پروتکل سیتوس (Cetus Protocol)
سیتوس یک صرافی غیرمتمرکز (DEX) و پروتکلی برای مدیریت نقدینگی متمرکز است که بر بستر بلاک‌چین‌های Sui و Aptos فعالیت می‌کند. هدف اصلی آن، ایجاد زیرساخت‌های کارآمد برای معاملات درون‌زنجیره‌ای و ارائه ابزارهای معاملاتی برای انواع دارایی‌های دیجیتال است.
مروری بر Cetus
سیتوس در تلاش است تا شبکه‌ای قوی و انعطاف‌پذیر از نقدینگی ایجاد کند و تجربه معاملات را برای کاربران در اکوسیستم مالی غیرمتمرکز (DeFi) بهبود بخشد. این پروتکل با استفاده از مدل نقدینگی متمرکز و ماژول‌های متنوع، تمرکز خود را بر افزایش کارایی سرمایه و سادگی استفاده قرار داده است.
سیتوس به‌صورت بدون نیاز به مجوز (permissionless) طراحی شده؛ به این معنا که کاربران و توسعه‌دهندگان می‌توانند آزادانه از آن برای ایجاد استخر، اختصاص پاداش و ساخت محصولات استفاده کنند.
معماری سیتوس بر پایه مفهوم نقدینگی به‌عنوان سرویس (Liquidity as a Service) بنا شده است تا توسعه‌دهندگان بتوانند با استفاده از ابزارهای این پروتکل، محصولات مالی مانند صندوق‌های نقدینگی، مشتقات و فارمینگ اهرمی بسازند. رابط تبادل نیز با استفاده از SDK قابل پیاده‌سازی سریع است.
مدل بازارسازی و ترکیب‌پذیری
سیتوس از مدل بازارساز نقدینگی متمرکز (CLMM) بهره می‌برد که به تأمین‌کنندگان نقدینگی امکان می‌دهد سرمایه خود را در بازه‌های قیمتی خاص ارائه دهند. این رویکرد در مقایسه با مدل‌های سنتی AMM باعث افزایش بهره‌وری سرمایه و کسب کارمزد بیشتر می‌شود.
همچنین، پروتکل قابلیت ترکیب‌پذیری (composability) دارد و سایر اپلیکیشن‌ها می‌توانند به راحتی به نقدینگی سیتوس دسترسی پیدا کنند یا محصولات جدیدی بر پایه آن بسازند.
ویژگی‌های کلیدی سیتوس
- مبادله (Swap): تبدیل درون‌زنجیره‌ای دارایی‌ها
- استخرهای بی‌نهایت (Infinity Pools): استخرهای CLMM با سطوح کارمزد متنوع و قابلیت تعیین بازه قیمتی
- خزانه سیتوس: مدیریت خودکار نقدینگی در Infinity Pools
- معاملات هدف‌محور (Intent Trading): ثبت سفارش‌های پیشرفته مانند سفارش محدود یا خرید پله‌ای
- تجمیع‌کننده فوق‌العاده (Super Aggregator): یافتن بهترین نرخ مبادله از منابع مختلف نقدینگی در اکوسیستم Sui
- سکوی عرضه اولیه (Launchpad): کمک به پروژه‌های جدید برای عرضه توکن و ورود به بازار
- استخراج نقدینگی و فارمینگ: پاداش‌دهی به تأمین‌کنندگان نقدینگی
فناوری و زیرساخت
سیتوس به‌عنوان یک پروتکل صرافی غیرمتمرکز (DEX) مبتنی بر مدل بازارساز نقدینگی متمرکز (CLMM) طراحی شده است. فناوری اصلی آن بر پایه نقدینگی متمرکز بنا شده است؛ به‌طوری که تأمین‌کنندگان نقدینگی می‌توانند سرمایه خود را به بازه‌های قیمتی خاص اختصاص دهند، نه به کل دامنه قیمت.
این رویکرد با هدف افزایش بهره‌وری سرمایه و کسب کارمزد بیشتر در محدوده‌های فعال قیمتی پیاده‌سازی شده است.
قراردادهای هوشمند این پروتکل به‌صورت متن‌باز (open-source) و بدون نیاز به مجوز طراحی شده‌اند. این معماری از قابلیت برنامه‌پذیری برخوردار است و امکان ایجاد استراتژی‌های معاملاتی پیچیده و روش‌های متنوع تأمین نقدینگی را فراهم می‌سازد. ترکیب‌پذیری نیز از ویژگی‌های کلیدی آن است، به‌طوری که سایر اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز می‌توانند به نقدینگی سیتوس دسترسی پیدا کنند و محصولات جدیدی بر پایه آن بسازند.
