نارنجستان قوام فقط یک باغ خوش‌عکس نیست؛ اینجا زمانی محل دیدارهای رسمی خاندان قوام، رسیدگی به امور حکومتی و پذیرایی از مهمانان مهم بود. امروز می‌توانید از میان درختان نارنج عبور کنید، انعکاس عمارت را در حوض ببینید و چند قدم بعد، وارد تالاری پوشیده از آینه، نقاشی و شیشه‌های رنگی شوید. اگر مشغول چیدن برنامه بازدید از جاهای دیدنی شیراز هستید، برای این باغ حداقل یک تا دو ساعت زمان کنار بگذارید.
اطلاعات بازدید در یک نگاه نارنجستان قوام کجاست؟ تاریخچه و قدمت نارنجستان قوام معماری نارنجستان قوام خانه زینت‌الملک موزه نارنجستان قوام باغ نارنجستان قوام بهترین قاب‌ها برای عکاسی در نارنجستان قوام مسیر دسترسی و ساعت بازدید قبل از بازدید این نکات را بدانید جمع‌بندی
اطلاعات بازدید در یک نگاه
ساعت کار و قیمت بلیط نارنجستان قوام ممکن است در تعطیلات، نوروز یا فصل‌های مختلف تغییر کند. نرخ سال ۱۴۰۴ در منابع گردشگری ۴۰ هزار تومان برای گردشگر ایرانی و ۳۰۰ هزار تومان برای گردشگر خارجی اعلام شده است؛ بنابراین پیش از حرکت، ساعت و هزینه روز بازدید را تلفنی بررسی کنید.
نارنجستان قوام در بافت تاریخی شیراز و خیابان لطفعلی‌خان زند قرار دارد؛ خیابانی که چند جاذبه مهم شهر را در فاصله‌ای کوتاه از هم جای داده است. ورودی مجموعه در نزدیکی خیابان زینبیه و کوچه قوام دیده می‌شود. روی نقشه نیز می‌توانید عبارت «باغ‌موزه نارنجستان قوام» را جست‌وجو کنید.
موقعیت باغ برای پیاده‌گردی مناسب است. خانه زینت‌الملک روبه‌روی مجموعه و در آن سوی کوچه قرار دارد. مسجد نصیرالملک حدود ۱۰ دقیقه پیاده فاصله دارد و با کمی ادامه مسیر می‌توان به مدرسه خان، بازار وکیل، حمام وکیل و شاهچراغ رسید. به همین دلیل، بهتر است نارنجستان را بخشی از یک مسیر چندساعته در مرکز تاریخی شیراز ببینید، نه مقصدی جدا و دور از دیگر دیدنی‌ها.
تاریخچه و قدمت نارنجستان قوام
ساخت مجموعه قوام در دوره ناصرالدین‌شاه قاجار آغاز شد. بناهای اصلی آن طی سال‌های ۱۲۵۷ تا ۱۲۶۷ خورشیدی شکل گرفتند؛ هرچند تکمیل بعضی تزئینات مدت بیشتری طول کشید. علی‌محمدخان قوام‌الملک دوم ساخت مجموعه را شروع کرد و محمدرضاخان قوام‌الملک سوم آن را ادامه داد.
خاندان قوام از خانواده‌های بانفوذ فارس بودند و برای چند نسل در امور سیاسی و اداری منطقه نقش داشتند. نارنجستان قوام بخش «بیرونی» مجموعه به شمار می‌رفت؛ یعنی جایی برای دیدارهای رسمی، جلسه‌های حکومتی، پذیرایی و برگزاری مراسم. خانه زینت‌الملک نیز نقش اندرونی و محل زندگی خانواده را داشت.
این مجموعه در آغاز فقط به باغ و عمارت امروزی محدود نمی‌شد. حمام گچینه، حسینیه، مکتب‌خانه، اصطبل، حمام اختصاصی و زنجیرخانه نیز در ساختار آن حضور داشتند. بخشی از این بناها با گسترش شهر از بین رفتند یا از مجموعه اصلی جدا شدند.
در سال ۱۳۴۵ خورشیدی، نارنجستان قوام به دانشگاه شیراز واگذار شد. چند سال بعد، مؤسسه آسیایی با حضور آرتور آپهام پوپ، ایران‌شناس آمریکایی، در این مکان فعالیت کرد. زیرزمین عمارت نیز پس از مرمت به موزه تبدیل شد و بخشی از آثار تاریخی و مجموعه‌های اهدایی پوپ در آن قرار گرفت.
