کرد که دیگر نمی‌توان آن را نادیده گرفت. در جهانی که همه چیز (از حمل‌ونقل و ارتباطات تا تجارت و سلامت) به زیرساخت‌های دیجیتال وابسته است، از دست رفتن اتصال فقط یک دردسر نیست؛ می‌تواند فاجعه‌آفرین باشد.
خسارتی فراتر از یک قطعی موقت
این رویداد فقط یک وقفه نبود؛ بلکه هزینه‌ای سنگین به دنبال داشت. تنها در اسپانیا، این خاموشی حدود ۱.۶ میلیارد یورو خسارت اقتصادی به بار آورد و برخی برآوردها نشان می‌دهد ممکن است ۰.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی فصلی کشور را کاهش دهد. کسب‌وکارها تعطیل شدند، حمل‌ونقل متوقف شد و بهره‌وری کاهش یافت. در یک اقتصاد دیجیتال و به‌شدت متصل، هر دقیقه آفلاین بودن، زیانی واقعی در دنیای فیزیکی به همراه دارد. اما شاید بزرگ‌ترین خسارت، از بین رفتن اعتماد عمومی به توانایی حفظ زیرساخت‌های حیاتی باشد.
زیرساخت‌های قدیمی، پاسخگوی دنیای امروز نیستند؛ اما DePIN هست
خاموشی اخیر نشان داد زیرساخت‌های فعلی اروپا تا چه اندازه قدیمی و متمرکز شده‌اند. در سراسر اتحادیه اروپا، بیش از ۳۰٪ شبکه برق بیش از ۴۰ سال عمر دارد و تا سال ۲۰۲۵ این رقم ممکن است به ۹۰٪ برسد. این شبکه‌ها برای دنیای امروز طراحی نشده‌اند؛ نه برای اینترنت، نه برای هوش مصنوعی، و نه برای منابع انرژی غیرمتمرکز یا دستگاه‌های متصل به شبکه. در حالی که انتظار می‌رود تا سال ۲۰۳۰ مصرف برق حوزه فناوری و ارتباطات به ۱۳٪ از کل برق جهانی برسد (تقریباً دو برابر امروز) فشار بر این شبکه‌های فرسوده بیشتر خواهد شد.
ارتباطات دیگر یک گزینه لوکس نیست؛ بلکه یک نیاز حیاتی است. پایه امنیت عمومی، فعالیت اقتصادی و حتی آرامش روانی در زمان بحران، به اتصال پایدار وابسته است. با این حال، زیرساخت‌های فعلی هنوز ارتباط را در اولویت دوم قرار می‌دهند. وقتی برق می‌رود، اینترنت هم قطع می‌شود. این وضعیت باید تغییر کند.
DePIN: زیرساختی از دل جامعه
اینجاست که زیرساخت غیرمتمرکز وارد عمل می‌شود؛ به‌ویژه DePIN، یا شبکه‌های فیزیکی غیرمتمرکز. برخلاف مدل‌های متمرکز، این شبکه‌ها از پایین به بالا ساخته می‌شوند و توسط خود جامعه اداره می‌شوند. افراد و گروه‌ها می‌توانند منابع خود (از روتر و سنسور گرفته تا قدرت پردازش و انرژی) را از طریق بلاکچین به یک زیرساخت مشترک و مقاوم متصل کنند؛ سیستمی امن، بدون نقطه شکست مرکزی، و خودگردان.
DePIN یک مفهوم نظری نیست؛ بلکه حرکتی واقعی با کاربردهای رو‌به‌گسترش است. برای مثال، پروژه XYO داده‌های موقعیت مکانی را به‌صورت غیرمتمرکز و از طریق شبکه‌ای از نودهای مستقل ارائه می‌دهد. این سیستم اوراکل جغرافیایی حتی در صورت قطع GPS یا سرورهای مرکزی، همچنان فعال می‌ماند. در شرایط بحران، چنین داده‌هایی برای امداد، لجستیک و هماهنگی عمومی بسیار ارزشمند است.
