برنامه‌ریزی اسپیس‌اکس برای پروژه «استارمایند»

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز شرکت اسپیس‌اکس (SpaceX) می‌خواهد یک مرکز داده (دیتاسنتر) در فضا بسازد. این یک استعاره نیست؛ بلکه منظور یک منظومه واقعی متشکل از حداکثر یک میلیون ماهواره است که قادر به اجرای پردازش‌های سنگین هوش مصنوعی (AI workloads) در مدار سفلی زمین (LEO) هستند؛ با انرژی خورشیدی تغذیه می‌شوند و توسط خلأ فضا خنک می‌گردند.

این پروژه «استارمایند» (Starmind) نام دارد؛ نامی که ایلان ماسک در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶ آن را تایید کرد. این یک تغییر مسیر چشمگیر نسبت به شبکه فعلی استارلینک اسپیس‌اکس است که در حال حاضر بیش از ۱۰ هزار ماهواره برای ارسال اتصال اینترنت به زمین دارد. هدف استارمایند اتصال مردم به وب نیست، بلکه پردازش محاسبات هوش مصنوعی در جایی است که پیش از این هیچ‌کس پردازشی در آن انجام نداده است.

از ماهواره‌های اینترنتی تا ابررایانه‌های مداری

هر ماهواره استارمایند حامل پردازنده‌های داخلی خواهد بود که برای «استنتاج یادگیری ماشین» (Machine learning inference) طراحی شده‌اند؛ فرآیندی که طی آن مدل‌های آموزش‌دیده هوش مصنوعی خروجی‌هایی مانند متن، تصویر یا تصمیمات را تولید می‌کنند. آرایه‌های خورشیدی انرژی مورد نیاز را تامین می‌کنند و خلأ طبیعی فضا کار خنک‌سازی را انجام می‌دهد. این امر نیاز به قراردادهای تامین برق در مقیاس شبکه سراسری (Grid-scale) را که اپراتورهای مراکز داده را به یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان برق در سیاره زمین تبدیل کرده است، از بین می‌برد.

این ماهواره‌ها با استفاده از پیوندهای نوری و لیزری بین‌ماهواره‌ای با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند؛ همان فناوری که در حال حاضر ماهواره‌های استارلینک را به هم متصل می‌کند، اما در اینجا برای جابجایی داده‌های هوش مصنوعی بین گره‌های مداری (Orbital nodes) و بازگرداندن آن‌ها به زمین تغییر کاربری داده است.

اسپیس‌اکس درخواستی را به کمیسیون ارتباطات فدرال (FCC) ارائه داده است که در آن سیستمی تحت عنوان «سیستم مرکز داده مداری» شامل ماهواره‌های خورشیدی با پیوندهای نوری توصیف شده است. پیش‌بینی می‌شود پرتاب اولین ماهواره‌های آزمایشی که در داخل شرکت با نام «AI1» شناخته می‌شوند، در اوایل سال ۲۰۲۷ آغاز شود.

خرید xAI این پازل را تکمیل می‌کند

اسپیس‌اکس شرکت هوش مصنوعی ایلان ماسک، یعنی xAI را در فوریه ۲۰۲۶ خریداری کرد. این قرارداد، مدل‌های هوش مصنوعی و استعدادهای مهندسی xAI را با قابلیت‌های ساخت و پرتاب ماهواره اسپیس‌اکس زیر یک چتر شرکتی آورد. استارمایند نشان‌دهنده ادغام شایستگی‌های کلیدیِ این دو نهاد است.

مقیاس این پروژه جای تامل دارد. وجود تا یک میلیون ماهواره، استارمایند را تقریباً ۱۰۰ برابر بزرگ‌تر از منظومه فعلی استارلینک می‌کند. برای درک بهتر این موضوع، مجموع تمام ماهواره‌های پرتاب‌شده توسط همه کشورها در کل تاریخ بشریت، نهایتاً به چند ده هزار عدد می‌رسد.

این موضوع برای سرمایه‌گذاران و بازارهای گسترده‌تر چه معنایی دارد

مسیر قانون‌گذاری و نظارتی به خودی خود یک چالش است. درخواست ارائه‌شده به FCC تنها خط شروع در ایالات متحده محسوب می‌شود. هماهنگی بین‌المللی طیف فرکانسی (Spectrum coordination)، مدیریت زباله‌های فضایی و لجستیکِ عظیم برای ساخت و پرتاب این تعداد ماهواره، نیازمند تعامل نظارتی مستمر در حوزه‌های قضایی مختلف است.

بزرگ‌ترین خطر، بحث اجراست. ساخت ماهواره‌های مجهز به هوش مصنوعی در این مقیاس تاکنون هرگز امتحان نشده است. ماهواره‌های استارلینک در حال حاضر طول عمر عملیاتی محدودی دارند و نیازمند پرتاب‌های جایگزین منظم هستند. اضافه کردن پردازنده‌های داخلیِ هوش مصنوعی باعث افزایش پیچیدگی، بالا رفتن هزینه به ازای هر واحد و احتمال منسوخ شدن سخت‌افزار (Hardware obsolescence) حتی پیش از پایان عمر مداری ماهواره‌ها می‌شود.

سرمایه‌گذارانی که این فضا را دنبال می‌کنند باید پرتاب ماهواره‌های آزمایشی AI1 در اوایل سال ۲۰۲۷ را به عنوان اولین نقطه اثبات (Proof point) واقعی زیر نظر داشته باشند.