سرمایه سطح ۱ چیست؟

سرمایه سطح ۱ چیست؟

سرمایه سطح ۱ به سرمایه اصلی ذخیره‌شده در بانک‌ها اشاره دارد که برای تأمین مالی فعالیت‌های تجاری مشتریان استفاده می‌شود. این سرمایه شامل سهام عادی، ذخایر افشاشده و برخی دارایی‌های دیگر است. اندازه ذخایر سرمایه سطح ۱، همراه با سرمایه سطح ۲، به‌عنوان معیاری برای سنجش قدرت مالی مؤسسه استفاده می‌شود.

رگولاتورها بانک‌ها را ملزم می‌کنند سطوح مشخصی از سرمایه سطح ۱ و ۲ را به‌عنوان ذخیره نگه دارند تا در صورت بروز زیان‌های بزرگ، ثبات مؤسسه به خطر نیفتد. طبق توافق بازل III، حداقل نسبت سرمایه سطح ۱ برابر ۶ درصد دارایی‌های وزن‌دار شده بر اساس ریسک بانک تعیین شده است.

نکات کلیدی

• سرمایه سطح ۱ معیاری از قدرت اصلی بانک است که عمدتاً از سرمایه سهام و ذخایر افشاشده تشکیل می‌شود.
• توافق بازل III حداقل نسبت سرمایه سطح ۱ را ۶ درصد دارایی‌های وزن‌دار شده بر اساس ریسک تعیین کرده تا ثبات مالی تضمین شود.
• سرمایه سطح ۱ شامل دو بخش است: سرمایه عادی سطح ۱ (CET1) و سرمایه اضافی سطح ۱، هر دو برای جذب زیان‌ها حیاتی‌اند.
• بازل IV که از دی ۱۴۰۱/ژانویه ۲۰۲۳ اجرا شد، تغییراتی در الزامات سرمایه و ارزیابی ریسک ایجاد کرد که بر عملکرد مالی بانک‌ها تأثیر گذاشت.

نگاهی عمیق به سرمایه سطح ۱

سرمایه سطح ۱ نمایانگر دارایی‌های سهام اصلی یک بانک یا مؤسسه مالی است. این سرمایه عمدتاً از ذخایر افشاشده (معروف به سود انباشته) و سهام عادی تشکیل شده است. همچنین می‌تواند شامل سهام ممتاز غیرتجمعی و غیرقابل بازخرید باشد.

طبق استاندارد بازل III، سرمایه سطح ۱ شامل سرمایه عادی سطح ۱ (CET1) و سرمایه اضافی سطح ۱ (AT1) است. CET1 باکیفیت‌ترین نوع است و زیان‌ها را بلافاصله جذب می‌کند. CET1 شامل سهام عادی، سود انباشته، درآمد جامع دیگر و منافع اقلیت، با برخی کسورات رگولاتوری است.

سرمایه اضافی سطح ۱ شامل سهام ممتاز، مازاد مرتبط و منافع اقلیت واجد شرایط است. این ابزارها نیز می‌توانند زیان جذب کنند، هرچند واجد شرایط CET1 نیستند.

نسبت سرمایه سطح ۱، سرمایه سهام بانک را با مجموع دارایی‌های وزن‌دار شده بر اساس ریسک (RWAs) مقایسه می‌کند. RWAs تمام دارایی‌های بانک هستند که بر اساس ریسک اعتباری وزن‌دهی می‌شوند. بانک‌های مرکزی از دستورالعمل‌های کمیته بازل برای تعیین فرمول‌های وزن‌دهی ریسک دارایی‌ها پیروی می‌کنند.

هشدار: سرمایه سطح ۱ را نباید با سرمایه عادی سطح ۱ (CET1) اشتباه گرفت. سطح ۱ شامل CET1 و همچنین سرمایه اضافی سطح ۱ است.

مقایسه سرمایه سطح ۱ و سطح ۲

در توافق‌نامه‌های بازل، کمیته نظارت بانکی بازل استانداردهای رگولاتوری برای سرمایه سطح ۱ و ۲ را تعیین کرده که هر مؤسسه مالی باید ذخیره کند. سرمایه سطح ۲ استاندارد پایین‌تری نسبت به سطح ۱ دارد و نقدشوندگی کمتری دارد. این سرمایه شامل ابزارهای سرمایه ترکیبی، ذخایر زیان وام و تجدید ارزیابی و همچنین ذخایر افشانشده است.

تفاوت اصلی سرمایه سطح ۱ و ۲ در هدف آن‌هاست. سرمایه سطح ۱ به‌عنوان سرمایه «در حال فعالیت» توصیف می‌شود—یعنی برای جذب زیان‌های غیرمنتظره طراحی شده تا بانک بتواند به فعالیت ادامه دهد. سرمایه سطح ۲ به‌عنوان سرمایه «در حال ورشکستگی» شناخته می‌شود. در صورت ورشکستگی بانک، این دارایی‌ها قبل از تأثیر بر سپرده‌گذاران، وام‌دهندگان و مودیان، تعهدات را پوشش می‌دهند.

