معامله‌گر سرکش چیست؟

معامله‌گر سرکش فردی است که بی‌ملاحظه و مستقل از دیگران عمل می‌کند، معمولاً به زیان مؤسسه‌ای که او را استخدام کرده است و شاید به زیان مشتریان. معامله‌گران سرکش معمولاً با سرمایه‌گذاری‌های پرریسک بازی می‌کنند که می‌تواند زیان‌ها یا سودهای کلانی به همراه داشته باشد.

با این حال، معامله‌گران تنها زمانی «سرکش» نامیده می‌شوند که دچار زیان شوند، و این باعث ایجاد انگیزه‌هایی می‌شود که به «خطر اخلاقی» منجر می‌گردد. اگر معاملات آن‌ها سودهای عظیم به بار بیاورد، کسی آن‌ها را «سرکش» نمی‌خواند، و در واقع احتمال بیشتری دارد که پاداش بزرگی دریافت کنند. اما اگر شرط‌بندی‌های پرریسک آن‌ها شکست بخورد، آن‌ها سرکش محسوب می‌شوند و می‌توانند میلیون‌ها یا حتی میلیاردها دلار زیان برای شرکت ایجاد کنند.

نکات کلیدی

• معامله‌گر سرکش کارمند یک شرکت مالی است که در فعالیت‌های بدون مجوز و اغلب پرریسک شرکت می‌کند و این فعالیت‌ها منجر به زیان‌های بزرگ برای شرکت می‌شود.

• معامله‌گران سرکش اغلب پس از شرط‌بندی‌های پرریسک و زیان‌ده، تلاش می‌کنند زیان‌ها را پنهان کنند، زیرا شرایط خطر اخلاقی وجود دارد: اگر شرط‌بندی موفق باشد، پاداش کلان می‌گیرند، اگر شکست بخورد، تنها اخراج می‌شوند.

• نمونه‌های مشهور معامله‌گران سرکش وجود دارد، برخی از آن‌ها میلیاردها دلار زیان به بار آورده‌اند و حتی بانک‌ها یا کارگزاری‌های بزرگ و پایدار را به نابودی کشانده‌اند.

توضیح معامله‌گران سرکش
بانک‌ها در طول سال‌ها مدل‌های پیچیده‌ای به نام «ارزش در معرض خطر» (Value-at-Risk یا VaR) برای کنترل معاملات ابزارهای مالی توسعه داده‌اند – اینکه کدام واحد می‌تواند معامله کند، چه زمانی می‌تواند معامله کند، و چه مقدار در یک دوره مشخص مجاز است. به‌ویژه، سقف هر معامله با دقت تعیین و نظارت می‌شود، نه تنها برای حفاظت از بانک بلکه برای راضی کردن نهادهای نظارتی. با این حال، کنترل‌های داخلی صد درصد بی‌نقص نیستند. یک معامله‌گر مصمم می‌تواند راهی برای دور زدن سیستم پیدا کند تا سودهای غیرعادی به دست آورد.

اغلب، آن‌ها در معاملات بد گیر می‌افتند و سپس مجبور می‌شوند توسط نهادهای نظارتی به‌طور عمومی افشا شوند – که باعث شرمساری بانک می‌گردد. باید پرسید که چه تعداد معامله‌گر سرکش کوچک بی‌سروصدا توسط بانک اخراج می‌شوند، فقط به این دلیل که بانک نمی‌خواهد تبلیغات منفی ناشی از افشای ضعف در کنترل‌های داخلی معاملات را تحمل کند.

نمونه‌هایی از معامله‌گران سرکش
یکی از بدنام‌ترین معامله‌گران سرکش در سال‌های اخیر «نیک لیسون» است، یک معامله‌گر سابق مشتقات در دفتر سنگاپور بانک انگلیسی «بارینگز». در سال 1995، لیسون از طریق معاملات بدون مجوز مقادیر عظیمی از قراردادهای آتی و اختیار معامله نیکی، زیان‌های سنگینی متحمل شد. او موقعیت‌های مشتقه بزرگی بر شاخص نیکی اتخاذ کرد که میزان پول در معرض خطر را چندین برابر کرد.

در مقطعی، لیسون 20,000 قرارداد آتی به ارزش بیش از 3 میلیارد دلار بر روی شاخص نیکی داشت. بخش بزرگی از زیان‌ها ناشی از سقوط شاخص نیکی پس از یک زمین‌لرزه بزرگ در ژاپن بود که ظرف یک هفته باعث فروش گسترده نیکی شد. زیان کل برای بانک 233 ساله بارینگز بیش از 1 میلیارد دلار بود و در نهایت منجر به ورشکستگی آن شد. لیسون به تقلب متهم شد و چندین سال را در زندانی در سنگاپور گذراند.

نمونه‌های جدیدتر شامل «برونو ایکسیل» معروف به «نهنگ لندن» است که در سال 2012 در جی‌پی مورگان 6.2 میلیارد دلار زیان به بار آورد، و «جروم کِرویل» که در سال 2007 مسئول بخشی یا تمام بیش از 7 میلیارد دلار زیان در بانک سوسیته ژنرال بود. مدیرعامل جی‌پی مورگان «جِیمی دایمون» در ابتدا بزرگی زیان‌های «نهنگ لندن» را دست‌کم گرفت و آن را «توفانی در یک قوری» خواند. اما بعدها، با ناراحتی، مجبور شد حقیقت معامله‌گر سرکش بانک خود را بپذیرد.