جذابیت‌های پرونده‌های جنایی برای فیلم‌سازان از این رو است که گاهی جزئیات تکان‌دهنده و عجیبی در مسیر بررسی این پرونده‌ها به دست نویسنده و کارگردان می‌رسد که وجوه دراماتیک بالایی دارد و از سوی دیگر می‌تواند منجر به آگاهی‌بخشی به جامعه نسبت به حوادث و وقایع فاجعه‌بار شود.پس از اکران موفق فیلم «بی‌بدن» در سال گذشته که اثری اجتماعی و برگرفته از یک پرونده جنایی جنجالی بود، این روزها فیلم «ناتوردشت» که قصه‌اش متأثر از ماجرای مفقود شدن یسنا دختر بچه گرگانی است، روی پرده سینماهای سراسر کشور رفته و پیش‌بینی می‌شود با استقبال خوب مخاطبان روبه‌رو شود.اگر روزگاری صفحات حوادث روزنامه‌ها، قصه‌های تکان‌دهنده‌ای برای گفتن داشتند حالا صفحات متعدد خبری در شبکه‌های اجتماعی، قصه‌های فراوانی از قتل‌های زنجیره‌ای تا آدم‌ربایی و اسیدپاشی و دعواهای خانوادگی دارند که می‌تواند دستمایه خوبی برای قصه‌گویی در سینمای اجتماعی باشد.قصه‌هایی که اگر هنرمندانه پرداخت شوند، گیشه‌شان هم داغ می‌شود و هم به سینمای اجتماعی جانی دوباره می‌بخشند. در ادامه مروری داریم بر چند فیلم اجتماعی دهه اخیر که براساس پرونده‌های واقعی ساخته شده‌اند.
ماجرای گم شدن یک دختربچه/ ۱۴۰۳
فیلم «ناتورِدشت» به کارگردانی محمدرضا خردمندان، تهیه‌کنندگی مهدی فرجی و محصول سازمان سینمایی سوره برگرفته از داستانی واقعی بوده و اکران آن در جشنواره فیلم فجر سال گذشته توانست توجهات را به خود جلب کند به ویژه بازی خوب و تماشایی میرسعید مولویان.
یسنا دختربچه گرگانی در سال ۱۴۰۳ در حالی که در کنار مادر خود در مزرعه مشغول بازی بود، گم می‌شود. مردم با استفاده از رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی پای کار می‌آیند و یسنا پس از چهار روز، در نهایت توسط یک کایت‌سوار پیدا می‌شود. روایت این چهار روز و ربودن دختربچه، دستمایه این فیلم به کارگردانی سید محمدرضا خردمندان شد که داستان آن را با همراهی حمید اکبری خامنه به نگارش درآوردند و با اضافه کردن خرده‌داستان‌های دیگر، بار درام قصه را پررنگ‌تر کردند. این فیلم که در جشنواره فیلم فجر پارسال با استقبال مخاطبان و منتقدان سینما روبه‌رو شد، این روزها روی پرده نقره‌ای سینماهاست و در آن بازیگرانی همچون هادی حجازی‌فر، میرسعید مولویان، شبنم قربانی، علی مصفا، سعید آقاخانی، بابک کریمی، امیر دژاکام، سیدعلی صالحی و… به ایفای نقش پرداخته‌اند.
ماجرای مبهم آرمان و غزاله در «بی‌بدن»/۱۴۰۲
شاید یکی از بحث‌برانگیزترین فیلم‌های اجتماعی سال گذشته «بی‌بدن» ساخته مرتضی علیزاده بود. فیلمی که یکی از پرونده‌های مهم جنایی سال‌های اخیر یعنی قتل غزاله شکور توسط آرمان عبدالعالی را دستمایه فیلم‌نامه خود قرار داده بود. پرونده جنایی غزاله و آرمان، یکی از پرسروصداترین پرونده‌های قتل در دهه ۹۰ بود که سرانجام با اعدام آرمان در سوم آذر ماه ۱۴۰۰ به پایان رسید. مفقودی جسد غزاله یکی از ابهام‌های این پرونده بود و این اتفاق در «بی‌بدن» یکی از نقاط عطف درام را شکل داد. اگرچه کارگردان سریال تأکید داشت این فیلم نه براساس این پرونده جنایی بلکه کشکولی از چند پرونده جنایی بوده است اما تشابهات قصه به پرونده آرمان و غزاله، این ذهنیت را به وجود آورده بود که فیلم براساس این پرونده جنایی ساخته شده است. همین موضوع موجب حاشیه‌های زیادی برای فیلم و نارضایتی خانواده‌های آرمان و غزاله شد.
