به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، دیدار ولادیمیر پوتین از پکن تنها چند روز پس از سفر دونالد ترامپ به چین، نشانه‌ای آشکار از تحولات جدید در موازنه قدرت جهانی بود. در شرایطی که آمریکا تلاش می‌کند همزمان با تشدید حضور نظامی خود در خاورمیانه، روابطش با پکن را نیز مدیریت کند، چین به روشنی نشان داده که حاضر نیست شراکت راهبردی خود با روسیه را قربانی بهبود روابط با واشنگتن کند. همزمان بحران انرژی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز، جنگ اوکراین و رقابت ژئوپلیتیکی قدرت‌های بزرگ، روابط پکن و مسکو را وارد مرحله‌ای تازه کرده است؛ مرحله‌ای که می‌تواند پیامدهای عمیقی برای اقتصاد جهانی، امنیت انرژی و نظم بین‌المللی داشته باشد.
دیدار نمادین ترامپ و شی جین‌پینگ در پکن
یکی از لحظات معنادار سفر دونالد ترامپ به پکن زمانی رقم خورد که او همراه شی جین‌پینگ در باغ‌های مجموعه «ژونگ‌نانهای» – مقر رهبری چین – قدم می‌زد. ترامپ از رئیس‌جمهور چین پرسید آیا رهبران خارجی زیادی را به این مجموعه دعوت می‌کند یا خیر. شی جین‌پینگ در پاسخ گفت این اتفاق «بسیار به ندرت» رخ می‌دهد و سپس با خنده اضافه کرد: «برای مثال پوتین اینجا بوده است.»
کمتر از ۲۴ ساعت بعد، خبر رسمی سفر ولادیمیر پوتین به پکن منتشر شد؛ سفری که به سرعت به عنوان پیامی سیاسی به آمریکا تفسیر شد. چین عملاً نشان داد حتی اگر روابطش با واشنگتن به ثبات برسد، اتحاد «بدون محدودیت» با روسیه همچنان پابرجا خواهد ماند.
شکست راهبرد «نیکسون معکوس» آمریکا
برخی مشاوران ترامپ امیدوار بودند بتوانند با نزدیک شدن به روسیه، چین را منزوی کنند؛ راهبردی که از آن با عنوان «نیکسون معکوس» یاد می‌شود. اما تحولات اخیر نشان می‌دهد نتیجه معکوس حاصل شده و روابط اقتصادی و نظامی چین و روسیه بیش از گذشته در حال گسترش است.
جنگ آمریکا در خاورمیانه و حملات اخیر علیه ایران و ونزوئلا – دو شریک مهم پکن و مسکو – باعث شده دو کشور احساس کنند بیش از هر زمان دیگری باید همکاری‌های استراتژیک خود را تقویت کنند.
تغییر موازنه قدرت به سود چین
اگرچه روسیه و چین سال‌هاست به دنبال مقابله با نظم جهانی تحت رهبری آمریکا هستند، اما پس از آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، موازنه قدرت میان دو کشور به شکل محسوسی به نفع پکن تغییر کرده است.
تحریم‌های غرب علیه مسکو، روسیه را به شدت به اقتصاد چین وابسته کرده است. چین اکنون خریدار اصلی انرژی روسیه و تامین‌کننده مهم تجهیزات صنعتی، فناوری و کالاهای دوگانه‌کاربرد برای این کشور به شمار می‌رود. این وابستگی، اهرم فشاری در اختیار پکن قرار داده تا بتواند امتیازات بیشتری در قراردادهای انرژی و همکاری‌های نظامی از روسیه دریافت کند.
پروژه عظیم «قدرت سیبری ۲»
یکی از مهم‌ترین محورهای مذاکرات پوتین در پکن، پروژه خط لوله «قدرت سیبری ۲» است؛ خط لوله‌ای به طول حدود ۲۶۰۰ کیلومتر که قرار است سالانه ۵۰ میلیارد متر مکعب گاز روسیه را از طریق مغولستان به شمال چین منتقل کند.
روسیه به شدت به اجرای این پروژه نیاز دارد؛ زیرا بخش بزرگی از بازار گاز اروپا را پس از جنگ اوکراین از دست داده است. با این حال چین در مذاکرات بسیار سخت‌گیرانه عمل کرده و بر سر قیمت، حجم صادرات و شرایط قرارداد فشار زیادی وارد کرده است.
پکن همچنین تمایلی ندارد بیش از ۲۰ درصد واردات انرژی خود را به یک کشور وابسته کند؛ سقفی که روسیه تقریباً به آن رسیده است.
بحران تنگه هرمز و نگرانی انرژی چین
بسته شدن تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین عواملی است که نگاه چین را به سمت افزایش واردات انرژی زمینی از روسیه سوق داده است. حدود ۹۰ درصد واردات نفت چین همچنان از طریق مسیرهای دریایی و عمدتاً از خاورمیانه انجام می‌شود.
