هیوا زارعی – رییس کمیسیون انرژی مجلس با ارسال نامه‌ای به‌معاون اول رییس‌جمهور خواستار تمدید دستورالعمل جاری قیمت‌گذاری خوراک و فرآورده‌های پالایشگاهی تا پایان سال۱۴۰۵ شده است. سرنوشت این نامه مسیر گروه پالایشی در بورس را برای ماه‌های آینده تعیین خواهد کرد.
دستورالعمل قیمت‌گذاری ستون‌فقرات سودآوری پالایشگاه‌ها
صنعت پالایش نفت ایران براساس دستورالعملی فعالیت می‌کند که برمبنای آن شرکت‌های پالایشی خوراک خود(نفت خام و میعانات گازی) را با نرخ ۹۵درصد قیمت فوب خلیج‌فارس دریافت می‌کنند. این فرمول هزینه تمام‌شده تولید را تعیین کرده و به‌تبع آن حاشیه سود عملیاتی شرکت‌ها را مشخص می‌کند. با نزدیک‌شدن به‌پایان اعتبار این دستورالعمل و تدوین‌نشدن جایگزین مشخص شرکت‌های پالایشی با بلاتکلیفی در محاسبه هزینه‌ها و پیش‌بینی سودآوری مواجه شدند. این خلأ قانونی برنامه‌های مالی و سرمایه‌گذاری این شرکت‌ها را با اختلال جدی روبه‌رو کرده است. در این شرایط رییس کمیسیون انرژی مجلس با ارسال نامه‌ای به‌معاون اول رییس‌جمهور خواستار تمدید دستورالعمل فعلی تا پایان سال۱۴۰۵ شده است. این درخواست به‌معنای حفظ وضع موجود تا تدوین نسخه جایگزین است و هدف آن جلوگیری از وارد شدن شوک قیمتی به‌صنعت پالایش اعلام شده است.
تاثیر تمدید فرمول بر کرک اسپرد و سودآوری
کرک اسپرد یا حاشیه سود پالایش تفاوت بین بهای تمام‌شده خوراک(نفت خام) و قیمت فروش فرآورده‌های تصفیه‌شده مانند بنزین، گازوئیل و نفت کوره است. این نسبت مهم‌ترین شاخص سودآوری پالایشگاه‌ها محسوب می‌شود. هرگونه تغییر در فرمول قیمت‌گذاری خوراک مستقیما بر کرک اسپرد اثر می‌گذارد. افزایش نرخ خوراک بدون تغییر متناسب در قیمت فروش فرآورده‌ها کرک اسپرد را کاهش داده و سودآوری را تحت فشار قرار می‌دهد. تمدید فرمول فعلی به‌معنای تثبیت کرک اسپرد در سطح فعلی است. براساس برآوردهای انجام‌شده درصورت تمدید این دستورالعمل، حاشیه سود پالایشگاه‌ها در محدوده مطلوب باقی می‌ماند و از کاهش شدید آن جلوگیری می‌شود. درمقابل درصورت تغییر فرمول به‌نفع افزایش نرخ خوراک، کرک اسپرد به‌شدت کاهش خواهد یافت و سودآوری شرکت‌های پالایشی با افت قابل‌توجهی مواجه خواهد شد.
واکنش بازار سرمایه به‌نامه مجلس
خبر انتشار نامه رییس کمیسیون انرژی مجلس به‌محمدرضا عارف، معاون اول رییس‌جمهور بازتاب فوری در معاملات بورس داشت. گروه پالایشی که طی هفته‌های اخیر تحت تاثیر ابهامات قیمت‌گذاری با فشار فروش مواجه بود با انتشار این خبر با رشد تقاضا روبه‌رو شد. افزایش قیمت سهام شرکت‌های پالایشی در روزهای اخیر نشان از حساسیت بالای بازار به‌این موضوع دارد. دلیل این واکنش مثبت را باید در ماهیت ریسک قاعده‌گذاری جست‌وجو کرد. سرمایه‌گذاران همواره از تغییرات ناگهانی در قوانین و مقررات فرار می‌کنند زیرا این تغییرات برنامه‌ریزی مالی را دشوار می‌کند و ریسک سرمایه‌گذاری را افزایش می‌دهد. تمدید فرمول فعلی، هرچند موقت این ریسک را کاهش می‌دهد و به‌سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهد با اطمینان بیشتری نسبت‌به آینده سودآوری شرکت‌های پالایشی تصمیم‌گیری کنند.