مارکوس لوین، هم‌بنیان‌گذار XYO، می‌گوید: «قطعی اخیر نشان داد زیرساخت متمرکز چقدر آسیب‌پذیر است. شبکه‌هایی مانند XYO با توزیع نودها بین ذی‌نفعان مختلف، تاب‌آوری ایجاد می‌کنند. این افزونگی باعث می‌شود خدمات حیاتی مانند انرژی، امدادرسانی و حمل‌ونقل حتی در زمان سقوط سیستم‌های سنتی، همچنان فعال بمانند.» پروژه آپ‌لینک نیز در حال غیرمتمرکزسازی اینترنت است. کاربران می‌توانند پهنای باند وای‌فای مازاد خود را به اشتراک بگذارند و روترهای خود را به‌عنوان نودهای شبکه ثبت کنند. این نودها، که معمولاً با باتری یا شبکه‌های مش پشتیبانی می‌شوند، در زمان قطعی می‌توانند ارتباط محلی را حفظ کنند.
کارلوس لی، مدیرعامل آپ‌لینک، می‌گوید: «زیرساخت‌های فعلی قدیمی و شکننده‌اند. DePIN جایگزینی مقاوم و توزیع‌شده ارائه می‌دهد که با تکیه بر بلاکچین و مشارکت جامعه عمل می‌کند. اگر یک نود از کار بیفتد، نودهای دیگر شبکه را حفظ می‌کنند. با بیش از ۱.۵ میلیون روتر فعال در آپ‌لینک، می‌بینیم که چگونه جوامع می‌توانند حتی در زمان بحران، متصل باقی بمانند.»
هیلیوم: نمونه‌ای موفق از زیرساخت مردمی
هیلیوم (Helium) یکی از پیشگامان زیرساخت غیرمتمرکز است که شبکه‌ای بی‌سیم با استفاده از هات‌اسپات‌های شخصی ایجاد کرد؛ ابتدا برای پشتیبانی از دستگاه‌های اینترنت اشیا و سپس برای توسعه زیرساخت ۵G. مدل هیلیوم ثابت می‌کند که مشارکت جمعی می‌تواند زیرساختی قدرتمند و پایدار ایجاد کند؛ چیزی فراتر از توان هر ارائه‌دهنده متمرکز. قطعی اخیر فقط یک اتفاق نبود؛ بلکه هشداری جدی بود. در جهانی که زیرساخت‌های قدیمی تحت فشار بیش‌ازحد قرار دارند، وقت آن رسیده که به رویکردی جدید روی آوریم. DePIN نه‌تنها پاسخی به شکست‌های فعلی است، بلکه زیربنایی برای آینده‌ای پایدارتر، امن‌تر و مقاوم‌تر فراهم می‌کند.
این تحول فقط فنی نیست، بلکه فرهنگی است. به‌جای اتکا به نهادهای متمرکز و پرریسک، آینده به دست جوامعی ساخته می‌شود که مسئولیت زیرساخت‌های خود را بر عهده می‌گیرند. بلاکچین، توکن‌ها، انگیزه‌های اقتصادی و فناوری‌های متن‌باز، این چشم‌انداز را ممکن می‌سازند. در سال ۲۰۲۵، اروپا فقط برق خود را از دست نداد؛ بلکه به شکلی دردناک فهمید که دیگر نمی‌توان به سیستم‌های متمرکز تکیه کرد.
پایان خاموشی‌ها با زیرساخت‌های غیرمتمرکز
DePIN به ما امکان می‌دهد که از فروپاشی زیرساخت‌های قدیمی عبور کنیم و ساختاری بسازیم که مقاوم، توزیع‌شده و با مشارکت واقعی مردم شکل گرفته است. این گذار ساده نخواهد بود؛ اما ضروری است. با هر روتر، هر نود، و هر مشارکت فردی، در حال بازسازی زیرساخت‌های فرداییم؛ زیرساختی که نه‌تنها باقی می‌ماند، بلکه حتی در سخت‌ترین بحران‌ها نیز به کار خود ادامه می‌دهد.
نظرات کاربران