سیتوس بر روی بلاک‌چین‌های Sui و Aptos اجرا می‌شود.
توکنومیکس
سیتوس از یک سیستم دو توکنی شامل CETUS و xCETUS استفاده می‌کند. این سیستم به‌گونه‌ای طراحی شده است که از طریق درآمدهای پروتکل، مشوق‌هایی را برای شرکت‌کنندگان فعال فراهم کند.
CETUS
توکن CETUS$، توکن بومی کاربردی و حاکمیتی پروتکل Cetus است. این توکن از نظر رمزنگاری امن و قابل تعویض است و عمدتاً از طریق استخراج نقدینگی (liquidity mining) در پلتفرم به دست می‌آید.
CETUS به عنوان واسطه‌ای برای مبادله بین شرکت‌کنندگان به صورت غیرمتمرکز عمل می‌کند و امکان انجام تراکنش‌های امن در اکوسیستم Cetus بدون واسطه را فراهم می‌سازد. این توکن به‌عنوان یک ارز عمومی یا وسیله پرداخت کالا و خدمات خارج از Cetus طراحی نشده است. همچنین CETUS هیچ حق مالکیت، حق رأی یا سهمی از سودها و بازده‌های Cetus، توزیع‌کنندگان یا وابستگان آن را به دارنده نمی‌دهد و در هیچ حوزه قضایی به عنوان اوراق بهادار شناخته نمی‌شود.
نقش این توکن محدود به استفاده درون پلتفرم Cetus است و ارزش بازار آن مستقل از تلاش‌های مشارکت‌کنندگان Cetus است. همچنین هیچ مکانیزمی برای کنترل یا تأثیرگذاری بر قیمت آن در بازار ثانویه وجود ندارد.
CETUS همچنین به عنوان مکانیزم تشویقی عمل می‌کند و به کاربرانی که به‌طور فعال در اکوسیستم از طریق استفاده و مشارکت نقش دارند، پاداش می‌دهد. این پاداش‌ها بر اساس سطح فعالیت، حجم تراکنش‌ها و میزان مشارکت کاربران توزیع می‌شوند و دارندگان غیرفعال یا کسانی که مشارکت ندارند، واجد شرایط دریافت این پاداش‌ها نیستند. ساختار تشویقی به منظور تشویق مشارکت مستمر و حفظ رشد اکوسیستم طراحی شده است.
xCETUS
برای ارتقاء حاکمیت غیرمتمرکز جامعه در شبکه، Cetus به دارندگان توکن این امکان را می‌دهد که پیشنهادات حاکمیتی ارائه دهند و درباره ویژگی‌ها، به‌روزرسانی‌ها و پارامترهای آینده پروتکل رأی دهند. وزن رأی هر فرد بر اساس میزان توکن CETUS که استیک شده محاسبه می‌شود؛ این توکن‌های استیک‌شده سپس به xCETUS، یک توکن حاکمیتی غیرقابل انتقال و در امان نگه‌داشته شده، تبدیل می‌شوند که نمایانگر قدرت رأی‌دهی است.
حق رأی محدود به تصمیم‌گیری درباره ویژگی‌های Cetus است و به دارندگان CETUS/xCETUS اجازه نمی‌دهد در مدیریت شرکت، شرکت‌های وابسته یا دارایی‌های آن‌ها دخالت کنند، دارایی‌ها را بین دارندگان توکن تقسیم کنند، اعضای هیئت مدیره یا نهادهای مشابه را انتخاب کنند، یا مسیر توسعه این نهادها را تعیین کنند. همچنین CETUS/xCETUS نشان‌دهنده هیچ گونه مالکیت سهامی یا سهم در این نهادها یا هر طرح سرمایه‌گذاری جمعی نیست و این ساختار به هیچ عنوان به معنای مشارکت تجاری یا شراکت محسوب نمی‌شود.
کاربران می‌توانند با تبدیل مستقیم توکن‌های CETUS یا از طریق مشارکت فعال در پروتکل، مانند تأمین نقدینگی، توکن xCETUS دریافت کنند.
علاوه بر نقش حاکمیتی، CETUS به عنوان امتیاز وفاداری نیز عمل می‌کند و به مشارکت‌کنندگان فعال مجوز دسترسی انحصاری به محصولات یا خدمات خاصی را می‌دهد.
