تأمین مالی خارج از ترازنامه چیست؟

تأمین مالی خارج از ترازنامه (OBSF) یک روش حسابداری است که در آن دارایی‌ها یا بدهی‌های شرکت به گونه‌ای ثبت می‌شوند که در ترازنامه شرکت ظاهر نشوند. این روش برای پایین نگه داشتن نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام (Debt-to-Equity Ratio) و نسبت‌های اهرمی (Leverage Ratios) استفاده می‌شود، به‌ویژه اگر گنجاندن یک هزینه بزرگ باعث نقض تعهدات بدهی (Debt Covenants) شود. تأمین مالی خارج از ترازنامه یک روش قانونی است، به شرطی که شرکت‌ها قوانین و مقررات حسابداری را رعایت کنند. اما اگر مدیران شرکت از آن برای پنهان کردن دارایی‌ها یا بدهی‌ها از سرمایه‌گذاران و نهادهای نظارتی استفاده کنند، غیرقانونی می‌شود.

نکات کلیدی

• تأمین مالی خارج از ترازنامه روشی حسابداری است که در آن برخی دارایی‌ها و بدهی‌ها از ترازنامه گزارش نمی‌شوند.
• این روش به شرکت‌ها کمک می‌کند تا نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام و نسبت‌های اهرمی را پایین نگه دارند، که منجر به وام‌گیری ارزان‌تر و جلوگیری از نقض تعهدات می‌شود.
• تأمین مالی خارج از ترازنامه تا زمانی که شرکت‌ها قوانین و مقررات حسابداری را رعایت کنند، غیرقانونی نیست.
• نهادهای نظارتی به شدت در حال محدود کردن OBSF مشکوک هستند.
• قوانین گزارش‌دهی سختگیرانه‌تری برای شفافیت بیشتر در مورد اجاره‌های عملیاتی بحث‌برانگیز وضع شده است.

شناخت تأمین مالی خارج از ترازنامه (OBSF)

شرکت‌هایی که بدهی‌های زیادی دارند، اغلب هر کاری می‌کنند تا اطمینان حاصل کنند که نسبت‌های اهرمی آن‌ها منجر به نقض توافق‌نامه‌هایشان با وام‌دهندگان، که به‌عنوان تعهدات (Covenants) شناخته می‌شوند، نشود. به همین ترتیب، ترازنامه‌ای که سالم‌تر به نظر می‌رسد، احتمالاً سرمایه‌گذاران بیشتری را جذب می‌کند. برای دستیابی به این اهداف، ممکن است لازم باشد به استراتژی‌های حسابداری مانند OBSF روی بیاورند.

تأمین مالی خارج از ترازنامه روشی حسابداری است که به شرکت‌ها امکان می‌دهد برخی دارایی‌ها و بدهی‌ها را از ترازنامه خود خارج کنند. اگرچه ممکن است این موارد در ترازنامه ظاهر نشوند، همچنان متعلق به شرکت هستند. OBSF معمولاً توسط شرکت‌هایی که اهرم مالی بالایی دارند استفاده می‌شود، به‌ویژه زمانی که گرفتن بدهی بیشتر به معنای نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام بالاتر است. هرچه بدهی یک شرکت بیشتر باشد، ریسک نکول (Default) برای وام‌دهنده بالاتر است، که به معنای دریافت نرخ بهره بالاتر از شرکت است.

این روش شامل حذف برخی مخارج سرمایه‌ای یا دارایی‌ها از ترازنامه است. این به این معناست که مالکیت به نهادهای دیگر مانند شرکا یا شرکت‌های فرعی که شرکت در آن‌ها سهمی اقلیتی دارد، منتقل می‌شود. به‌عنوان مثال، این موارد می‌توانند شامل سرمایه‌گذاری‌های مشترک (Joint Ventures - JV)، مشارکت‌های تحقیق و توسعه (R&D) و اجاره‌های عملیاتی (Operating Leases) باشند. برخی شرکت‌ها از وسایل نقلیه با هدف ویژه (Special Purpose Vehicles - SPVs) با ترازنامه‌های خودشان استفاده می‌کنند که این دارایی‌ها و بدهی‌ها به آن‌ها منتقل می‌شوند.