جلوگیری از زیان‌های سنگین، مهم‌ترین دستاورد تمدید
براساس آمارهای منتشرشده بلاتکلیفی در قیمت‌گذاری خوراک تاکنون زیان‌های قابل‌توجهی به‌صنعت پالایش تحمیل کرده است. تنها در حوزه تولید بنزین شرکت‌های پالایشی زیانی بالغ بر ۳۲هزار‌میلیارد تومان را متحمل شدند. این زیان‌ها ناشی از اختلاف بین نرخ خوراک تکلیفی و نرخ واقعی بازار و نبود تناسب قیمت فروش فرآورده‌ها با هزینه‌های تمام‌شده است. تمدید فرمول فعلی از تشدید این زیان‌ها جلوگیری می‌کند و به‌شرکت‌ها فرصت می‌دهد تا با برنامه‌ریزی دقیق‌تر هزینه‌های خود را مدیریت کنند. این موضوع نه‌تنها به‌نفع سهامداران شرکت‌های پالایشی است بلکه به‌عنوان یک عامل ثبات‌بخش در کل بازار سرمایه عمل می‌کند زیرا گروه پالایشی وزنه قابل‌توجهی در ترکیب شاخص‌های بورسی دارد.
مکانیسم اثرگذاری بر قیمت سهام
تمدید فرمول قیمت‌گذاری از دو کانال بر قیمت سهام پالایشگاه‌ها اثر می‌گذارد. کانال اول افزایش پیش‌بینی‌پذیری سود است. با مشخص‌شدن فرمول نرخ خوراک تا پایان سال۱۴۰۵ تحلیلگران مالی می‌توانند برآورد دقیق‌تری از سودآوری شرکت‌ها ارائه دهند. این پیش‌بینی‌پذیری عدم‌اطمینان را کاهش داده و تمایل سرمایه‌گذاران برای خرید سهام را افزایش می‌دهد. کانال دوم بهبود جریان نقدینگی است. شرکت‌های پالایشی با اطمینان از ثبات نرخ خوراک می‌توانند برنامه‌های تولید و فروش خود را با دقت بیشتری تنظیم کنند. این‌موضوع به‌بهبود جریان نقدینگی و افزایش توان مالی شرکت‌ها برای اجرای طرح‌های توسعه منجر می‌شود که خود عاملی برای رشد ارزش سهام در بلندمدت است.
اهمیت تمدید فرمول در شرایط کنونی بازار
بازارسرمایه در ماه‌های اخیر با خروج نقدینگی و کاهش شاخص‌ها مواجه بوده است. گروه پالایشی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های صنعتی بازار سرمایه همواره نقشی کلیدی در تعیین روند کلی بازار داشته است. تمدید فرمول قیمت‌گذاری خوراک می‌تواند به‌عنوان یک محرک بنیادین برای بازگشت اعتماد به‌این گروه عمل کند. با تثبیت نرخ خوراک شرکت‌های پالایشی قادر خواهند بود صورت‌های مالی شفاف‌تری ارائه دهند و سرمایه‌گذاران با اطمینان بیشتری نسبت‌به آینده این صنعت تصمیم‌گیری کنند. این موضوع درشرایطی‌که بازار به‌دنبال محرک‌های مثبت برای خروج از رکود است از اهمیت مضاعفی برخوردار می‌شود و می‌تواند سرآغازی برای تغییر روند کلی بازار سرمایه باشد.
ریسک تمدیدنشدن فرمول فعلی نرخ خوراک
درمقابل اگر دولت با این درخواست موافقت نکند و فرمول جدیدی با نرخ خوراک بالاتر ابلاغ شود صنعت پالایش با شوک جدی مواجه خواهد شد. افزایش ناگهانی هزینه‌های تولید بدون تغییر متناسب در قیمت فروش فرآورده‌ها کرک اسپرد را به‌شدت کاهش می‌دهد و سودآوری شرکت‌ها را با افت چشم‌گیری روبه‌رو می‌کند.
این سناریو نه‌تنها گروه پالایشی بلکه کل بازار سرمایه را تحت تاثیر منفی قرار خواهد داد زیرا کاهش ارزش سهام پالایشگاه‌ها به‌دلیل وزن بالای این گروه در شاخص می‌تواند به‌افت کلی شاخص‌های بورسی منجر شود و جو منفی را به‌سایر گروه‌های صنعتی تسری دهد.نامه رییس کمیسیون انرژی مجلس به‌معاون اول رییس‌جمهور درخواستی راهبردی برای تمدید فرمول قیمت‌گذاری خوراک پالایشگاه‌ها تا پایان سال۱۴۰۵ است. این درخواست با هدف جلوگیری از زیان‌های سنگین و ایجاد ثبات در صنعت پالایش مطرح شده و واکنش مثبت بازار سرمایه را به‌دنبال داشته است. سرنوشت این نامه به‌پاسخ دولت بستگی دارد؛ پاسخی که می‌تواند مسیر گروه پالایشی در بورس را برای ماه‌های آینده تعیین کند. درصورت موافقت شاهد تثبیت سودآوری و رشد قیمت سهام پالایشگاه‌ها خواهیم بود و درصورت مخالفت صنعت پالایش با چالش جدی روبه‌رو خواهد شد که آثار آن به‌کل بازار سرمایه تسری می‌یابد.
