خدمات وام چیست؟

خدمات وام چیست؟

خدمات وام به جنبه‌های اداری یک وام از زمان توزیع وجوه به وام‌گیرنده تا زمان بازپرداخت کامل وام اشاره دارد. خدمات وام شامل ارسال صورت‌حساب‌های پرداخت ماهانه، جمع‌آوری پرداخت‌های ماهانه، نگهداری سوابق پرداخت‌ها و موجودی‌ها، جمع‌آوری و پرداخت مالیات‌ها و بیمه‌ها (و مدیریت وجوه امانی)، انتقال وجوه به دارنده سند وام، و پیگیری هرگونه تأخیر در پرداخت‌ها می‌شود.

نکات کلیدی:

• خدمات وام وظیفه‌ای است که توسط بانک یا مؤسسه مالی صادرکننده وام، فروشنده شخص ثالث، یا شرکتی که در خدمات وام تخصص دارد، انجام می‌شود.

• وظایف خدمات وام شامل جمع‌آوری پرداخت‌های ماهانه، پرداخت مالیات‌ها و سایر جنبه‌های وام است که از زمان توزیع وجوه تا بازپرداخت کامل وام رخ می‌دهد.

• اوراق بهادارسازی وام‌ها، خدمات وام را برای بانک‌ها کمتر سودآور کرده است.

• خدمات وام اکنون خود یک صنعت است و شرکت‌ها با دریافت درصد کوچکی از پرداخت‌های وام جبران می‌شوند.

نحوه عملکرد خدمات وام

خدمات وام می‌تواند توسط بانک یا مؤسسه مالی که وام را صادر کرده، یک نهاد غیربانکی متخصص در خدمات وام، یا یک فروشنده شخص ثالث برای مؤسسه وام‌دهنده انجام شود. خدمات وام همچنین ممکن است به تعهد وام‌گیرنده به پرداخت به‌موقع اصل و بهره وام به منظور حفظ اعتبار نزد وام‌دهندگان و آژانس‌های رتبه‌بندی اعتباری اشاره داشته باشد.

خدمات وام به‌طور سنتی به‌عنوان یک وظیفه اصلی در بانک‌ها تلقی می‌شد. بانک‌ها وام اولیه را صادر می‌کردند، بنابراین منطقی بود که آن‌ها مسئول مدیریت اداری وام باشند. این البته پیش از آن بود که اوراق بهادارسازی گسترده وام‌ها ماهیت بانکداری و امور مالی را به‌طور کلی تغییر دهد. پس از اینکه وام‌ها—به‌ویژه وام‌های رهنی—به اوراق بهادار تبدیل شدند و از دفاتر بانک‌ها خارج شدند، خدمات وام به یک خط تجاری کمتر سودآور نسبت به صدور وام‌های جدید تبدیل شد.

بنابراین، بخش خدمات وام از چرخه عمر وام از فرآیند صدور وام جدا شد و به بازار عرضه شد. با توجه به بار ثبت سوابق خدمات وام و تغییر عادات و انتظارات وام‌گیرندگان، این صنعت به‌ویژه به فناوری و نرم‌افزار وابسته شده است.

مثال خدمات وام

خدمات وام اکنون خود یک صنعت است. ارائه‌دهندگان خدمات وام با دریافت درصد نسبتاً کوچکی از موجودی باقی‌مانده، که به‌عنوان هزینه خدمات یا نوار خدمات (servicing strip) شناخته می‌شود، جبران می‌شوند. این هزینه معمولاً بین 0.25 تا 0.5 درصد از هر پرداخت دوره‌ای وام است.

برای مثال، اگر پرداخت‌های ماهانه رهن 2,000,000 تومان باشد و هزینه خدمات 0.25 درصد باشد، ارائه‌دهنده خدمات حق دارد 5,000 تومان—یا (0.0025 × 2,000,000)—از هر پرداخت را نگه دارد و مابقی را به دارنده سند وام منتقل کند.

ملاحظات ویژه

وام‌های رهنی بخش عمده بازار خدمات وام را تشکیل می‌دهند که ارزش آن به تریلیون‌ها دلار وام مسکن می‌رسد، اگرچه خدمات وام دانشجویی نیز کسب‌وکار بزرگی است. تا سال 1397 (2018 میلادی)، تنها سه شرکت مسئول جمع‌آوری پرداخت‌های 93 درصد از وام‌های دانشجویی دولتی برجسته به مبلغ 950 میلیارد دلار از حدود 30 میلیون وام‌گیرنده بودند.

در همین حال، روند در میان ارائه‌دهندگان بزرگ خدمات وام رهنی به سمت عقب‌نشینی تدریجی از بازار در پاسخ به نگرانی‌های نظارتی رو به رشد است. به جای آن‌ها، بانک‌های منطقه‌ای کوچکتر و ارائه‌دهندگان خدمات غیربانکی در حال ورود به این فضا هستند.

نکته مهم

خدمات وام به‌طور سنتی توسط وام‌دهندگان (بانک‌های بزرگ) انجام می‌شد، اما بازیگران منطقه‌ای کوچکتر و ارائه‌دهندگان خدمات غیربانکی در حال ورود به این فضا هستند.

فروپاشی رهن در طول بحران مالی 1386-1387 (2007-2008 میلادی) نظارت بیشتری را بر رویه اوراق بهادارسازی و انتقال تعهدات خدمات وام به همراه داشت. در نتیجه، هزینه خدمات وام در مقایسه با سطوح پیش از بحران افزایش یافته است و همیشه پتانسیل برای مقررات بیشتر وجود دارد.

در همین حال، برخی ارائه‌دهندگان خدمات وام فناوری را برای کاهش هزینه‌های رعایت مقررات پذیرفته‌اند و برخی بانک‌ها نیز تمرکز خود را بر خدمات‌دهی به پرتفوی وام خود معطوف کرده‌اند تا ارتباط با مشتریان خرده‌فروشی خود را حفظ کنند.