مهم: هرچند توافق‌های بازل استاندارد گسترده‌ای بین رگولاتورهای بین‌المللی ایجاد می‌کنند، اجرا در هر کشور متفاوت خواهد بود.

تکامل نسبت‌های سرمایه سطح ۱

توافق‌نامه‌های بازل که توسط بانک‌های مرکزی تعیین می‌شوند، حداقل الزامات برای سرمایه سطح ۱ و ۲ را مشخص می‌کنند. طبق توافق اولیه بازل I، حداقل نسبت سرمایه به دارایی‌های وزن‌دار شده بر اساس ریسک ۸ درصد بود.

پس از بحران مالی ۱۳۸۶–۱۳۸۷/۲۰۰۷–۲۰۰۸، کمیته بازل دوباره تشکیل جلسه داد تا ضعف‌های آشکارشده در سیستم بانکی را برطرف کند. توافق بازل III که در سال ۱۳۸۹/۲۰۱۰ منتشر شد، الزامات سرمایه را افزایش داد و الزامات افشای سختگیرانه‌تری معرفی کرد. همچنین تمایز بین سرمایه سطح ۱ و ۲ را ایجاد کرد. دستورالعمل‌های جدید حداقل نسبت CET1 را ۴.۵ درصد و نسبت سطح ۱ را ۶ درصد تعیین کردند. مجموع ذخیره سرمایه (سطح ۱ و ۲) باید بیش از ۸ درصد باشد.

این استانداردها در سال ۱۳۹۶/۲۰۱۷ با استانداردهای بازل IV اصلاح شدند که اجرای آن‌ها از دی ۱۴۰۱/ژانویه ۲۰۲۳ آغاز شد. اثرات استانداردهای تجدیدنظرشده به مدل کسب‌وکار هر بانک بستگی دارد.

بانک‌ها چگونه از سرمایه سطح ۱ استفاده می‌کنند؟

سرمایه سطح ۱ قوی‌ترین شکل سرمایه است که از سرمایه سهامداران، ذخایر افشاشده و برخی درآمدها تشکیل می‌شود. طبق استانداردهای بازل III، بانک‌ها باید معادل ۶ درصد دارایی‌های وزن‌دار شده بر اساس ریسک را در سرمایه سطح ۱ نگه دارند. این امر به آن‌ها اجازه می‌دهد زیان‌های غیرمنتظره را جذب کرده و به‌عنوان یک نهاد در حال فعالیت ادامه دهند.

تفاوت سرمایه سطح ۱ و سرمایه عادی سطح ۱ (CET1) چیست؟

CET1 بخش اصلی سرمایه سطح ۱ است. این قوی‌ترین شکل سرمایه است که می‌تواند به‌سرعت نقد شده و زیان‌های غیرمنتظره را جذب کند. شامل سهام عادی و مازاد سهام، سود انباشته، منافع اقلیت واجد شرایط و برخی درآمدها است. سرمایه سطح ۱ شامل CET1 و همچنین برخی ابزارهای دیگر مانند سهام ممتاز و مازاد مرتبط است.

تغییرات عمده بین بازل III و بازل IV چیست؟

استانداردهای بازل IV مجموعه‌ای از توصیه‌ها به رگولاتورهای مالی است که در سال ۱۳۹۶/۲۰۱۷ تصویب و از دی ۱۴۰۱/ژانویه ۲۰۲۳ اجرا شد. این توصیه‌ها محاسبات ریسک اعتباری، ریسک بازار و ریسک عملیاتی را دقیق‌تر می‌کنند. همچنین چارچوب نسبت اهرمی را برای برخی بانک‌ها تقویت کرده و اصلاحات دیگری را اعمال می‌کنند.

بینش نهایی درباره سرمایه سطح ۱

سرمایه سطح ۱، سرمایه سهام اصلی بانک‌ها، شامل سهام عادی، ذخایر افشاشده و برخی سهام ممتاز است که برای حفظ توانایی بانک در جذب زیان‌های غیرمنتظره حیاتی است.

این سرمایه، همراه با سرمایه سطح ۲، برای ارزیابی قدرت مالی بانک طبق توافق‌های بازل ضروری است. بر اساس استانداردهای بازل III، بانک‌ها ملزم به حفظ حداقل نسبت سرمایه سطح ۱ برابر ۶ درصد دارایی‌های وزن‌دار شده بر اساس ریسک هستند و به‌روزرسانی‌های بازل IV از سال ۱۴۰۱/۲۰۲۳ این دستورالعمل‌ها را تقویت کرده‌اند.