به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بازار جهانی نفت در هفته پایانی ژوئن، یکی از شدیدترین ریزش‌های قیمتی ماه‌های اخیر را تجربه می‌کند. آنچه این کاهش را قابل‌تأمل می‌سازد، نه یک شوک عرضه، بلکه دقیقاً نقطه مقابل آن است: از سرگیری تدریجی ترافیک نفت‌کش‌ها از تنگه هرمز، پس از امضای توافق صلح موقت بین آمریکا و ایران. این تحول، که به معنای پایان یافتن یکی از بزرگ‌ترین اختلالات عرضه در تاریخ بازار نفت است، حباب قیمتی ناشی از سه ماه درگیری را تخلیه کرده و نفت خام را از اوج بیش از صد دلاری به کانال هفتاد و چند دلاری بازگردانده است. در این مقاله، رویدادهای کلیدی، ابعاد توافق، واکنش بازار و چشم‌انداز پیش‌رو بررسی می‌شود.
الف) توافق صلح آمریکا و ایران؛ کلید گشایش تنگه هرمز
در اواخر فوریه، با آغاز درگیری نظامی بین آمریکا و اسرائیل از یک سو و ایران از سوی دیگر، تنگه هرمز عملاً به روی ترافیک نفتی بسته شد. این تنگه که به طور معمول حدود یک‌پنجم از نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان را انتقال می‌داد، تحت محاصره دوگانه تهران و واشنگتن قرار گرفت و ترافیک کشتیرانی در آن به شدت کاهش یافت.
پس از ماه‌ها جنگ و کشمکش، دو کشور در اواسط ژوئن به یک یادداشت تفاهم دست یافتند که دو طرف را به پایان درگیری و حل دیپلماتیک اختلافات متعهد می‌کرد. سرانجام در روز جمعه، توافق صلح موقت میان روسای جمهور آمریکا و ایران امضا شد. بر اساس این توافق:
- ایران متعهد شد به مدت شصت روز عبور کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز را آزاد و بدون هزینه مجاز کند.
- آمریکا محاصره دریایی خود بر ایران را لغو کرد.
- تحریم‌های نفتی آمریکا علیه ایران برداشته شد تا صادرات نفت این کشور از سر گرفته شود.
- یک صندوق بازسازی کلان برای ایران در نظر گرفته شد.
- مذاکرات برای حل اختلافات هسته‌ای ایران در چارچوب همین بازه شصت روزه ادامه خواهد یافت.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با استقبال از این توافق در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «بازارها عاشق آنچه اتفاق می‌افتد هستند؛ قیمت نفت به شدت پایین آمده و سهام بالا رفته است.»
ب) از سرگیری ترافیک نفت‌کش‌ها در تنگه هرمز
تنها ساعاتی پس از امضای توافق، چندین نفت‌کش از جمله سه کشتی با پرچم عربستان که حامل میلیون‌ها بشکه نفت خام بودند، از تنگه هرمز عبور کردند. بر اساس گزارش‌ها، در روز پنج‌شنبه (یک روز پیش از امضای رسمی توافق)، حجم قابل‌توجهی از نفت یا در آستانه تنگه مشاهده شدند یا در حال عبور از آن بودند.
شرکت نفت کویت اعلام کرد که تمام اعلامیه‌های فورس ماژور صادر شده در دوران جنگ را با اثر فوری لغو کرده است. همچنین وزیر نفت عراق اعلام کرد میادین نفتی این کشور برای از سرگیری تولید آماده‌اند و بازگشت به سطح تولید عادی به تدریج انجام خواهد شد.
تحلیلگران انتظار دارند این توافق حجم عظیمی از نفت سرگردان در خلیج‌فارس را به بازارهای جهانی بازگرداند. به گفته یکی از تحلیلگران ارشد بازار: «معامله‌گران هنوز در انتظار شواهد قطعی از عادی‌سازی ترافیک نفت‌کش‌ها هستند تا قدم بعدی نزولی را بردارند.»