معماری نارنجستان قوام با یک مسیر حساب‌شده بازدیدکننده را از شلوغی خیابان به فضای آرام باغ می‌رساند. پشت در چوبی و منبت‌کاری‌شده، هشتی قرار گرفته است. سقف هشتی با آجرکاری، مقرنس و کاشی‌های زرد و آبی تزئین شده و دو راهرو از کنار آن به باغ می‌رسند. این تغییر مسیر، دید مستقیم از خیابان به داخل خانه را می‌گرفت و حریم بنا را حفظ می‌کرد.
پس از عبور از راهرو، محور اصلی باغ مقابل چشم باز می‌شود. حوض و آب‌نما در میانه قرار گرفته‌اند و ردیف درختان نارنج و نخل، نگاه را به عمارت شمالی هدایت می‌کنند. این تقارن فقط جنبه تزئینی ندارد؛ آب، گیاه، سایه و مسیر حرکت را در یک قاب منظم کنار هم می‌گذارد.
عمارت اصلی دو طبقه و حدود ۲۰ اتاق دارد. اتاق‌ها به‌صورت پیوسته به یکدیگر راه پیدا می‌کنند و تالار اصلی در مرکز بنا قرار گرفته است. ساختمان حدود دو متر بالاتر از کف حیاط ساخته شده و زیرزمین آن در گذشته نقش انبار مواد غذایی و اسلحه‌خانه را داشته است.
شاخص‌ترین بخش نارنجستان قوام، ایوان و شاه‌نشین عمارت شمالی است. آینه‌کاری‌های ریز، سقف‌های نقاشی‌شده، گچ‌بری، ارسی‌های چوبی و شیشه‌های رنگی، فضای تالار را در طول روز تغییر می‌دهند. نور از ارسی‌ها عبور می‌کند و لکه‌های رنگی روی کف و دیوار می‌سازد؛ به همین دلیل یک اتاق ممکن است در صبح و عصر دو ظاهر کاملاً متفاوت داشته باشد.
آینه‌کاری، گچ‌بری، نقاشی، کاشی‌کاری، آجرکاری، حجاری و منبت‌کاری را می‌توان در بخش‌های مختلف بنا پیدا کرد. روی سنگ‌های پایین دیوار، نقش سربازان، شیرها، گل‌ها و موجودات افسانه‌ای دیده می‌شود. بعضی کاشی‌ها نیز چهره‌ها و صحنه‌هایی با تأثیر از هنر اروپایی دوره قاجار دارند. همین ترکیب، معماری نارنجستان قوام را از یک بنای کاملاً سنتی جدا می‌کند.
خانه زینت‌الملک در سمت غربی نارنجستان قوام و در آن سوی کوچه قرار دارد. این بنا اندرونی مجموعه بود و اعضای خانواده قوام در آن زندگی می‌کردند. نام خانه از زینت‌الملک قوامی، دختر حبیب‌الله‌خان قوام‌الملک چهارم، گرفته شده که سال‌ها در این عمارت سکونت داشت و به فعالیت‌های خیرخواهانه شهرت پیدا کرد.
نکته جذاب اینجاست که خانه زینت‌الملک و نارنجستان قوام از زیر کوچه با یک راه زیرزمینی به یکدیگر متصل می‌شدند. به این ترتیب، اعضای خانواده بدون عبور از فضای عمومی رفت‌وآمد می‌کردند. امروز دو مجموعه ورودی و بلیط جداگانه دارند. در زیرزمین خانه زینت‌الملک نیز موزه مشاهیر فارس با مجسمه چهره‌های شناخته‌شده استان فعالیت می‌کند.
موزه نارنجستان قوام در زیرزمین عمارت شمالی شکل گرفته است. در این بخش مجموعه‌ای از ظروف، سکه‌ها، کاشی‌ها، تابلوها، عکس‌های قدیمی و اشیای تاریخی به نمایش درمی‌آید. بخشی از آثار و کتاب‌ها به مجموعه اهدایی آرتور پوپ و فعالیت‌های مؤسسه آسیایی ارتباط دارند.
ترکیب فضای زیرزمین با vitrines موزه، تجربه‌ای متفاوت از تالارهای روشن طبقات بالا می‌سازد. نمایشگاه‌ها یا اشیای قابل بازدید ممکن است با توجه به برنامه موزه و مرمت بنا تغییر کنند. اگر موزه برایتان اهمیت دارد، بازدید را به دقایق پایانی روز موکول نکنید؛ بخش داخلی گاهی زودتر از محوطه باغ بسته می‌شود.
