به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بازار نفت خام در هفته جاری شاهد نوسانات قابل توجهی بوده که ریشه در تقابل عوامل بنیادی متعددی دارد. از یک سو، تشدید تنش‌های تجاری بین قدرت‌های اقتصادی اصلی جهان و از سوی دیگر، تغییرات محسوس در تراز عرضه و تقاضای جهانی، بازارها را با شرایط پیچیده‌ای مواجه کرده است. این گزارش تحلیلی با بررسی عوامل کلیدی، به واکاوی عمیق‌تر این تحولات و تأثیرات آن بر قیمت‌های آتی نفت می‌پردازد.
۱. روند نزولی قیمت‌ها در معاملات اخیر
قیمت نفت خام در معاملات روز سه‌شنبه شاهد کاهش محسوسی بود که ادامه روند نزولی روزهای گذشته محسوب می‌شد. نفت برنت دریای شمال با ۲۸ سنت کاهش (۰.۴۰%) به ۶۸.۹۳ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که نفت خام سبک آمریکا (WTI) با ۳۷ سنت کاهش (۰.۵۵%) در سطح ۶۶.۸۳ دلار معامله شد. این کاهش در شرایطی رخ داد که قرارداد آتی WTI برای تحویل در ماه اوت در آستانه انقضا قرار داشت و قرارداد سپتامبر آن با ۲۹ سنت کاهش به ۶۵.۶۶ دلار رسید. تحلیلگران این روند نزولی را عمدتاً ناشی از تشدید نگرانی‌ها درباره آینده تقاضای جهانی نفت در سایه تنش‌های تجاری فزاینده می‌دانند.
۲. جنگ تجاری آمریکا و اروپا: تهدیدی برای تقاضا
فضای تجاری جهانی در آستانه تحولات خطرناکی قرار دارد. دولت آمریکا به رهبری دونالد ترامپ اخیراً پیشنهاد افزایش تعرفه‌های واردات از اتحادیه اروپا از ۱۰% به حداقل ۱۵% را مطرح کرده است. این در حالی است که مهلت اول آگوست به عنوان ضرب‌الاجل نهایی برای اعمال تعرفه‌های ۳۰% تعیین شده است. خانم پریانکا ساچدوا، تحلیلگر ارشد فیلیپ نوا، هشدار می‌دهد که این تنش‌ها می‌تواند رشد اقتصادی جهانی را تحت تأثیر قرار داده و به دنبال آن، تقاضا برای نفت خام را کاهش دهد. برآوردها نشان می‌دهد هر ۱۰% افزایش در تعرفه‌های متقابل می‌تواند رشد جهانی را تا ۰.۵% کاهش دهد که معادل کاهش تقریبی ۵۰۰ هزار بشکه در روز از تقاضای نفت خواهد بود.
۳. آماده‌باش اتحادیه اروپا برای مقابله‌به‌مثل
واکنش اتحادیه اروپا به این تهدیدات بسیار جدی بوده است. بر اساس گزارش‌های موثق، کمیسیون اروپا در حال تدوین فهرست جامعی از کالاهای آمریکایی برای اعمال تعرفه‌های متقابل است. دیپلمات‌های ارشد اروپایی به رویترز اعلام کرده‌اند که احتمال دستیابی به توافق قابل قبول برای هر دو طرف به شدت کاهش یافته است. این بلوک تجاری در حال بررسی افزایش تعرفه‌ها بر محصولات انرژی‌ای آمریکا از جمله گاز طبیعی مایع (LNG) و محصولات پتروشیمی است که می‌تواند تأثیر مستقیمی بر بازارهای انرژی داشته باشد. چنین سناریویی ممکن است به جنگ تجاری تمام عیاری بین دو قطب اصلی اقتصاد جهانی منجر شود.
۴. افزایش تولید اوپک پلاس: بازگشت به سطوح پیش‌از تحریم
داده‌های منتشر شده از سوی «ابتکار داده‌های سازمان‌های مشترک» (JODI) نشان می‌دهد که صادرات نفت خام عربستان سعودی در ماه مه به بالاترین سطح در سه ماه گذشته رسیده است. این کشور تولید خود را به حدود ۱۰.۵ میلیون بشکه در روز افزایش داده که نشان‌دهنده بازگشت تدریجی به سطوح تولید پیش از تحریم است. همزمان، روسیه نیز گزارش داده که تولید نفت خام آن در ماه ژوئن به ۹.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است. این افزایش تولید در شرایطی صورت می‌گیرد که بسیاری از تحلیلگران پیش‌بینی می‌کردند اوپک پلاس به تعهدات کاهش تولید خود پایبند بماند. این روند افزایشی در عرضه، یکی از عوامل اصلی فشار نزولی بر قیمت‌ها بوده است.