پالایشگاه‌ها در مسیر P/E یک‌رقمی
روزبه شریعتی – درصورت تایید تمدید دستورالعمل فعلی قیمت‌گذاری خوراک پالایشگاه‌ها تا پایان سال بازار سرمایه با یکی از بزرگ‌ترین محرک‌های سودآوری در سال‌های اخیر مواجه خواهد شد. فرمول کنونی که براساس میانگین قیمت نفت خام با تخفیف ۵درصد و کسر ۵تا۶دلار برای هر بشکه تنظیم شده درشرایطی‌که کرک اسپرد جهانی به‌بالاترین سطح خود رسیده می‌تواند سودهای اهرمی و کم‌نظیری را برای گروه پالایشی به‌ارمغان آورد. افزایش بی‌سابقه کرک اسپرد به‌بالای ۲۰دلار درپی جنگ روسیه و اوکراین و تنش‌های خلیج‌فارس معادله سودآوری پالایشگاه‌ها را دگرگون کرده است. این درحالی است که میانگین بلندمدت این شاخص ۸تا۹دلار بوده و تداوم فرمول فعلی به‌معنای بهره‌گیری حداکثری از این شکاف قیمتی است. صورت‌های مالی تیرماه پالایشگاه‌های بورسی نشان می‌دهد که سودآوری آنها با محاسبه کرک واقعی جهشی خیره‌کننده داشته و پیش‌بینی می‌شود سود سه‌ماهه تابستان به‌تنهایی دوبرابر سود بهار محقق شود. در این سناریو نسبت قیمت به‌سود بسیاری از پالایشگاه‌ها به‌محدوده یک‌تاسه‌واحد کاهش می‌یابد که درمیان صنایع بزرگ بورسی بی‌سابقه است. از منظر کلان تمدید این دستورالعمل منافع متقابلی برای دولت و سهامداران عمده ازجمله تامین اجتماعی، بانک‌ها و سهام عدالت دارد. افزایش ارزش سهام پالایشی می‌تواند به‌عنوان ابزاری کارآمد برای تسویه بدهی‌های دولت به‌بانک‌ها و صندوق‌های بازنشستگی عمل کند. شرکت پالایش نفت ستاره خلیج‌فارس که در آستانه عرضه اولیه قرار دارد درصورت تداوم سودآوری مطلوب، امکان قیمت‌گذاری مناسب‌تر برای این نماد استراتژیک فراهم می‌شود. پالایشگاه‌ها اما تداوم سود مقطعی فعلی را فرصتی برای اجرای طرح‌های کیفی‌سازی افزایش مخازن سوخت و جبران خسارت‌های ناشی از حملات جنگی می‌دانند. آنها استدلال می‌کنند که در صورت بازگشت کرک اسپرد به‌سطح میانگین بدون سرمایه‌گذاری‌های لازم، این صنعت با زیان‌دهی مواجه خواهد شد. ازسوی‌دیگر کسری بودجه قابل‌توجه دولت نیز انگیزه‌ای برای بهره‌برداری از این سود مازاد از طریق سازوکارهای غیرنقدی ایجاد کرده است. با تمام این تفاسیر گروه پالایشی درصورت تمدید فرمول به‌یکی‌از معدود صنایع بزرگ با ریسک انرژی پایین تبدیل می‌شود. درحالی‌که صنایع پتروشیمی و فولادی با چالش‌های جدی تامین گاز در نیمه دوم سال روبه‌رو هستند پالایشگاه‌ها می‌توانند مقصد اصلی نقدینگی صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سهامداران حرفه‌ای باشند.
هرچند ریسک تغییر ناگهانی دستورالعمل همچنان پابرجاست اما نامه اخیر مجلس و مواضع اتحادیه پالایشگاه‌ها امیدواری به‌تمدید این دستورالعمل را تا پایان سال تقویت کرده است. درصورت تحقق این سناریو بازار سرمایه شاهد رونقی قابل‌توجه در گروه پالایشی خواهد بود که می‌تواند به‌عنوان موتور محرکه کل بازار عمل کند.
نظرات کاربران