پایان سلطه دلار؟ چین کارت جدید بازی را رو می‌کند

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، جهان در دهه سوم قرن بیست و یکم شاهد رویارویی آرام اما تعیین‌کننده‌ای در عرصه نظام مالی بین‌المللی است. در یک سوی این میدان، دلار آمریکا سلطان بلامنازع سیستم پولی جهانی برای هشت دهه گذشته—و در سوی دیگر، یوان چین، ارزی که اکنون با پشتوانه دومین اقتصاد بزرگ جهان و بلندپروازی‌های ژئوپلیتیکی پکن، ادعای سهم بیشتری از نظام مالی جهانی را دارد. اظهارات اخیر شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین، که در مجله "چیوشی" نشریه پرچمدار ایدئولوژیک حزب کمونیست منتشر شد، نه تنها بلندپروازی‌های پکن را به وضوح بیان کرد، بلکه نقشه راه این کشور برای تغییر تراز قدرت در نظم پولی جهان را ترسیم نمود. این مقاله به تحلیل ابعاد مختلف این بیانیه تاریخی و پیامدهای آن برای اقتصاد جهانی می‌پردازد.

بیانیه تاریخی شی: از آرزو تا برنامه عملیاتی

شی جین پینگ در نوشته‌ای که در واقع بخشی از یک سخنرانی محرمانه در سال ۲۰۲۴ به مقامات ارشد منطقه‌ای بود و هفته جاری برای اولین‌بار منتشر شد، خواستار تبدیل یوان به یک ارز قدرتمند شد که بتواند به طور گسترده در تجارت بین‌مللی، سرمایه‌گذاری و بازارهای ارز خارجی استفاده شود و به وضعیت ارز ذخیره دست یابد. این واضح‌ترین تعریف شی تاکنون از هدف «ارز قوی» و همچنین بنیان‌های مالی گسترده‌تری است که پکن برای حمایت از آن نیاز خواهد داشت.

رئیس‌جمهور چین در این نوشتار تأکید کرد که برای دستیابی به این هدف، چین نیازمند «یک بانک مرکزی قدرتمند» قادر به مدیریت مؤثر پولی، نهادهای مالی رقابت‌پذیر جهانی و مراکز مالی بین‌المللی است که بتوانند "سرمایه جهانی را جذب کنند و بر قیمت‌گذاری جهانی تأثیر بگذارند.»

زمینه تاریخی و استراتژیک

خواسته شی در بستر تاریخی بلندپروازی دیرینه چین برای بین‌المللی‌سازی یوان قرار می‌گیرد. اما آنچه این اظهارات را برجسته می‌سازد، وضوح و صراحت بی‌سابقه آن در بیان اهداف و همچنین زمان‌بندی انتشار آن است. این بیانیه در شرایطی منتشر می‌شود که عدم قطعیت در بازارهای جهانی در حال افزایش است: تضعیف دلار آمریکا—که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا هفته گذشته آن را یک تحول عالی خواند تغییر رهبری فدرال رزرو و تنش‌های ژئوپلیتیکی و تجاری، بانک‌های مرکزی را وادار کرده است تا در مورد مواجهه خود با دارایی‌های دلاری تجدید نظر کنند.

کلوین لام، اقتصاددان ارشد چین در پانتئون ماکرواکونومیکس، می‌گوید: «چین تغییر نظم جهانی را واقعی‌تر از قبل حس می‌کند. تأکید شی بر یوان بازتاب «شکاف‌های اخیر در نظم جهانی» است.

معماری مالی مورد نیاز: سه ستون قدرت پولی

شی جین پینگ در بیانیه خود به وضوح سه رکن اساسی را برای تبدیل یوان به یک ارز ذخیره جهانی برشمرد:

۱. بانک مرکزی قدرتمند: چین نیازمند نهادی است که نه تنها بتواند سیاست پولی داخلی را به طور مؤثر مدیریت کند، بلکه از اعتبار و اقتدار لازم برای تأثیرگذاری بر بازارهای مالی جهانی برخوردار باشد. این به معنای استقلال عملیاتی بیشتر، شفافیت در تصمیم‌گیری و ایجاد اعتماد در میان بازیگران بین‌المللی است.

۲. نهادهای مالی رقابت‌پذیر جهانی: سیستم مالی چین—با وجود اندازه عظیم آن—هنوز از نظر عمق بازار، نوآوری مالی و یکپارچگی با سیستم جهانی محدودیت‌هایی دارد. ایجاد بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و نهادهای سرمایه‌گذاری که بتوانند در سطح جهانی رقابت کنند، شرط لازم برای جلب اعتماد سرمایه‌گذاران خارجی است.