نام نارنجستان قوام از درختان نارنجی می‌آید که دو سوی محور مرکزی باغ را پوشانده‌اند. حوض کشیده، آب‌نما، باغچه‌های گل و نخل‌ها میان ورودی و عمارت اصلی قرار گرفته‌اند. این چینش، نمونه‌ای کوچک اما کامل از الگوی باغ ایرانی را نشان می‌دهد؛ جایی که آب مسیر را تعریف می‌کند و ساختمان در انتهای محور به نقطه تمرکز تبدیل می‌شود.
اواخر فروردین و اردیبهشت، شکوفه‌های نارنج مهم‌ترین دلیل بازدید از باغ هستند. در تابستان، سایه درختان فضا را قابل‌تحمل‌تر می‌کند، اما گرمای ظهر می‌تواند آزاردهنده باشد. پاییز نیز رنگ برگ‌ها و نور نرم‌تر، پس‌زمینه خوبی برای عکاسی می‌سازد. زمستان خلوت‌تر است و جزئیات معماری را با آرامش بیشتری می‌بینید.
بهترین قاب‌ها برای عکاسی در نارنجستان قوام
برای ثبت نمای کامل عمارت، کنار ورودی باغ بایستید و حوض را در مرکز کادر قرار دهید. انعکاس ایوان در آب، ارسی‌های رنگی شاه‌نشین، جزئیات سقف‌های نقاشی‌شده و نمای رو به بالا از زیر درختان نارنج نیز قاب‌های خوبی می‌سازند.
صبح زود، جمعیت کمتر و نور ملایم‌تر است. نزدیک غروب هم بافت آجر، چوب و کاشی بهتر دیده می‌شود. استفاده از فلش در فضای داخلی می‌تواند ممنوع باشد و برای سه‌پایه یا عکاسی حرفه‌ای نیز احتمالاً به هماهنگی نیاز دارید.
مسیر دسترسی و ساعت بازدید
نارنجستان قوام معمولاً همه‌روزه از ساعت ۸ تا ۲۰ پذیرای بازدیدکنندگان است. مجموعه در بعضی روزهای سوگواری رسمی مانند تاسوعا، عاشورا، ۲۱ رمضان و رحلت پیامبر تعطیل می‌شود. ساعت پذیرش موزه یا آخرین زمان فروش بلیط نیز ممکن است با ساعت بسته‌شدن باغ تفاوت داشته باشد.
ایستگاه ولیعصر در خط یک، نزدیک‌ترین ایستگاه مترو به نارنجستان قوام محسوب می‌شود. فاصله ایستگاه تا باغ حدود یک کیلومتر است و می‌توان آن را طی ۱۲ تا ۱۵ دقیقه پیاده طی کرد. از پایانه ولیعصر، خط ۷۱ اتوبوس نیز به محدوده خیابان لطفعلی‌خان زند می‌رسد. خط ۹۷ یکی دیگر از گزینه‌های دسترسی به این محدوده به شمار می‌رود.
خیابان لطفعلی‌خان زند معمولاً پرتردد است و پیدا کردن جای پارک در ساعت‌های شلوغ آسان نیست. پارکینگ‌های عمومی اطراف خیابان گزینه مناسب‌تری هستند. اگر قصد بازدید از مسجد نصیرالملک، خانه زینت‌الملک و بازار وکیل را هم دارید، خودرو را یک‌بار پارک کنید و ادامه مسیر را پیاده بروید.
قبل از بازدید این نکات را بدانید
نارنجستان قوام جایی است که تاریخ سیاسی شیراز، معماری قاجاری و الگوی باغ ایرانی در یک فضای جمع‌وجور کنار هم قرار می‌گیرند. ابتدا مسیر آب و درختان نارنج توجه را می‌گیرد؛ بعد آینه‌کاری، ارسی‌ها، سنگ‌تراشی‌ها و سقف‌های نقاشی‌شده جزئیات تازه‌ای نشان می‌دهند. نزدیکی باغ به خانه زینت‌الملک و مسجد نصیرالملک نیز فرصت می‌دهد با چند ساعت پیاده‌روی، یکی از کامل‌ترین مسیرهای تاریخی شیراز را تجربه کنید.
نظرات کاربران