اگرچه ممکن است مشکوک به نظر برسد، تأمین مالی خارج از ترازنامه یک روش کاملاً قانونی و مشروع است، به شرطی که شرکت‌ها از قوانین و مقررات حسابداری معتبر پیروی کنند. شرکت‌ها در ایالات متحده ملزم به رعایت اصول پذیرفته‌شده حسابداری (GAAP) هستند. این استراتژی زمانی غیرقانونی می‌شود که برای پنهان کردن ناهنجاری‌های مالی استفاده شود، همان‌طور که در مورد انرون (Enron) رخ داد.

نکته مهم:
اگرچه برخی تراکنش‌ها ممکن است در ترازنامه شرکت ظاهر نشوند، اغلب در صورت‌های مالی همراه ذکر می‌شوند. به‌عنوان سرمایه‌گذار، مهم است که بین خطوط بخوانید، زیرا این اطلاعات ممکن است در سایر فرم‌های مالی پنهان شده باشند.

ملاحظات ویژه

قوانین و مقرراتی وجود دارند تا اطمینان حاصل شود که حسابداری شرکت‌ها منصفانه و دقیق است. به همین دلیل، نهادهای نظارتی استفاده از OBSF به‌عنوان یک روش حسابداری را مورد انتقاد قرار می‌دهند و استفاده از آن را دشوارتر می‌کنند. تقاضا برای شفافیت بیشتر در تأمین مالی خارج از ترازنامه در حال افزایش است. هدف این است که به سرمایه‌گذاران کمک کند تصمیمات بهتر و آگاهانه‌تری در مورد محل سرمایه‌گذاری پول خود بگیرند. با وجود این فشار، شرکت‌ها ممکن است همچنان راه‌هایی برای زیباتر کردن ترازنامه‌های خود در آینده پیدا کنند.

کلید شناسایی پرچم‌های قرمز در OBSF خواندن کامل صورت‌های مالی است. به‌عنوان سرمایه‌گذار، باید به کلماتی مانند مشارکت‌ها، هزینه‌های اجاره یا رهن نگاه کنید و با دید انتقادی آن‌ها را بررسی کنید. همچنین ممکن است بخواهید با مدیریت شرکت تماس بگیرید تا روشن شود آیا توافق‌نامه‌های OBSF استفاده می‌شوند و چه میزان واقعاً بر بدهی‌ها تأثیر می‌گذارند.

الزامات گزارش‌دهی تأمین مالی خارج از ترازنامه (OBSF)

شرکت‌ها باید الزامات کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) و GAAP را رعایت کنند و OBSF را در یادداشت‌های صورت‌های مالی خود افشا کنند. سرمایه‌گذاران می‌توانند این یادداشت‌ها را مطالعه کنند و از آن‌ها برای درک عمق مسائل مالی بالقوه استفاده کنند، اگرچه این کار همیشه به سادگی که به نظر می‌رسد نیست.

طی سال‌ها، نهادهای نظارتی تلاش کرده‌اند تا گزارش‌دهی مالی مشکوک از این نوع را محدودتر کنند. در فوریه ۲۰۱۶، هیئت استانداردهای حسابداری مالی (FASB) قوانین حسابداری اجاره را تغییر داد. این اقدام پس از آن انجام شد که مشخص شد شرکت‌های عمومی در ایالات متحده با اجاره‌های عملیاتی بیش از ۱.۲۵ تریلیون دلار در OBSF برای تعهدات اجاره داشتند. طبق گفته هیئت استانداردهای حسابداری بین‌المللی (IAS)، حدود ۸۵٪ از اجاره‌ها در ترازنامه‌ها گزارش نمی‌شدند، که تعیین فعالیت‌های اجاره و توانایی شرکت‌ها برای بازپرداخت بدهی‌هایشان را برای سرمایه‌گذاران دشوار می‌کرد.