قصه‌ای درباره نخستین قاتل سریالی زن در ایران/ ۱۴۰۱
«مهین قدیری» نخستین قاتل سریالی زن در ایران است که پیش از ساخت فیلم «طلاخون» یک مستند به نام «مهین» درباره او ساخته شده بود. فیلم «طلاخون» ساخته ابراهیم شیبانی است که در آن قصه زندگی ناهید (یک مادر فداکار و مهربان) را روایت می‌کند که در خارج از خانه یک قاتل سریالی است؛ فیلم به تماشاگر درباره انگیزه‌های روانی مهین چیزی نمی‌گوید و زاویه‌های چندانی از زندگی گذشته او را روشن نمی‌کند و شاید به همین خاطر است که شخصیت «ناهید» آن طور که باید در ذهن بیننده باقی نمی‌مانَد. شیبانی در این فیلم هیچ صحنه قتلی را نشان نمی‌دهد و بیشتر نگاهی آسیب‌شناسانه به جامعه‌ای دارد که از یک زن مهربان، قاتلی زنجیره‌ای می‌سازد. این فیلم آن طور که انتظار می‌رفت با استقبال مخاطبان در گیشه مواجه نشد.
روایتی تلخ و تکان‌دهنده از ماجرایی هولناک/ ۱۴۰۰
کاظم دانشی پیش از نوشتن فیلم‌نامه «بی‌بدن» فیلم‌نامه «علف‌زار» که براساس پرونده‌ای واقعی نوشته شده بود را کارگردانی کرد و اثرش در چهلمین جشنواره فیلم فجر، جایزه بهترین فیلم‌نامه را به او هدیه داد. ماجرای تجاوز به میهمانان زن یک باغ (حوالی خمینی‌شهر) در برابر شوهرانشان، هنوز هم خاطره‌ای غم‌انگیز برای کسانی است که درگیر آن پرونده بودند و حتی برای کسانی که این قصه را از طریق رسانه‌ها شنیدند.
این حادثه تلخ، موضوع فیلم علف‌زار شد. در این فیلم بازپرسی به نام «امیرحسین» درگیر پرونده‌ای می‌شود که در آن عده‌ای شبانه به باغی حمله کرده و به زنان میهمانی تعرض کرده‌اند (همان حادثه باغ خمینی شهر)؛ هر چند فیلم خرده‌روایت‌هایی چون شناسنامه نداشتن یک بچه نامشروع یا کشته شدن یک کودک خردسال توسط پلیس را نیز روایت می‌کند. تمام فیلم در دادگاه می‌گذرد و هر لحظه برای مخاطب چیزی دارد که شگفت‌زده‌اش کند. کاظم دانشی جزئیات تکان‌دهنده‌ای را در فیلمش آورده و به عنوان یک کارگردان اولی، بازی‌های درخشان و خوبی از بازیگرانش گرفته است.
پیدا شدن سروکله قاتل سریالی دهه ۷۰/ ۱۴۰۰
فیلم «عنکبوت» ساخته ابراهیم ایرج زاد براساس پرونده واقعی جنایت‌های سعید حنایی، قاتل سریالی زنان روسپی مشهد ساخته شد. فیلم با برشی از زندگی سعید آغاز می‌شود، مردی که مانند خیلی از آدم‌های دیگر است اما بر اساس یک اتفاق تبدیل به قاتل سریالی تعداد زیادی زن خیابانی می‌شود.یک روز راننده‌ای قصد تعرض به همسرش را دارد و سعید گمان می‌کند ریشه این اتفاق فسادی است که در شهر وجود دارد و عاملش زنان خیابانی هستند. کارگردان در این فیلم اگرچه برای تماشاگر مشخص نمی‌کند چطور یک مرد معمولی می‌تواند بی هیچ عذاب وجدانی آن همه قتل انجام دهد اما روش قتل‌ها را به خوبی به تصویر می‌کشد و جنون و ترس قاتل را به مخاطب نشان می‌دهد.کارگردان نشان می‌دهد روسپی‌هایی که توسط این قاتل کشته می‌شوند، تنها زنان بی‌بضاعتی هستند که مجبورند بدن خود را بفروشند تا فرزندانشان از گرسنگی نمیرند. نویسنده و کارگردان «عنکبوت» اگرچه داستان فیلم را از ماجرای سعید حنایی وام گرفته و سعی کردند به اتفاق‌های واقعی این پرونده جنایی دهه ۷۰ پایبند باشند اما اقتباس وفادارانه‌ای به آن پرونده ندارند مثلاً شخصیت اصلی فیلم برخلاف حنایی از هیچ بیماری روحی‌ای رنج نمی‌برد. همچنین حنایی یک مرتبه به دام پلیس افتاده بود که توانسته قسر در برود و این ماجرا در فیلم نیست؛ کارگردان همچنین اصراری به نمایش جنبه‌های شخصیتی قاتل ندارد و همه چیز را به مخاطب واگذار می‌کند.