۳. مراکز مالی بین‌المللی تأثیرگذار: شانگهای، شنژن و دیگر شهرهای مالی چین باید به قطب‌هایی تبدیل شوند که نه تنها سرمایه جهانی را جذب کنند، بلکه در تعیین استانداردها و قیمت‌گذاری دارایی‌های جهانی تأثیرگذار باشند. این امر مستلزم آزادسازی بیشتر بازارهای سرمایه، اصلاح مقررات و تقویت حاکمیت قانون در حوزه مالی است.

واقعیت‌های کنونی: یوان در نظام پولی جهانی

برای درک فاصله میان آرزو و واقعیت، نگاهی به آمارهای کنونی ضروری است. یوان از زمان تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ به دومین ارز بزرگ مالی تجاری جهان تبدیل شده است، اما نقش محدودی در ذخایر رسمی دارد. تا سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۵، دلار حدود ۵۷ درصد از ذخایر جهانی را تشکیل می‌داد (در مقایسه با ۷۱ درصد در سال ۲۰۰۰)، در حالی که یورو تقریباً ۲۰ درصد بود. یوان در رتبه ششم قرار داشت با سهمی معادل تنها ۱.۹۳ درصد.

پان گونگشنگ، رئیس بانک مرکزی چین، سال گذشته نظم ارزی جهانی جدیدی را پیش‌بینی کرد و به سرمایه‌گذاران، مقامات نظارتی و مقامات محلی در شانگهای گفت که یوان با سایر ارزها در یک «سیستم پولی بین‌المللی چندقطبی» رقابت خواهد کرد.

هن شِن لین، مدیر کشور چین در گروه آسیا، تحلیل می‌کند: «پکن می‌خواهد یوان یک ارز جهانی جدی باشد—نه لزوماً برای جایگزینی دلار یک شبه، بلکه به عنوان یک وزنه تعادل راهبردی که اهرم آمریکا را در یک نظم مالی در حال شکاف محدود کند.»

چالش‌های پیش رو: از کنترل سرمایه تا ارزیابی ارز

تحلیلگران معتقدند که یک حساب سرمایه باز و قابلیت تبدیل کامل برای سرمایه‌گذاران جهانی و بانک‌های مرکزی برای نگهداری یوان بیشتر حیاتی است. با این حال، چین هنوز کنترل‌های گسترده‌ای بر جریان سرمایه دارد که انعطاف‌پذیری مورد نیاز برای یک ارز ذخیره جهانی را محدود می‌کند.

شریک‌های تجاری چین نیز خواستار اجازه پکن برای ارزیابی سریع‌تر یوان شده‌اند که به عقیده آن‌ها کمتر از ارزش واقعی است و صادرات کشور را ارزان‌تر کرده و به بی‌سابقه‌شدن مازاد تجاری که سال گذشته به ۱.۲ تریلیون دلار رسید کمک می‌کند.

کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول، اواخر سال گذشته از چین خواست تا «عدم تعادل» در اقتصاد خود از جمله تورم منفی را که به گفته او منجر به کاهش قابل توجه نرخ ارز واقعی شده است، برطرف کند.

زو لان، معاون رئیس بانک خلق چین، در یک کنفرانس ماه گذشته گفت که چین قصد ندارد از یوان ضعیف‌تر برای کسب مزیت تجاری استفاده کند.

سیاست‌گذاران چینی تحمل ارزیابی خفیف را نشان داده‌اند و اجازه داده‌اند یوان در برابر دلار ضعیف‌تر آمریکا به بیش از ۷ یوان تقویت شود. اما در برابر یورو به کاهش خود ادامه داده است.

لام توضیح می‌دهد: «هدف اصلی سیاست ارزی چین حفظ ثبات یوان و حفظ نقش آن به عنوان ذخیره ارزش است.»

چشم‌انداز آینده: عوامل پشتیبان و موانع پیش رو

جانگ جیان، اقتصاددان ارشد در شرکت بورس اوراق بهادار چین گالکسی، معتقد است که اولویت‌های چین برای احیای رشد داخلی قوی‌تر و پیشرفت در فناوری‌های نوظهور، از ارزیابی بلندمدت یوان حمایت خواهد کرد.

اما هن از گروه آسیا هشدار می‌دهد که اگرچه «بیان شی امروز بازارهای ارز خارجی جهانی را تغییر نخواهد داد، اما یک تمایل بلندمدت را تحکیم می‌کند که سرمایه‌گذاران در حال حاضر در حال بررسی آن هستند."

به طور کلی، پکن احساس می‌کند که درخشش دلار بی‌عیب نیست و ارز خود را به جلو سوق خواهد داد. با این حال، مسیر تبدیل یوان به یک ارز ذخیره جهانی واقعی مملو از چالش‌ها خواهد بود:

چالش‌های داخلی: