شفافیت رسانه‌ای و اعتماد بازار سرمایه

چکامه جواهری آریا_ پایگاه خبری « معدن نامه »: شرکت‌های بورسی و فرابورسی موظف‌اند اطلاعات رسمی خود را از مسیرهای قانونی و سامانه‌های رسمی منتشر کنند. سامانه کدال به‌عنوان سامانه جامع اطلاع‌رسانی ناشران، محل انتشار صورت‌های مالی، افشای اطلاعات بااهمیت، گزارش‌های فعالیت و سایر اطلاعیه‌های رسمی ناشران است. بنابراین هیچ رسانه‌ای جایگزین مسیر رسمی افشا نیست و نباید هم باشد. اطلاع‌رسانی تخصصی، مکمل افشای رسمی است، نه جانشین آن.

اما بازار فقط با اطلاعیه رسمی زندگی نمی‌کند. سهامداران، تحلیلگران، فعالان بازار، رسانه‌ها و حتی مدیران صنعتی، برای فهم بهتر اطلاعات به توضیح نیاز دارند. یک اطلاعیه ممکن است بگوید تولید کاهش یافته است، اما توضیح ندهد این کاهش ناشی از محدودیت انرژی بوده، تعمیرات برنامه‌ریزی‌شده داشته، از مشکل تأمین مواد اولیه آمده یا به افت تقاضا مربوط بوده است. هرکدام از این علت‌ها پیام متفاوتی برای آینده شرکت دارد.

اینجا نقش رسانه تخصصی روشن می‌شود. رسانه تخصصی قرار نیست اطلاعات محرمانه یا منتشرنشده را جایگزین افشای رسمی کند. وظیفه آن این است که اطلاعات منتشرشده، شرایط صنعت، روند بازار، محدودیت‌های ساختاری و تصمیم‌های مدیریتی را به زبان قابل فهم برای مخاطب تخصصی توضیح دهد.

شفافیت فقط انتشار داده نیست

شفافیت به معنای رها کردن چند عدد در فضای عمومی نیست. شفافیت زمانی کامل‌تر می‌شود که داده، زمینه، توضیح و پاسخگویی کنار هم قرار گیرند. شرکت ممکن است اطلاعات رسمی خود را منتشر کرده باشد، اما اگر آن اطلاعات برای بخش مهمی از ذی‌نفعان قابل فهم نباشد، هنوز خلأ ارتباطی وجود دارد.

در صنایع معدنی و فولادی، این خلأ بیشتر دیده می‌شود. عملکرد شرکت‌ها تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد: قیمت‌های جهانی، نرخ ارز، محدودیت برق و گاز، سیاست‌های صادراتی، حقوق دولتی، قیمت‌گذاری، تأمین مواد اولیه، حمل‌ونقل، پروژه‌های توسعه‌ای، وضعیت آب، محیط‌زیست و بازار داخلی. انتشار یک عدد بدون توضیح این زمینه‌ها، ممکن است به برداشت ناقص منجر شود.

در قانون بازار اوراق بهادار ایران، نظارت بر افشای اطلاعات بااهمیت توسط شرکت‌های ثبت‌شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار یکی از وظایف نظارتی سازمان دانسته شده است. این الزام رسمی، اهمیت افشا را نشان می‌دهد؛ اما پس از افشای رسمی، همچنان نیاز به تحلیل و تبیین تخصصی باقی می‌ماند.

اعتماد بازار از ارتباط مستمر ساخته می‌شود

اعتماد بازار سرمایه ناگهانی ایجاد نمی‌شود. شرکتی که فقط در زمان بحران حرف می‌زند، دیر شروع کرده است. اعتماد از مسیر ارتباط مستمر، صداقت در توضیح، پرهیز از اغراق، پاسخ به ابهام‌ها و رفتار قابل پیش‌بینی ساخته می‌شود.