قصه تلخ یک قربانی اسیدپاشی در «لانتوری»/ ۱۳۹۵
افکار عمومی ایران بارها در معرض پرونده‌های اسیدپاشی بوده و از آن آزار دیده است. از میان قربانیان این جریان، پرونده آمنه بهرامی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شد؛ چرا که مرد اسیدپاش در آن به قصاص محکوم شد و آمنه او را بخشید. این پرونده محور قصه «لانتوری» ساخته رضا درمیشیان شد.داستان فیلم درباره پسری به نام پاشاست که سردسته یک باند خلافکار است و عاشق مریم.
مریم اما روی خوشی به او نشان نمی‌دهد و پاشا پس از تلاش‌های بسیار برای بدست آوردن دل او و ناکام ماندن در این جریان، تصمیم می‌گیرد روی صورت مریم اسید بپاشد. حال که زن زندگی خود را باخته، تقاضای قصاص چشم در برابر چشم می‌کند.اسیدپاشی در ایران همواره قصه‌ای پر از غصه بوده و درمیشیان تنها کارگردانی است که این ماجرا را به تصویر کشیده و بهای آن را هم با در محاق توقیف ماندن، داده است. کارگردان در این فیلم فضایی مستندگونه به تصویر کشیده و البته درامی پرهیجان نیز خلق کرده است. فیلم اگرچه صحنه‌های خشونت‌آمیز دارد اما در عین حال به موضوع بخشش و عفو نیز می‌پردازد.
رد پای شهلا جاهد در دو فیلم/ ۱۳۹۴
فیلم «یادم تو را فراموش» ساخته علی عطشانی براساس پرونده شهلا جاهد و ناصر محمدخانی ساخته شد. داستان فیلم درباره دامون مربی برکنار شده یکی از باشگاه‌های پرطرفدار ایران و ارتباط او با دختری بوده که سال‌ها پیش با او روابطی پنهانی داشته است. میترا حجار، حسین یاری، آتیلا پسیانی، ماه‌چهره خلیلی، رضا ناجی، خشایار راد، غزل یگانه، بیتا عطشانی و مازیار فلاحی بازیگران این فیلم علی عطشانی بودند. این فیلم به دلیل شباهت به پرونده قتل همسر ناصر محمدخانی با شکایت این فوتبالیست سابق روبه‌رو شد و تا چند سال اجازه اکران پیدا نکرد. این فیلم بی‌آنکه رنگ پرده سینما را ببیند، در نهایت سال ۱۴۰۱ به اکران برخط رسید.در همان سال «خشم و هیاهو» به کارگردانی هومن سیدی هم ساخته شد که برداشتی آزاد از پرونده جنجالی شهلا جاهد بود. سیدی در این فیلم برداشتی آزاد از پرونده مشهور اما مجهول ناصر محمدخانی و شهلا جاهد داشت و این واقعه هولناک را دراماتیزه کرد.
اگرچه در زمان اکران، این فیلمساز مدعی شد «خشم و هیاهو» ارتباطی به ماجرای شهلا ندارد و اقتباسی از آن ماجرا نیست اما لحن فیلم بسیار به آثار مستند و زندگی‌نامه‌ای مرتبط با این پرونده جنایی نزدیک بود.
فیلم روی رابطه خسرو پارسا (نوید محمدزاده) که یک خواننده معروف است با حنا (طناز طباطبایی) که سر از زندگی او درمی‌آورد، تأکید دارد. قصه این فیلم از نظر تشابه روایت بسیار نزدیک به پرونده قتل همسر ناصر محمدخانی بود.
نظرات کاربران