شوک کمبود مس؛ آیا زنجیره‌ای از گرانی در صنایع در راه است؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز  بازار جهانی مس که در هفته‌های اخیر با فشار کاهش تقاضا و تعدیل قیمت‌ها روبه‌رو بود، حالا با شوکی تازه مواجه شده است؛ توقف ناگهانی عملیات در بزرگ‌ترین معدن زیرزمینی شیلی، El Teniente، نه‌تنها زنگ خطر را برای عرضه جهانی به صدا درآورده، بلکه بار دیگر احتمال بازگشت نوسانات شدید قیمتی را مطرح کرده است. حادثه مرگبار در این معدن متعلق به شرکت Codelco، که بیش از یک‌چهارم تولید این غول معدنی را تأمین می‌کند، باعث شد قیمت جهانی مس برای دومین روز متوالی افزایش یابد و به نزدیکی ۹۶۷۰ دلار در هر تن برسد.

این توقف در حالی اتفاق افتاده که زنجیره تأمین مس در سراسر جهان زیر فشار شدیدی قرار دارد. کارمزد فرآوری مس در آسیا به پایین‌ترین سطح تاریخی رسیده و برخی از کارخانه‌های ذوب در فیلیپین، ژاپن و حتی چین، به دلیل کمبود ماده خام، ناچار به کاهش یا توقف تولید شده‌اند. در چنین شرایطی، هر اختلال تازه در عرضه می‌تواند تعادل شکننده بازار را برهم بزند.

این گزارش، بررسی می‌کند که چرا توقف یک معدن، می‌تواند پیامی گسترده‌تر برای آینده بازار مس داشته باشد؛ بازاری که برای صنایع مهمی همچون خودروسازی، ساخت‌وساز، و فناوری حیاتی است، و کوچک‌ترین اختلال در عرضه، می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدهای اقتصادی به همراه داشته باشد.

کاهش عرضه در شیلی؛ یک زنگ هشدار جهانی برای بازار مس

ٰحادثه در معدن El Teniente، با کشته شدن شش نفر در پی ریزش تونل، تنها یک فاجعه انسانی نبود؛ این اتفاق تولید بزرگ‌ترین معدن شرکت Codelco را متوقف کرد. معدنی که به‌تنهایی ۳۵۶ هزار تن مس در سال تولید می‌کند، رقمی معادل بیش از یک ماه واردات چین. وقتی چنین نقطه‌ای از زنجیره عرضه جهانی از مدار خارج شود، بازار دیگر نمی‌تواند بی‌تفاوت بماند.

Codelco، به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده مس در جهان، نقش حیاتی در ثبات عرضه این فلز ایفا می‌کند. حالا با توقف عملیات در El Teniente و بی‌اطلاعی از زمان بازگشت آن به مدار تولید، یک خلأ در بازار شکل گرفته که نه‌تنها قیمت‌ها را بالا کشیده، بلکه ذهنیت فعالان بازار را نیز نسبت به آینده این فلز تغییر داده است.

این اتفاق در بدترین زمان ممکن رخ داده است. در ماه‌های اخیر، تولیدکنندگان مس در آسیا ـ از فیلیپین گرفته تا ژاپن ـ به‌دلیل کاهش دسترسی به ماده معدنی خام، ناچار به کاهش یا توقف تولید شده‌اند. حتی در چین، با وجود ظرفیت بالای ذوب، نشانه‌هایی از رسیدن به سقف تولید دیده می‌شود. کارمزد فرآوری، که معمولاً منبع درآمد اصلی کارخانه‌های ذوب است، در بازار اسپات به سطحی منفی رسیده است؛ نشانه‌ای از بحران عرضه کنسانتره مس.

این شرایط، بازار جهانی را وارد دوره‌ای کرده که در آن هر اختلال جزئی در سمت عرضه، می‌تواند باعث جهش شدید قیمتی شود. به زبان ساده، بازار به‌قدری شکننده شده که حتی یک حادثه طبیعی در یک معدن، مانند همین زمین‌لرزه در شیلی، می‌تواند توازن عرضه و تقاضا را بر هم بزند.

پیامدهای زنجیره‌ای توقف عرضه؛ چه صنایعی تحت فشار قرار می‌گیرند؟

فلز مس، برخلاف ظاهر ساده‌اش، ستون فقرات بسیاری از صنایع مدرن است؛ از ساخت‌وساز و زیرساخت‌های شهری گرفته تا خودروهای برقی، تجهیزات صنعتی، کابل‌های فشار قوی و حتی مدارهای الکترونیکی. به‌همین دلیل، هرگونه اختلال در جریان عرضه آن، تأثیری فراتر از بازار فلزات دارد و می‌تواند یک موج تورمی در صنایع پایین‌دستی ایجاد کند.

