به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز در سکوتی بی‌سابقه، بازار ارز ایران روزهای کم‌نوسانی را پشت سر می‌گذارد؛ نه خبری از جهش ناگهانی قیمت است و نه علامتی از ریزش پرشتاب. دلار آزاد در کانال ۸۸ هزار تومان درجا می‌زند و واکنش بازار به مذاکرات سیاسی، حتی آن‌هایی که پیش‌تر پتانسیل انفجار خبری داشتند، به حداقل ممکن رسیده است. آیا این ثبات، نشانه‌ای از تعادل واقعی اقتصاد است یا صرفاً سکونی موقت در دل تلاطم‌های به تعویق‌افتاده؟
درحالی‌که فعالان بازار از «رفتار محتاطانه» و «کاهش هیجان» سخن می‌گویند، برخی اقتصاددانان نسبت به دوام این آرامش هشدار می‌دهند. بازار ارز به‌نظر می‌رسد بیش از آنکه با پشتوانه منابع پایدار و سیاست‌های اقتصادی قدرتمند حمایت شود، بر دوش مداخلات موقت، محدودسازی عرضه و فقدان تقاضای جدی ایستاده است. همین مسئله، پرسشی کلیدی را به میان می‌کشد: آیا دلار واقعاً مهار شده، یا فقط در انتظار شوک بعدی است؟
درآمدهای نفتی و ارزی؛ آیا ایران واقعاً دلار دارد؟
یکی از محورهای مهم در تحلیل ثبات اخیر بازار ارز، وضعیت واقعی درآمدهای ارزی کشور است. به‌رغم تحریم‌های نفتی و مالی ایالات متحده، آمارهای غیررسمی نشان می‌دهد صادرات نفت ایران همچنان ادامه دارد و مسیرهای جایگزین برای فروش نفت – از جمله از طریق چین، امارات و دیگر کانال‌های غیرشفاف – تا حدی حفظ شده‌اند.
گزارش اخیر نشریه Economist Intelligence Unit نشان می‌دهد ایران در نیمه نخست ۱۴۰۴ به‌طور میانگین بیش از ۱.۵ میلیون بشکه نفت در روز صادر کرده و قیمت نفت ایران هم‌زمان با افزایش جهانی نفت، در محدوده ۸۰ تا ۹۰ دلار تثبیت شده است. از سوی دیگر، طبق گزارش اقتصادنیوز، بخشی از این درآمدها مستقیماً وارد چرخه رسمی نشده و یا در قالب منابع مسدودشده در کشورهای ثالث باقی مانده‌اند.
بنابراین، هرچند دولت توانسته از محل درآمدهای ارزی نفت، تا حدی بازار را تغذیه کند و در ظاهر ثبات را حفظ نماید، اما شفاف نبودن جریان ورود ارز، میزان واقعی دسترسی به ذخایر ارزی و تکیه بر منابع غیرپایدار، تردیدهای جدی ایجاد می‌کند. به‌ویژه آنکه هنوز خبری از احیای مذاکرات هسته‌ای یا لغو تحریم‌های کلیدی نیست.
در نتیجه، باید پرسید: آیا بازار ارز بر اساس تراز تجاری مثبت و ورود ارز پایدار تثبیت شده یا صرفاً با تزریق‌های محدود و کنترل‌های مقطعی در حال مدیریت است؟
تحولات سیاسی، مکانیزم ماشه و فضای بلاتکلیف بازار
در روزهای گذشته، مذاکراتی میان ایران و تروئیکای اروپایی (فرانسه، آلمان و بریتانیا) برگزار شد؛ مذاکراتی که امید می‌رفت به کاهش تنش‌های دیپلماتیک و شاید احیای بخشی از کانال‌های مالی منجر شود. اما خروجی این گفت‌وگوها، طبق اظهارات تحلیلگران و فعالان بازار، فاقد دستاورد مشخص و عملیاتی بوده است.
کارشناسانی مانند مجتبی دیبا بر این باورند که تا زمانی که ایالات متحده تصمیم روشنی درباره اجرای مکانیزم ماشه یا تمدید مهلت آن نگیرد، طرف‌های اروپایی نیز سیاستی مستقل اتخاذ نخواهند کرد. در نتیجه، بازار ارز هم نسبت به این تحولات سیاسی موضعی خنثی گرفته و واکنش معناداری نشان نداده است.
