رقابت آمریکا و چین بر سر قلب اقتصاد دیجیتال

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، صنعت نیمه‌هادی‌ها امروز دیگر صرفاً یک بخش فناورانه نیست، بلکه به یکی از محورهای اصلی رقابت ژئوپلیتیکی و اقتصادی جهان تبدیل شده است. تراشه‌ها قلب تپنده اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی، صنایع نظامی، خودروهای هوشمند و زیرساخت‌های حیاتی قرن بیست‌ویکم هستند. در چنین شرایطی، رقابت ایالات متحده و چین برای کنترل زنجیره تأمین این صنعت، به مرحله‌ای رسیده که هر تصمیم سیاسی می‌تواند بازارهای جهانی را دستخوش نوسان کند.

انتشار گزارش تازه دفتر نماینده تجاری ایالات متحده (USTR) درباره صنعت نیمه‌هادی چین، بار دیگر این تقابل راهبردی را در کانون توجه قرار داده است؛ گزارشی که از یک‌سو چین را به شیوه‌های تجاری ناعادلانه متهم می‌کند و از سوی دیگر، نشان می‌دهد دولت ترامپ فعلاً از تشدید تعرفه‌ها خودداری کرده است.

گزارش USTR؛ چین و اتهام «تسلیح وابستگی‌های اقتصادی»

دفتر نماینده تجاری ایالات متحده در یک پرونده آنلاین، نتایج یک سال تحقیق گسترده درباره سیاست‌های چین در صنعت نیمه‌هادی را منتشر کرد؛ تحقیقاتی که در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن آغاز شده بود اما اکنون در دولت ترامپ به نتیجه رسیده است.
در این گزارش تصریح شده که پکن با استفاده از کنترل ساختاری بر زنجیره جهانی تراشه‌ها می‌تواند «وابستگی‌های اقتصادی کشورها را به سلاح تبدیل کند»؛ مفهومی که به‌وضوح نشان‌دهنده نگرانی آمریکا از قدرت فزاینده چین در اعمال فشار اقتصادی بر سایر کشورهاست.

USTR تأکید می‌کند که راهبرد چین برای تسلط بر صنعت تراشه، مبتنی بر رویه‌هایی است که با رقابت آزاد و اصول بازارمحور همخوانی ندارد و می‌تواند توازن رقابتی جهانی را به‌شدت بر هم بزند.

اقتصاد غیربازاری و ابزارهای پنهان حمایت دولتی

یکی از محورهای کلیدی گزارش، اشاره به جایگاه چین به‌عنوان یک اقتصاد غیربازاری است؛ جایگاهی که به اعتقاد آمریکا، به پکن امکان می‌دهد از ابزارهایی استفاده کند که در اقتصادهای آزاد مجاز نیست.
مقامات USTR فهرستی بلندبالا از این ابزارها ارائه داده‌اند که شامل موارد زیر است:

• حمایت‌های مالی گسترده و مستمر دولت از صنعت نیمه‌هادی

• هدایت و محدودسازی دسترسی به بازار به نفع شرکت‌های داخلی

• بودجه‌های دولتی هدایت‌شده و هدفمند

• انتقال اجباری فناوری و سرقت مالکیت معنوی

• تبعیض‌ها و ترجیحات نظارتی غیرشفاف

• سرکوب دستمزد نیروی کار برای کاهش هزینه تولید

به اعتقاد واشنگتن، این مجموعه سیاست‌ها باعث شده چین در «تقریباً تمام بخش‌های اصلی زنجیره تأمین نیمه‌هادی» از مزیت‌های غیررقابتی برخوردار شود.

تناقض ظاهری سیاست ترامپ؛ اتهام شدید، اما بدون تعرفه فوری

با وجود لحن تند گزارش، نکته‌ای که توجه تحلیلگران اقتصادی را جلب کرده، خودداری دولت ترامپ از افزایش فوری تعرفه‌ها است. طبق اعلام USTR، ایالات متحده حداقل تا اواسط سال ۲۰۲۷ تعرفه‌های واردات تراشه‌های چینی را افزایش نخواهد داد.
البته در گزارش تصریح شده که واشنگتن می‌تواند از ۲۳ ژوئن ۲۰۲۷ و با اعلام نرخ‌ها ۳۰ روز پیش از آن، تعرفه‌ها را افزایش دهد؛ موضوعی که به‌نوعی یک تهدید معلق برای چین محسوب می‌شود.