ج) ریزش تاریخی قیمت نفت؛ تخلیه کامل حباب جنگی
قیمت نفت خام در واکنش به این تحولات، یکی از شدیدترین ریزش‌های هفتگی ماه‌های اخیر را تجربه کرده است.
نفت خام برنت با کاهشی نزدیک به ده درصدی در طول هفته، به محدوده هفتاد و نه دلاری سقوط کرده است. این در حالی است که در اوج دوران جنگ، قیمت برنت به بالای صد و سیزده دلار رسیده بود؛ به این ترتیب، این شاخص بیش از چهل درصد از اوج خود فاصله گرفته است.
نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) نیز با کاهشی بیش از نه درصدی، در محدوده هفتاد و شش دلار معامله می‌شود که پایین‌ترین سطح از اوایل مارس (آغاز درگیری) محسوب می‌شود و نسبت به اوج نزدیک به صد و بیست دلاری خود، حدود چهل درصد ریزش داشته است.
هر دو شاخص در پایین‌ترین سطح خود از اوایل مارس قرار دارند. این ریزش چهل درصدی، عملاً کل حق‌الامتیاز ژئوپلیتیکی را که طی سه ماه جنگ انباشته شده بود، از بین برده است. بازار در حال پیش‌خور کردن بازگشت عرضه است و سقوط قیمت‌ها نشان‌دهنده اطمینان فعالان بازار به سرازیر شدن بشکه‌های نفتی به بازار است.
د) ابعاد اختلال تاریخی؛ بزرگ‌ترین شوک عرضه در تاریخ
اختلال ایجاد شده در تنگه هرمز طی سه ماه گذشته، به عنوان بزرگ‌ترین شوک عرضه در تاریخ بازار نفت توصیف شده است. ابعاد این بحران فراتر از بسته شدن یک گذرگاه بود:
کاهش چشمگیر ترافیک کشتیرانی در تنگه.
عراق وضعیت فورس ماژور اعلام کرد و تولید خود را به میزان قابل‌توجهی کاهش داد.
چین به پالایشگاه‌های خود دستور توقف صادرات سوخت داد.
آژانس بین‌المللی انرژی این بحران را به هم‌زمانی دو شوک نفتی دهه هفتاد میلادی تشبیه کرد.
قیمت نفت برنت بیش از پنجاه درصد از آغاز درگیری رشد کرد و تحلیلگران در صورت تداوم محاصره، هشدار قیمت‌های بسیار بالاتر می‌دادند.
حالا با امضای توافق صلح، این شوک عظیم عرضه در حال خنثی‌سازی است و بازار شاهد آیینه‌ای از آن صعود وحشیانه است.
ه) موانع و ریسک‌های پیش‌رو؛ آیا توافق پایدار خواهد ماند؟
با وجود خوش‌بینی اولیه، چندین عامل تردیدآفرین همچنان بر سر راه عادی‌سازی کامل ترافیک تنگه هرمز قرار دارند:
۱. ادامه درگیری اسرائیل و حزب‌الله: با وجود توافق آمریکا و ایران، اسرائیل جنگ خود را علیه حزب‌الله در لبنان ادامه داده است و این مسئله پایداری توافق آمریکا و ایران را زیر سوال برده است.
۲. لغو سفر معاون رئیس‌جمهور آمریکا: معاون رئیس‌جمهور آمریکا از سفر برنامه‌ریزی شده خود برای دیدار با مذاکره‌کنندگان ایرانی در سوئیس انصراف داد؛ اتفاقی که تحلیلگران را نسبت به آینده توافق بدبین کرده است.
۳. فرآیند پیچیده عادی‌سازی: بازگشت کامل ترافیک به تنگه هرمز یک عملیات دشوار و زمان‌بر است که نیاز به هماهنگی کشتی‌ها، راه‌اندازی مجدد چاه‌های نفت، تعمیر زیرساخت‌ها و عملیات مین‌روبی دارد.