به‌روزرسانی استانداردهای حسابداری ۲۰۱۶-۰۲ ASC ۸۴۲ در سال ۲۰۱۹ اجرایی شد. دارایی‌ها و بدهی‌های حق استفاده ناشی از اجاره‌ها اکنون باید در ترازنامه‌ها ثبت شوند. افشای پیشرفته در گزارش‌های کیفی و کمی در پانوشت‌های صورت‌های مالی نیز اکنون الزامی است. علاوه بر این، OBSF برای تراکنش‌های فروش و اجاره مجدد (Sale and Leaseback) در دسترس است.

انواع تأمین مالی خارج از ترازنامه (OBSF)

همان‌طور که در بالا ذکر شد، شرکت‌ها ابزارهای متعددی برای تأمین مالی خارج از ترازنامه در اختیار دارند. اجاره‌های عملیاتی یکی از محبوب‌ترین راه‌ها برای غلبه بر این مسائل هستند. نحوه کار این فرآیند به این صورت است:

به جای خرید مستقیم تجهیزات، شرکت آن‌ها را اجاره یا رهن می‌کند و سپس در پایان دوره اجاره با قیمتی ناچیز آن‌ها را خریداری می‌کند. انتخاب این گزینه به شرکت امکان می‌دهد تنها هزینه اجاره تجهیزات را ثبت کند. ثبت آن به‌عنوان هزینه عملیاتی در صورت سود و زیان منجر به بدهی‌های کمتر در ترازنامه می‌شود.

سرمایه‌گذاری‌های مشترک و مشارکت‌های تحقیق و توسعه نیز معمولاً در این نوع روش حسابداری استفاده می‌شوند. هنگامی که یک شرکت یک سرمایه‌گذاری مشترک یا نوع دیگری از مشارکت ایجاد می‌کند، نیازی به نمایش بدهی‌های مشارکت در ترازنامه خود ندارد، حتی اگر کنترل اکثریت در آن نهاد داشته باشد.

مثال تأمین مالی خارج از ترازنامه (OBSF)

غول انرژی بدنام انرون (Enron) از نوعی تأمین مالی خارج از ترازنامه به نام وسایل نقلیه با هدف ویژه (SPVs) استفاده کرد تا حجم عظیمی از بدهی‌ها و دارایی‌های سمی را از سرمایه‌گذاران و طلبکاران پنهان کند. این شرکت سهام خود را که به‌سرعت در حال افزایش بود با پول نقد یا اسناد از SPV مبادله کرد. SPV از این سهام برای محافظت از دارایی‌های موجود در ترازنامه انرون استفاده کرد.

هنگامی که سهام انرون شروع به کاهش کرد، ارزش SPVها نیز کاهش یافت و انرون از نظر مالی مسئول حمایت از آن‌ها بود. از آنجا که انرون نمی‌توانست به طلبکاران و سرمایه‌گذاران خود بازپرداخت کند، این شرکت اعلام ورشکستگی کرد. اگرچه SPVها در یادداشت‌های اسناد مالی شرکت افشا شده بودند، تعداد کمی از سرمایه‌گذاران جدیت وضعیت را درک کردند.