اولین و مستقیم‌ترین تأثیر، بر هزینه تولید در صنعت برق و الکترونیک خواهد بود. افزایش قیمت مس، قیمت کابل، تجهیزات برقی و قطعات الکترونیکی را بالا می‌برد. در کشوری مانند چین که واردات ماهانه مس برابر با تولید سالانه El Teniente است، این اختلال می‌تواند برنامه‌ریزی تولید کارخانه‌ها را به‌هم بزند و حتی قیمت صادراتی کالاهای صنعتی را افزایش دهد.

در مرحله بعد، صنعت خودروسازی به‌ویژه خودروهای برقی تحت فشار قرار می‌گیرد. هر خودروی الکتریکی بین ۴ تا ۵ برابر بیشتر از یک خودروی بنزینی مس مصرف می‌کند. بنابراین، رشد قیمت این فلز می‌تواند مستقیماً روی قیمت تمام‌شده خودروهای برقی و هزینه انتقال به حمل‌ونقل سبز تأثیر بگذارد؛ آن‌هم در زمانی که بسیاری از کشورها در حال تغییر ساختار بازار خودرو هستند.

در سطح کلان‌تر، افزایش قیمت مس به‌عنوان شاخصی برای فشار تورمی در صنایع فلزات اساسی عمل می‌کند. این فشار می‌تواند منجر به کاهش حاشیه سود تولیدکنندگان صنعتی شود و در برخی کشورها باعث افزایش واردات و در نتیجه، فشار مضاعف بر تراز تجاری شود.

برای اقتصادهایی مانند ایران، که بخشی از صنایع داخلی به واردات سیم، کابل و تجهیزات مسی وابسته‌اند، رشد قیمت جهانی مس می‌تواند به افزایش قیمت کالاهای واسطه‌ای و خدمات فنی مهندسی منجر شود. این روند، در میان‌مدت روی هزینه ساخت‌وساز، برق‌رسانی، و پروژه‌های عمرانی نیز تأثیرگذار خواهد بود.

آیا بازار مس وارد فاز کمبود می‌شود؟ نگاهی به آینده قیمت‌ها و سناریوهای پیش‌رو

بازار جهانی مس در شرایطی قرار گرفته که اختلال در عرضه دیگر یک رویداد غیرمترقبه نیست، بلکه بخشی از واقعیت جاری بازار است. از حادثه مرگبار در معدن شیلی گرفته تا کاهش ظرفیت تولید در ذوب‌خانه‌های آسیا، همگی نشان می‌دهند که فشار سمت عرضه به یک روند پایدار تبدیل شده است.

اگر عملیات معدن El Teniente برای مدت طولانی‌تری متوقف بماند، و هم‌زمان سایر تولیدکنندگان نتوانند به‌سرعت کسری عرضه را جبران کنند، بازار ممکن است وارد مرحله‌ای از کمبود ساختاری شود؛ مرحله‌ای که در آن، افزایش قیمت تنها واکنش مقطعی نیست، بلکه روندی بلندمدت را آغاز می‌کند.

در مقابل، اگر Codelco بتواند با سرعت به مدار تولید بازگردد و هم‌زمان تقاضای صنعتی در چین یا اروپا به دلیل رکود اقتصادی کمی عقب‌نشینی کند، ممکن است قیمت‌ها موقتاً تثبیت شوند. اما حتی در این سناریو، پایداری بازار همچنان در معرض تهدید است، چراکه مازاد عرضه‌ای در کار نیست که نقش ضربه‌گیر ایفا کند.

از منظر سرمایه‌گذاران کالایی، این وضعیت می‌تواند به‌معنای بازگشت مس به کانون توجه باشد  هم به‌عنوان دارایی فیزیکی و هم به‌عنوان شاخصی از فشارهای زنجیره تأمین جهانی. برای صنایع مصرف‌کننده، این پیام واضح است: دوران دسترسی آسان و ارزان به مس ممکن است رو به پایان باشد.

در نهایت، آنچه از حادثه شیلی باید آموخت، فقط خطرات معدنی نیست؛ بلکه این هشدار است که بازار جهانی فلز سرخ وارد دوره‌ای از شکنندگی شده و سیاست‌گذاران، صنعتگران و سرمایه‌گذاران باید خود را برای نوسانات پیش‌رو آماده کنند.