۵. کاهش تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه
آتش‌بس ۲۴ ژوئن بین اسرائیل و ایران به کاهش قابل توجه نگرانی‌ها درباره اختلال در عرضه نفت از منطقه خاورمیانه انجامیده است. پیش از این، درگیری‌های منطقه‌ای به ویژه در مورد تنگه هرمز می‌توانست تا ۲۰% از تجارت جهانی نفت را تحت تأثیر قرار دهد. با فروکش کردن این تنش‌ها، «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک» که پیش‌تر در قیمت‌ها لحاظ شده بود، تا حد زیادی از بین رفته است. کارشناسان برآورد می‌کنند که این عامل به تنهایی می‌توانست بین ۳ تا ۵ دلار به قیمت هر بشکه نفت بیفزاید که اکنون این اثر از بین رفته است.
۶. تحریم‌های غرب علیه روسیه: تأثیر محدود بر بازار
تحریم‌های جدید اتحادیه اروپا علیه صنعت نفت روسیه نتوانسته تأثیر محسوسی بر بازار جهانی نفت بگذارد. تحلیلگران مؤسسه ANZ معتقدند مسکو موفق شده است راه‌های جایگزینی برای صادرات نفت خود پیدا کند، از جمله افزایش فروش به چین و هند با تخفیف‌های قابل توجه. آمارها نشان می‌دهد صادرات نفت روسیه در ماه ژوئن تنها ۵% نسبت به سطح پیش از تحریم کاهش یافته است. این انعطاف‌پذیری روسیه باعث شده بازارها کمتر نگران اختلال در عرضه جهانی نفت باشند.
۷. ضعف دلار آمریکا و پارادوکس بازار نفت
شاخص دلار آمریکا (DXY) در هفته‌های اخیر روند نزولی داشته و از سطح ۱۰۵ به زیر ۹۸ رسیده است. معمولاً ضعف دلار باید از قیمت نفت حمایت کند، زیرا برای خریداران با ارزهای دیگر ارزان‌تر می‌شود. اما در شرایط فعلی، این اثر حمایتی به دلیل غلبه نگرانی‌های تقاضا، بسیار محدود بوده است. تونی سیکامور، تحلیلگر ارشد IG، در این باره می‌گوید: "در شرایط عادی، چنین کاهشی در ارزش دلار می‌توانست قیمت نفت را حداقل ۳ تا ۴ درصد افزایش دهد، اما نگرانی‌های جدی درباره رکود اقتصادی این اثر را خنثی کرده است."
۸. چشم‌انداز احیای برجام و بازگشت نفت ایران
اظهارات مقامات ایرانی درباره ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای با کشورهای اروپایی در هفته جاری، احتمال بازگشت نفت ایران به بازارهای جهانی را افزایش داده است. در صورت لغو تحریم‌ها، ایران می‌تواند ظرف ۳ تا ۶ ماه تولید خود را تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز افزایش دهد. این میزان معادل حدود ۱.۵% از عرضه جهانی نفت است که می‌تواند فشار نزولی قابل توجهی بر قیمت‌ها وارد کند. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که مذاکرات هسته‌ای می‌تواند ماه‌ها به طول بیانجامد و اثر آن بر بازار در کوتاه‌مدت محدود خواهد بود.
۹. تغییر الگوی مصرف در فصل تابستان
فصل تابستان به طور سنتی دوره اوج مصرف سوخت در نیمکره شمالی محسوب می‌شود. اما آمارهای اخیر نشان می‌دهد که تقاضا برای بنزین در آمریکا نسبت به سال گذشته ۲% کاهش یافته است. این کاهش عمدتاً ناشی از دو عامل است: افزایش قیمت‌های خرده‌فروشی سوخت و گسترش کار از راه دور که نیاز به سفرهای روزانه را کاهش داده است. این تغییر الگوی مصرف می‌تواند در ماه‌های آینده نیز ادامه یابد و بر قیمت نفت تأثیر بگذارد.
۱۰. رشد اقتصادی چین: متغیر کلیدی تقاضا
آخرین آمارهای منتشر شده از چین نشان می‌دهد رشد اقتصادی این کشور در سه ماهه دوم به ۴.۵% رسیده که کمتر از پیش‌بینی‌های ۵% است. چین به عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان، نقش تعیین‌کننده‌ای در تراز تقاضای جهانی دارد. کاهش رشد اقتصادی چین می‌تواند به معنای کاهش تقاضا برای نفت خام باشد. تحلیلگران مؤسسه IHS Markit پیش‌بینی می‌کنند که رشد تقاضای نفت چین در سال جاری ممکن است به ۸۰۰ هزار بشکه در روز محدود شود که پایین‌تر از سطح ۱.۲ میلیون بشکه در روز در سال گذشته است.
