به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز در روزهای گذشته، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با انتشار پیامی در شبکه «تروث سوشال» مدعی شد که به چین اجازه داده است از ایران نفت خریداری کند؛ ادعایی که ساعاتی بعد از سوی منابع نزدیک به دولت آمریکا تعدیل شد. در حالی که برخی این موضع‌گیری را یک ژست انتخاباتی قلمداد می‌کنند، کارشناسان انرژی معتقدند حتی اگر تحریم‌های نفتی کاهش یابد، بدون اصلاح ساختار بانکی و شفاف‌سازی سیاست خارجی، مسیر انتقال درآمدهای نفتی به داخل کشور همچنان مسدود خواهد ماند.
طبق داده‌های مؤسسات بین‌المللی ردیابی نفتکش‌ها، واردات نفت خام ایران توسط چین در هفته‌های اخیر به بیش از ۱.۸ میلیون بشکه در روز رسیده؛ رقمی که حتی در شرایط تحریمی نیز رکورد محسوب می‌شود. این افزایش، به‌ویژه در پی تخفیف‌های قابل‌توجه نفت ایران نسبت به نفت برنت، منجر به افزایش تمایل پالایشگاه‌های مستقل چینی برای ذخیره‌سازی این منبع ارزان شده است.
با این حال، چالش اصلی نه در فروش، بلکه در نحوه بازگشت پول نفت نهفته است. سعید میرترابی، کارشناس اقتصاد انرژی، تأکید می‌کند که «تا زمانی که تحریم‌های بانکی برداشته نشود، انتقال درآمدها همچنان از طریق روش‌های پرریسک نظیر تهاتر یا اسکناس انجام خواهد شد.»
کاسبان تحریم؛ برندگان وضعیت مبهم
یکی از موانع جدی در مسیر شفاف‌سازی درآمدهای نفتی، گروهی موسوم به «کاسبان تحریم» هستند. این واسطه‌ها که طی سال‌های گذشته با دور زدن تحریم‌ها، نقدینگی حاصل از فروش نفت را به کشور منتقل می‌کردند، اکنون با کاهش تدریجی محدودیت‌ها، منافع خود را در خطر می‌بینند. به گفته عبدالله باباخانی، کارشناس انرژی، «کاسبان تحریم با نفوذ در ساختار سیاسی و رسانه‌ای کشور، می‌توانند فضای گفت‌وگو و مذاکره را تحت فشار قرار دهند و عملاً مانع از بهره‌برداری ملی از گشایش‌های بین‌المللی شوند.»
تحلیل اقتصادی؛ فرصت‌ها و تهدیدها
محمدتقی فیاضی، اقتصاددان، بر این باور است که برداشته شدن تحریم‌های نفتی می‌تواند در کوتاه‌مدت، نرخ ارز را تثبیت و تورم را کاهش دهد، اما در صورت نبود اصلاحات ساختاری، اقتصاد ایران در معرض «بیماری هلندی» قرار خواهد گرفت. به گفته او، «اگر درآمدهای جدید نفتی صرف هزینه‌های جاری دولت شود و وارد چرخه تولید و سرمایه‌گذاری نشود، نه‌تنها رشد اقتصادی پایدار نخواهد بود، بلکه تورم ساختاری نیز تقویت خواهد شد.»
سناریوهای پیش‌رو
-
سناریوی خوشبینانه: رفع هم‌زمان تحریم‌های نفتی و بانکی، بهبود تراز ارزی، تثبیت نرخ دلار و کاهش نرخ تورم تا ۲۰٪.
-
سناریوی میانه: کاهش محدود تحریم‌ها بدون اصلاحات، رشد اقتصادی ضعیف و نرخ تورم پایدار در محدوده ۳۰ تا ۴۰٪.
-
سناریوی بدبینانه: تداوم تحریم‌ها و وضعیت فعلی، تورم بالای ۵۰٪، نرخ ارز صعودی و تشدید کسری بودجه.
افزایش صادرات نفت به چین، هرچند در ظاهر نشانه‌ای از انعطاف در سیاست تحریمی آمریکا تلقی می‌شود، اما در غیاب اصلاحات بانکی، اقتصادی و سیاسی در داخل کشور، نمی‌تواند به بهبود بلندمدت اقتصاد منجر شود. ایران اکنون در نقطه‌ای قرار دارد که باید بین تداوم مسیر مبهم و غیرشفاف گذشته، و ورود به فاز شفاف‌سازی و بازسازی زیرساخت‌های اقتصادی، یکی را انتخاب کند.
نظرات کاربران