با در اختیار داشتن نسخه استیک‌شده (xCETUS)، کاربران می‌توانند سطح وفاداری خود را ارتقا دهند که این ارتقا بر اساس میزان xCETUS نگهداری‌شده و فعالیت کاربر تعیین می‌شود. سطوح وفاداری برتر دسترسی بیشتری به ویژگی‌های اکوسیستم و شرایط ترجیحی‌تر فراهم می‌کند، مانند امکانات ویژه، محصولات یا خدمات انحصاری، و پاداش‌های معاملاتی بیشتر یا منحصر به فردتر.
بررسی‌های امنیتی
پلتفرم سیتوس توسط چند شرکت امنیتی از جمله MoveBit، OSEC و Zellic ممیزی شده است. گزارش‌های این بررسی‌ها به‌صورت عمومی منتشر شده‌اند.
آمار عملکرد (تا مه ۲۰۲۵)
- حجم معاملات: ۵۷ میلیارد دلار
- تعداد حساب‌های کاربری: ۱۵ میلیون
- تعداد کل معاملات: ۱۴۴ میلیون معامله
رویدادها و حواشی مهم
در تاریخ ۲۲ مه ۲۰۲۵، پلتفرم Cetus با حادثه‌ای مواجه شد که منجر به خروج قابل‌توجهی از دارایی‌ها شد.
داده‌های زنجیره‌ای نشان‌دهنده جابه‌جایی سریع دارایی‌ها بودند. گزارش‌ها و تحلیل‌های اولیه حاکی از خسارات احتمالی بیش از ۲۰۰ میلیون دلار بودند.
تیم Cetus این حادثه را تأیید کرد و اعلام نمود که یک «باگ» شناسایی شده و قرارداد هوشمند به منظور حفظ امنیت موقتاً متوقف شده تا بررسی‌ها انجام شود.
با این حال، برخی تحلیل‌گران و شرکت‌ها نسبت به اینکه این رویداد صرفاً یک باگ ساده باشد، ابراز نگرانی کردند و به سرعت و حجم انتقال وجوه اشاره کردند. یکی از نمایندگان AMLBot گفت: «ما شاهد انتقال ۲۱۲ میلیون دلار به شبکه اتریوم با سرعت یک میلیون دلار در دقیقه هستیم. این سطح از فوریت نشان می‌دهد که احتمالاً ماجرا فراتر از یک باگ ساده است.»
خدمات داده‌های زنجیره‌ای Onchain Lens گزارش داد که مهاجم کنترل تمام استخرهای دارای توکن SUI را به دست گرفته و بیش از ۲۰۰ میلیون دلار از آن‌ها سوءاستفاده کرده و همچنین شروع به انتقال توکن‌های USDC کرده است.
پس از این حادثه، تیم Cetus توانست حدود ۱۶۲ میلیون دلار از دارایی‌های تحت تأثیر را مسدود کند. این پروتکل همچنین جایزه‌ای تا سقف ۶ میلیون دلار به عنوان «white hat bounty» به فرد یا گروهی که دارایی‌های باقی‌مانده از جمله بیش از ۲۰,۹۲۰ واحد ETH را بازگرداند، پیشنهاد داد. این پیشنهاد از طریق یک تراکنش روی بلاک‌چین ثبت شده بود.
واکنش به این حادثه همچنین بحث‌هایی درباره قابلیت‌های شبکه Sui و میزان غیرمتمرکز بودن آن به دنبال داشت. فعالیت‌های انجام‌شده در GitHub نشان می‌داد که تیم توسعه‌دهنده Sui در حال بررسی افزودن گزینه‌ای تحت عنوان «لیست سفید اضطراری» بوده که می‌توانست تراکنش‌ها را لغو یا معکوس کند تا دارایی‌ها بازیابی شوند.
اگرچه گزارش شد که اعتبارسنج‌ها از استقرار این کد خودداری کردند، اما از پردازش تراکنش‌های مربوط به مهاجم ممانعت به عمل آوردند. این اقدام باعث بحثی گسترده در جامعه کاربران درباره تعادل بین واکنش‌های اضطراری و اصول شبکه غیرمتمرکز و بدون نیاز به اجازه شد.
کریپتوکار ناشناسی با نام مستعار Matteo درباره این موضوع اظهار داشت: «این همان غیرمتمرکز بودن واقعی در دنیای واقعی است؛ نه ناتوانی، بلکه توانایی واکنش هماهنگ با جامعه. غیرمتمرکز بودن یعنی توانایی اقدام جمعی بدون نیاز به اجازه.»
نظرات کاربران