۱۱. سرمایه‌گذاری‌های جدید در بخش پالایشگاهی
خبر انعقاد قرارداد ۸ میلیارد دلاری بین اندونزی و شرکت آمریکایی KBR برای ساخت ۱۷ پالایشگاه مدولار، نشان‌دهنده تمایل کشورهای در حال توسعه به افزایش ظرفیت پالایشگاهی است. این پروژه که بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری انرژی اندونزی در دهه اخیر محسوب می‌شود، می‌تواند ظرفیت پالایشگاهی این کشور را تا ۴۰% افزایش دهد. چنین پروژه‌هایی در بلندمدت می‌تواند الگوی مصرف نفت خام را تغییر دهد و بر قیمت‌ها تأثیر بگذارد.
۱۲. ذخایر استراتژیک نفت: بازیگر جدید بازار
آمریکا در هفته‌های اخیر از ذخایر استراتژیک نفت خود (SPR) به میزان قابل توجهی فروش داشته است. حجم این فروش به حدود ۱ میلیون بشکه در روز رسیده که معادل ۱% از عرضه جهانی است. این اقدام که عمدتاً برای کنترل قیمت‌های داخلی صورت گرفته، توانسته تا حدی از افزایش قیمت‌ها جلوگیری کند. اما تحلیلگران هشدار می‌دهند که ادامه این روند در بلندمدت ممکن است به کاهش بیش از حد ذخایر استراتژیک و افزایش آسیب‌پذیری بازار در برابر شوک‌های آتی منجر شود.
۱۳. تحولات تکنولوژیک در صنعت نفت
پیشرفت‌های اخیر در فناوری‌های حفاری و تولید، هزینه استخراج نفت شیل در آمریکا را به زیر ۴۰ دلار در هر بشکه کاهش داده است. این به معنای آن است که حتی در صورت کاهش قیمت‌ها، تولیدکنندگان شیل می‌توانند به فعالیت خود ادامه دهند. این انعطاف‌پذیری در عرضه، یک عامل ساختاری جدید در بازار نفت محسوب می‌شود که می‌تواند سقف قیمت‌ها را در بلندمدت محدود کند.
۱۴. تغییرات آب‌وهوایی و تأثیر بر تقاضا
تابستان امسال در نیمکره شمالی به طور غیرمعمولی خنک‌تر از سال‌های گذشته بوده است. این مسئله باعث کاهش تقاضا برای سوخت‌های مورد نیاز برای تهویه مطبوع شده است. برآوردها نشان می‌دهد این عامل به تنهایی می‌تواند تقاضای نفت را در فصل سوم تا ۳۰۰ هزار بشکه در روز کاهش دهد. از سوی دیگر، افزایش فراوانی طوفان‌ها در فصل آتلانتیک می‌تواند تولید نفت در خلیج مکزیک را تحت تأثیر قرار دهد.
۱۵. سناریوهای محتمل برای نیمه دوم سال ۲۰۲۳
با توجه به تمامی این عوامل، سه سناریوی محتمل برای بازار نفت در ماه‌های آینده قابل تصور است:
۱. سناریوی محافظه‌کارانه: در صورت تداوم وضعیت فعلی، قیمت نفت در محدوده ۶۵ تا ۷۵ دلار نوسان خواهد کرد.
۲. سناریوی خوش‌بینانه: در صورت کاهش تنش‌های تجاری و رشد قوی اقتصاد جهانی، قیمت ممکن است به محدوده ۸۰ دلار صعود کند.
۳. سناریوی بدبینانه: اگر جنگ تجاری تشدید شود و اقتصاد جهانی به رکود وارد شود، قیمت ممکن است به زیر ۶۰ دلار سقوط کند.
جمع‌بندی و پیش‌بینی نهایی
بازار نفت در آستانه تحولات مهمی قرار دارد که نتیجه نهایی آن به برهمکنش پیچیده عوامل بنیادی و سیاسی بستگی خواهد داشت. از یک سو، افزایش عرضه از سوی تولیدکنندگان اصلی و احتمال بازگشت نفت ایران به بازار، فشار نزولی بر قیمت‌ها وارد می‌کند. از سوی دیگر، تنش‌های تجاری و نگرانی‌های رشد اقتصادی می‌تواند تقاضا را کاهش دهد. در چنین شرایطی، به نظر می‌رسد قیمت نفت در کوتاه‌مدت در محدوده فعلی نوسان کند، مگر اینکه یکی از این متغیرها تغییر محسوسی پیدا کند. سرمایه‌گذاران باید به دقت تحولات مربوط به مذاکرات تجاری آمریکا و اروپا، تصمیمات اوپک پلاس و روند مذاکرات هسته‌ای با ایران را رصد کنند، زیرا این عوامل می‌توانند جهت‌گیری بعدی بازار را تعیین نمایند.
نظرات کاربران