بحران اخیر نشان داد هرگونه درگیری جدید در منطقه می‌تواند امنیت انرژی چین را به شدت تهدید کند. به همین دلیل پکن اکنون با جدیت بیشتری به توسعه خطوط لوله زمینی از روسیه، آسیای مرکزی و میانمار فکر می‌کند.
تحلیلگران معتقدند چین در شرایط جدید تمایل بیشتری به افزایش واردات گاز و نفت روسیه پیدا کرده، زیرا هم امنیت بیشتری دارد و هم به دلیل قدرت چانه‌زنی بالای پکن، هزینه کمتری برای چین خواهد داشت.
ادعای ترامپ درباره خرید نفت آمریکا توسط چین
ترامپ پس از دیدار با شی جین‌پینگ مدعی شد چین پذیرفته نفت و گاز بیشتری از آمریکا خریداری کند و حتی در بازگشایی تنگه هرمز مشارکت داشته باشد. اما هیچ توافق رسمی درباره این ادعا منتشر نشد و مقام‌های چینی نیز آن را تایید نکردند.
با این حال همین اظهارات کافی بود تا بازار نفت واکنش نشان دهد و قیمت‌ها افزایش پیدا کند؛ زیرا معامله‌گران احتمال رشد تقاضای جهانی انرژی را در نظر گرفتند.
گسترش همکاری‌های نظامی و فناوری
در کنار انرژی، همکاری‌های نظامی میان روسیه و چین نیز در حال گسترش است. روسیه اکنون به شدت به پهپادها و قطعات چینی وابسته شده و بسیاری از صادرات چین به روسیه کاربرد دوگانه نظامی و غیرنظامی دارند.
در مقابل، چین به دنبال دسترسی بیشتر به فناوری‌های پیشرفته نظامی روسیه است؛ از جمله فناوری زیردریایی‌های هسته‌ای، سامانه‌های دفاع موشکی و تجربیات جنگی روسیه در اوکراین.
گزارش‌ها حاکی از آن است که روسیه اطلاعات مهمی درباره جنگ پهپادی و تجربیات میدانی اوکراین را نیز در اختیار چین قرار داده است؛ موضوعی که می‌تواند توان نظامی پکن را در سال‌های آینده تقویت کند.
تجارت دوجانبه در اوج تاریخی
در پنج سال گذشته حجم تجارت میان روسیه و چین حدود ۵۵ درصد افزایش یافته و به ۲۲۸ میلیارد دلار رسیده است. روسیه اکنون بیش از هر زمان دیگری به تقاضای چین برای صادرات انرژی، مواد معدنی و محصولات کشاورزی وابسته است.
در مقابل چین نیز صادرات گسترده‌ای از خودرو، تجهیزات صنعتی، ماشین‌آلات و محصولات الکترونیکی به روسیه دارد. این وابستگی متقابل، پیوند اقتصادی دو کشور را به سطحی رسانده که جدا کردن آنها از یکدیگر بسیار دشوار به نظر می‌رسد.
نمایش اتحاد شخصی شی و پوتین
مقام‌های چینی و روسی تلاش دارند روابط شخصی شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین را نیز به نمایش بگذارند. دو رهبر تاکنون حدود ۴۰ بار با یکدیگر دیدار کرده‌اند و در دیدارهای قبلی اقداماتی نمادین مانند نوشیدن ودکا، تماشای مسابقه هاکی روی یخ و حتی آشپزی مشترک انجام داده‌اند.
اگرچه جزئیات توافق‌های جدید احتمالاً محرمانه باقی خواهد ماند، اما پکن و مسکو تلاش خواهند کرد نشان دهند اتحاد آنها فراتر از همکاری‌های مقطعی بوده و به یک شراکت راهبردی بلندمدت تبدیل شده است.
نتیجه‌گیری
تحولات اخیر نشان می‌دهد جهان به سمت شکل‌گیری بلوک‌بندی‌های ژئوپلیتیکی جدید حرکت می‌کند. در حالی که آمریکا تلاش دارد همزمان با مدیریت بحران خاورمیانه، نفوذ خود را بر چین و روسیه حفظ کند، پکن و مسکو بیش از گذشته به یکدیگر نزدیک شده‌اند.
بحران انرژی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز، جنگ اوکراین و فشارهای اقتصادی غرب، باعث شده چین و روسیه همکاری‌های خود را در حوزه انرژی، تجارت و فناوری نظامی گسترش دهند.
اگر این روند ادامه یابد، اتحاد چین و روسیه می‌تواند به یکی از مهم‌ترین چالش‌های راهبردی برای آمریکا و نظم جهانی تحت رهبری غرب تبدیل شود؛ اتحادی که اکنون دیگر تنها یک همکاری سیاسی نیست، بلکه به شراکتی عمیق در حوزه انرژی، اقتصاد و امنیت جهانی تبدیل شده است.
نظرات کاربران