اگر شرکت در دوران عادی پروژه‌های توسعه‌ای خود را توضیح دهد، محدودیت‌های تولید را شفاف بیان کند، مسئولیت اجتماعی خود را گزارش کند و با رسانه‌های تخصصی رابطه حرفه‌ای داشته باشد، در زمان بحران کمتر دچار خلأ روایت می‌شود. اما شرکتی که در روزهای عادی سکوت کرده و فقط هنگام فشار رسانه‌ای وارد گفت‌وگو می‌شود، معمولاً با بی‌اعتمادی بیشتری روبه‌رو خواهد شد.

اصول حکمرانی شرکتی G20/OECD نیز بر افشا، شفافیت و مسئولیت هیئت‌مدیره در چارچوب ارتباطات و گزارش‌دهی تأکید دارد. این اصول نشان می‌دهد شفافیت فقط وظیفه واحد روابط عمومی نیست؛ بخشی از کیفیت حکمرانی شرکت است.

رسانه تخصصی و سهامدار خرد

سهامدار خرد معمولاً دسترسی مستقیم به مدیرعامل، مدیر مالی، مدیر پروژه یا تحلیلگران حرفه‌ای ندارد. او از ترکیب اطلاعیه‌ها، اخبار، تحلیل‌ها، فضای مجازی و برداشت عمومی تصمیم می‌گیرد. در چنین وضعی، ضعف رسانه تخصصی می‌تواند میدان را برای شایعه و تحلیل‌های هیجانی باز کند.

رسانه تخصصی دقیق می‌تواند مفاهیم پیچیده صنعت را برای سهامدار قابل فهم‌تر کند. برای مثال، می‌تواند توضیح دهد محدودیت انرژی چگونه بر تولید فولاد اثر می‌گذارد، افزایش حقوق دولتی چه اثری بر معدن دارد، تغییر نرخ جهانی سنگ‌آهن یا فولاد چگونه در عملکرد شرکت منعکس می‌شود، یا چرا یک پروژه توسعه‌ای با تأخیر مواجه شده است.

این توضیح‌ها نباید به توصیه خرید یا فروش سهم تبدیل شود. رسانه تخصصی نباید نقش مشاور سرمایه‌گذاری بدون مجوز را بازی کند. کار آن تحلیل صنعتی، تبیین زمینه و کمک به فهم بهتر است؛ نه تحریک هیجانی بازار یا تبلیغ سهم.

رسانه تخصصی نباید ابزار دستکاری ذهن بازار شود

همان‌قدر که ضعف اطلاع‌رسانی خطرناک است، استفاده نادرست از رسانه نیز خطرناک است. شرکت نباید رسانه تخصصی را ابزاری برای بزرگ‌نمایی دستاوردها، پنهان کردن ریسک‌ها یا ایجاد تصویر غیرواقعی از وضعیت خود بداند. رسانه نیز نباید استقلال خود را در برابر قرارداد مالی از دست بدهد.

شرکت‌های بزرگ معدنی و فولادی باید برای ارتباط رسانه‌ای با بازار سرمایه برنامه داشته باشند. این برنامه باید با الزامات رسمی افشا تعارض نداشته باشد و هیچ‌گاه اطلاعات منتشرنشده یا محرمانه را از مسیر غیررسمی منتقل نکند. اما پس از انتشار رسمی اطلاعات، شرکت می‌تواند از مسیر گفت‌وگو، گزارش تخصصی، نشست خبری، پرونده تحلیلی و محتوای آموزشی، زمینه فهم بهتر را فراهم کند.

روابط عمومی، امور سهام و مدیریت مالی باید در این زمینه هماهنگ باشند. روابط عمومی بدون شناخت بازار سرمایه نمی‌تواند پیام درست طراحی کند. امور سهام بدون رسانه تخصصی ممکن است در ارتباط با سهامداران محدود بماند. مدیر مالی نیز باید بداند شفافیت فقط عدد نیست؛ زبان توضیح نیز اهمیت دارد.