این رویکرد دوگانه نشان می‌دهد دولت ترامپ در عین حفظ ابزار فشار، تلاش دارد زمان‌بندی درگیری اقتصادی را با ملاحظات سیاسی و دیپلماتیک تنظیم کند.

پیوند گزارش با دیدار احتمالی ترامپ و شی جین پینگ

انتشار این گزارش در آستانه دیدار مورد انتظار دونالد ترامپ و شی جین پینگ در پکن، اهمیت آن را دوچندان کرده است. این دیدار که احتمالاً در ماه‌های آینده برگزار می‌شود، می‌تواند نقطه عطفی در روابط پرتنش دو اقتصاد بزرگ جهان باشد.

گزارش USTR عملاً به سالی پرآشوب پایان می‌دهد؛ سالی که در آن جنگ تجاری آمریکا و چین بارها بازارهای سهام جهانی را متلاطم کرد و فضای نااطمینانی را بر اقتصاد ایالات متحده و جهان سایه‌افکن ساخت.

آتش‌بس تجاری شکننده و خاطره تعرفه‌های ۱۴۵ درصدی

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که واشنگتن و پکن در حال حاضر در یک آتش‌بس تجاری ناپایدار به سر می‌برند. اوایل سال جاری، دو کشور تعرفه‌ها را تا ۱۴۵ درصد افزایش دادند؛ اقدامی که عملاً بخش‌هایی از تجارت دوجانبه را فلج کرد.

در واکنش، چین نیز عرضه مواد معدنی کمیاب حیاتی را محدود کرد؛ موادی که نقش کلیدی در تولید محصولاتی از خودروهای برقی تا جت‌های جنگنده دارند و وابستگی آمریکا به آن‌ها قابل‌چشم‌پوشی نیست.

پس از دیدار ترامپ و شی در کره جنوبی در ماه اکتبر، دو طرف توافق کردند بخشی از محدودیت‌های صادرات فناوری و مواد معدنی حیاتی را کاهش دهند؛ توافقی که زمینه‌ساز آتش‌بس فعلی شد.

تحقیقات امنیت ملی و سایه تعرفه‌های سنگین‌تر

در کنار این گزارش، دولت ترامپ همچنان در حال انجام تحقیقات امنیت ملی گسترده‌تر درباره صنعت تراشه است؛ تحقیقاتی که می‌تواند در آینده به اعمال تعرفه‌های شدیدتر منجر شود.

ترامپ به‌طور جداگانه حتی تهدید کرده است که واردات تراشه را با تعرفه‌هایی تا ۱۰۰ درصد هدف قرار خواهد داد. با این حال، او همزمان پیامی تشویقی نیز ارسال کرده و گفته شرکت‌هایی که در تولید داخلی آمریکا سرمایه‌گذاری کنند، ممکن است از این تعرفه‌ها معاف شوند؛ سیاستی که در راستای بازگرداندن تولید پیشرفته به خاک آمریکا ارزیابی می‌شود.

نتیجه‌گیری

گزارش تازه USTR نشان می‌دهد رقابت آمریکا و چین در صنعت نیمه‌هادی وارد مرحله‌ای عمیق‌تر و ساختاری‌تر شده است؛ مرحله‌ای که در آن، فناوری، امنیت ملی، سیاست صنعتی و دیپلماسی اقتصادی به‌شدت درهم‌تنیده‌اند.

اگرچه دولت ترامپ فعلاً از افزایش فوری تعرفه‌ها خودداری کرده، اما تعویق تصمیم تا سال ۲۰۲۷ به معنای پایان تنش نیست، بلکه بیشتر شبیه نگه‌داشتن شمشیر داموکلس بالای سر پکن است. آینده این تقابل، به نتایج مذاکرات سیاسی، تحولات ژئوپلیتیکی و توان دو کشور در بازآرایی زنجیره‌های تأمین جهانی بستگی دارد؛ مسیری که بدون تردید، تأثیرات آن فراتر از مرزهای آمریکا و چین، اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.