تأمین مالی خارج از ترازنامه چگونه کار می‌کند؟

تأمین مالی خارج از ترازنامه یک استراتژی حسابداری است که شرکت‌ها برای انتقال برخی دارایی‌ها، بدهی‌ها یا تراکنش‌ها از ترازنامه‌های خود استفاده می‌کنند. آن‌ها ممکن است این کار را برای جذب سرمایه‌گذاران بیشتر یا زمانی که بدهی زیادی دارند اما نیاز به وام بیشتر برای تأمین مالی عملیات خود دارند، انجام دهند. شرکت‌های با بدهی بالاتر این کار را برای دریافت نرخ‌های تأمین مالی بهتر انجام می‌دهند. آن‌ها ممکن است این تراکنش‌ها را به نهادهای دیگر مانند شرکت‌های فرعی یا وسایل نقلیه با هدف ویژه با ترازنامه‌های خودشان یا به شریک در یک سرمایه‌گذاری مشترک منتقل کنند. این تراکنش‌ها در سایر سوابق مالی ظاهر می‌شوند. اگرچه ممکن است غیرقانونی به نظر برسد، تا زمانی که شرکت‌ها شفاف باشند و استانداردهای حسابداری را رعایت کنند، غیرقانونی نیست.

چگونه می‌توان فهمید که یک شرکت از تأمین مالی خارج از ترازنامه استفاده می‌کند؟

شرکت‌ها ملزم به شفافیت در مورد روش‌های حسابداری خود هستند. و تقاضا برای شفافیت بیشتر از سوی نهادهای نظارتی حسابداری و مالی در حال افزایش است تا شرکت‌ها در مورد نحوه حسابداری وضعیت مالی خود صادق‌تر باشند. این به این معناست که آن‌ها باید یادداشت‌هایی را در تمام گزارش‌های مالی خود بگنجانند. با وجود این، برخی شرکت‌ها ممکن است راه‌های دیگری برای زیباتر کردن ترازنامه‌های خود پیدا کنند، بنابراین مهم است که به کلماتی مانند مشارکت‌ها، هزینه‌های اجاره یا رهن توجه کنید.

چه اتفاقی برای ترازنامه‌های انرون افتاد؟

انرون یک شرکت انرژی، خدمات و کالای آمریکایی بود. این شرکت میلیون‌ها دلار بدهی و زیان‌هایی که از مجموعه‌ای از پروژه‌ها و طرح‌های ناموفق به دست آورده بود را با استفاده از وسایل نقلیه با هدف ویژه و نهادهای با هدف ویژه از سرمایه‌گذاران و تحلیلگران پنهان کرد. این‌ها همگی از ترازنامه‌های شرکت خارج نگه داشته شدند و بدین ترتیب اعضای هیئت‌مدیره و سرمایه‌گذاران را در مورد این روش‌های پرریسک گمراه کردند. سرمایه‌گذاران اعتماد خود را از دست دادند، که به SPVها و SPEهای انرون سرایت کرد. انرون مجبور به اعلام ورشکستگی شد.

نتیجه‌گیری

تأمین مالی خارج از ترازنامه (OBSF) یک روش حسابداری قانونی است که به شرکت‌ها امکان می‌دهد دارایی‌ها و بدهی‌های خاصی را از ترازنامه‌های خود خارج کنند تا نسبت‌های اهرمی و بدهی به حقوق صاحبان سهام را پایین نگه دارند و از نقض تعهدات بدهی جلوگیری کنند. این روش در جذب سرمایه‌گذاران و دریافت نرخ‌های وام بهتر کمک می‌کند، اما اگر برای پنهان کردن ناهنجاری‌های مالی استفاده شود، مانند مورد انرون، غیرقانونی است. ابزارهای رایج OBSF شامل اجاره‌های عملیاتی، سرمایه‌گذاری‌های مشترک و وسایل نقلیه با هدف ویژه است. نهادهای نظارتی، مانند SEC و FASB، قوانین سختگیرانه‌تری مانند ASC 842 را برای افزایش شفافیت، به‌ویژه در مورد اجاره‌ها، وضع کرده‌اند. سرمایه‌گذاران باید صورت‌های مالی را با دقت بررسی کنند و به یادداشت‌ها و اصطلاحاتی مانند مشارکت‌ها یا هزینه‌های اجاره توجه کنند تا استفاده از OBSF و تأثیر آن بر بدهی‌ها را شناسایی کنند.