۴. احتیاط مالکان کشتی‌ها: یکی از مدیران ارشد شرکت‌های کشتیرانی در این باره گفته است: «همه می‌خواهند کشتی‌هایشان را خارج کنند، اما فضا این است که حتماً نیازی نیست نفر اول باشید. با از سرگیری ترافیک، اعتماد بازمی‌گردد. اما همچنان شکننده است؛ چیز زیادی نیاز نیست تا این اعتماد دوباره از بین برود.»
۵. اعمال عوارض احتمالی توسط ایران: معاون رئیس‌جمهور آمریکا نگرانی‌ها درباره اعمال عوارض ترانزیتی توسط ایران را کم‌اهمیت جلوه داد، اما این ریسک همچنان بر سر راه قرار دارد.
یکی از بنیانگذاران شرکت‌های تحلیلی در این باره می‌گوید: «این فضای ژئوپلیتیکی، فضایی نیست که به بازار هرگونه اطمینانی برای از سرگیری ترانزیت هرمز بدهد.»
و) چشم‌انداز پیش‌رو؛ آیا سقوط ادامه می‌یابد؟
تداوم روند نزولی قیمت نفت در هفته‌های آینده، به عوامل متعددی بستگی دارد:
سرعت بازگشت عرضه: هر چه نفت‌کش‌های بیشتری به جریان بیفتند و تولیدکنندگان منطقه تولید خود را افزایش دهند، فشار نزولی بر قیمت‌ها بیشتر خواهد شد.
ثبات توافق شصت روزه: اگر توافق در این بازه زمانی دوام آورد و مذاکرات هسته‌ای به نتیجه برسد، می‌توان انتظار بازگشت تدریجی عرضه به سطح قبل از جنگ را داشت.
واکنش اوپک‌پلاس: تولیدکنندگان بزرگ ممکن است برای جلوگیری از سقوط آزاد قیمت‌ها، سیاست عرضه خود را تعدیل کنند.
تحلیلگران معتقدند که توافق روز جمعه، نه فدرال رزرو، عامل تعیین‌کننده در مسیر قیمت نفت است؛ سناریوی محتمل ادامه ریزش به سمت کانال هفتاد دلار است، اما اگر توافق شکننده باشد، جهش شدید قیمت‌ها نیز دور از انتظار نیست.
نتیجه‌گیری
بازار جهانی نفت در هفته منتهی به نوزدهم ژوئن، شاهد یکی از سریع‌ترین و عمیق‌ترین ریزش‌های قیمتی تاریخ خود بود. آنچه این سقوط را از سایر نوسانات قیمتی متمایز می‌سازد، ماهیت معکوس آن است: بازار نه از کمبود عرضه، بلکه از فراوانی قریب‌الوقوع آن می‌هراسد. توافق صلح موقت آمریکا و ایران و از سرگیری ترافیک نفت‌کش‌ها در تنگه هرمز، حباب عظیم ناشی از سه ماه درگیری را تخلیه کرده و نفت خام را از اوج خود به کانال هفتاد و چند دلاری بازگردانده است.
با این حال، مسیر عادی‌سازی کامل تنگه هرمز هموار نیست. ادامه درگیری اسرائیل و حزب‌الله، فرآیند پیچیده مین‌روبی و بازسازی زیرساخت‌ها، احتیاط مالکان کشتی‌ها و ماهیت شصت روزه توافق، همگی عواملی هستند که می‌توانند این روند نزولی را متوقف یا حتی معکوس کنند. تا زمانی که شواهد قطعی از عادی‌سازی پایدار ترافیک نفتی به دست نیاید، شک و تردید همراه همیشگی معامله‌گران باقی خواهد ماند و بازار در وضعیت شکننده‌ای به سر می‌برد که هر خبر سیاسی می‌تواند موج جدیدی از نوسان را به همراه آورد.
نظرات کاربران