با این حال، وضعیت کاملاً باثبات هم نیست. فضای روانی بازار، همچنان در آستانه تحریک قرار دارد و در صورت بروز یک شوک سیاسی – از نوع آغاز فرآیند رسمی مکانیزم ماشه، تهدید تحریم‌های جدید یا حتی تغییر در روند مذاکرات منطقه‌ای – بازار ممکن است از فاز احتیاط به سمت واکنش‌های تندتر حرکت کند.
در حال حاضر، بازار به‌شکلی دوگانه با این تحولات برخورد می‌کند:
- از یک‌سو، ناامیدی از نتایج فوری دیپلماسی، روند انتظارات را به رکود برده و تقاضای هیجانی را سرکوب کرده است؛
- از سوی دیگر، ترس از یک تصمیم ناگهانی یا سناریوی منفی در سطح سیاست خارجی، نوعی احتیاط مزمن را در رفتار معامله‌گران ایجاد کرده است.
نتیجه آن است که در نبود قطعیت سیاسی، بازار در یک وضعیت تعلیق باقی مانده و ورود سرمایه‌گذاران به معاملات جدی را به تعویق انداخته است.
سناریوهای محتمل و چشم‌انداز بازار ارز
با در نظر گرفتن داده‌های اقتصادی، فضای سیاسی، و رفتار معامله‌گران در هفته‌های اخیر، می‌توان سه سناریو برای مسیر آینده نرخ دلار در بازار آزاد ایران ترسیم کرد:
- سناریوی ثبات نسبی: در صورت تداوم سیاست‌های کنترلی دولت، ثبات نسبی در نرخ ارزهای جهانی و نبود شوک سیاسی جدید، محتمل‌ترین مسیر، نوسان دلار در محدوده ۸۷ تا ۸۹ هزار تومان خواهد بود. در این وضعیت، بازار بیشتر به رفتار فنی (محدوده‌های حمایت و مقاومت) و عرضه مدیریت‌شده واکنش نشان خواهد داد.
- سناریوی صعودی با ریسک ژئوپلیتیکی: اگر مذاکرات سیاسی با اروپا و آمریکا به سمت شکست یا تقابل آشکار برود، به‌ویژه در صورت فعال شدن «مکانیزم ماشه»، بازار می‌تواند شاهد جهش قیمتی باشد. در این حالت، احتمال رشد نرخ دلار به کانال ۹۳ تا حتی ۱۱۵ هزار تومان وجود دارد؛ گرچه چنین سناریویی در شرایط فعلی هنوز محتمل‌ترین گزینه نیست، اما بازار با دقت بالا آن را رصد می‌کند.
- سناریوی کاهشی محدود: در صورت انتشار اخبار مثبت غافلگیرکننده در حوزه سیاست خارجی یا آزادسازی منابع ارزی جدید، ممکن است دلار برای مدتی کوتاه به کانال ۸۵ هزار تومان عقب‌نشینی کند؛ اما با توجه به سطح تقاضای بنیادی، این سناریو بیشتر به‌عنوان اصلاح موقتی در نظر گرفته می‌شود.
بازار در انتظار تصمیمات بزرگ
بازار ارز در شرایطی به سر می‌برد که نه از جانب عرضه فشاری چشمگیر دارد، نه از سوی تقاضا، موجی تعیین‌کننده دیده می‌شود. در چنین فضای بلاتکلیفی، معامله‌گران به رفتار «پله‌ای» و محافظه‌کارانه روی آورده‌اند و تا روشن‌تر شدن وضعیت سیاست خارجی، عمدتاً به دنبال حفظ سرمایه و کاهش ریسک هستند.
دلار در حال حاضر نه با «هیجان» که با «احتیاط» معامله می‌شود؛ اما در دل این آرامش، تنش‌های بالقوه‌ای نهفته است که در صورت فعال شدن، می‌توانند معادلات فعلی را به‌کلی برهم بزنند. در چنین وضعیتی، حفظ نگاه تحلیلی و اجتناب از تصمیمات هیجانی، مهم‌ترین توصیه برای فعالان بازار است.
نظرات کاربران