پس از ۱۸ ماه مذاکرات پیچیده و فشرده میان دولت جدید سوریه به رهبری احمد الشرع و مقامات ارشد فدراسیون روسیه، در اوت ۲۰۲۶ یادداشت تفاهم جامعی در خصوص پایگاه طرطوس به امضا رسید که ساختار حقوقی و نظامی آن را به طور کامل دگرگون ساخت.
به گزارش خبرآنلاین، پایگاه پشتیبانی و لوجستیک دریایی طرطوس در ساحل مدیترانه، قدمتی بیش از نیم‌قرن در روابط مسکو و دمشق دارد. این تأسیسات در سال ۱۹۷۱ طی توافقی میان اتحاد جماهیر شوروی و حکومت وقت سوریه به عنوان نقطه اتکای لوجستیک ناوگان دریایی شوروی در مدیترانه تاسیس شد. پس از فروپاشی شوروی، طرطوس تنها پایگاه نظامی و بندرگاه عملیاتی خارج از قلمرو سابق شوروی برای نیروهای مسلح روسیه باقی ماند و اهمیت نمادین و ژئوپلیتیک ویژه‌ای یافت.
ارتقای پایگاه در دوران جنگ داخلی و تحکیم جایگاه (۲۰۱۷–۲۰۲۴)
با مداخله روسیه در جنگ سوریه، در ژانویه ۲۰۱۷ توافق‌نامه‌ای ۴۹ ساله میان بشار اسد و ولادیمیر پوتین امضا شد که به روسیه حق حاکمیت کامل، امکان توسعه بندر، لنگراندن هم‌زمان تا ۱۱ شناور جنگی (از جمله ناوهای اتمی) و مصونیت قضایی کامل اهدا کرد. طرطوس در این دوران از یک مرکز کوچک پشتیبانی به یک پایگاه کامل دریایی با قابلیت سوخت‌گیری، تعمیرات سبک و استقرار زیردریایی‌های کلاس کیلو تبدیل شد و نقش شریان حیاتی پشتیبانی (معروف به «اکسپرس سوریه») را ایفا کرد.
بحران دسامبر ۲۰۲۴ و تخلیه ناوگان
با پیشروی ناگهانی نیروهای مخالف و سرنگونی رژیم الأسد در دسامبر ۲۰۲۴، موقعیت ناوگان مسکو در طرطوس وارد بحران شد. ناوهای جنگی و زیردریایی‌های روسیه به دلایل امنیتی بندر طرطوس را ترک کرده و به آب‌های بین‌المللی متواری شدند. تا اوایل سال ۲۰۲۵، بخش عمده‌ای از تجهیزات سنگین تخلیه شد و برای نخستین بار طی بیش از یک دهه، حضور ناوهای اقیانوس‌پیمای روسیه در شرق مدیترانه به صفر رسید.
توافق تاریخی اوت ۲۰۲۶ و لغو اجاره‌داری یک‌جانبه
پس از ۱۸ ماه مذاکرات پیچیده و فشرده میان دولت جدید سوریه به رهبری احمد الشرع و مقامات ارشد فدراسیون روسیه، در اوت ۲۰۲۶ یادداشت تفاهم جامعی در خصوص پایگاه طرطوس به امضا رسید که ساختار حقوقی و نظامی آن را به طور کامل دگرگون ساخت:
۱. تحویل اسکله‌های تجاری و بخش‌های غیرنظامی: تمامی اسکله‌ها و تسهیلات تجاری که پیشتر در کنترل طرف روسی بود (از جمله اسکله شماره ۴ و انبارداری‌های اطراف آن) تحت اداره و حاکمیت سازمان بنادر و گمرکات سوریه قرار گرفت.
۲. تغییر ماهیت پایگاه نظامی به مرکز آموزشی مشترک: وضعیت استثنایی و انحصاری «پایگاه نظامی خودمختار روسیه» ملغی شد. طبق توافق جدید، تأسیسات باقی‌ماندهٔ نظامی ظرف مدت سه ماه به «مرکز آموزش مشترک و توانمندسازی نیروهای دریایی سوریه و روسیه» تبدیل می‌شود.
۳. تثبیت حاکمیت ملی سوریه: توافق جدید پایان‌دهندهٔ اجاره‌نامه ۴۹ سالهٔ دوران الأسد بود و حضور محدود روسیه را منوط به نظارت مستقیم دولت مرکزی دمشق و حفظ منافع متقابل کرد.
پایگاه طرطوس که روزگاری نماد نفوذ بی‌منازع نظامی روسیه و دروازهٔ اصلی پرتاب قدرت مسکو به خاورمیانه و شمال آفریقا محسوب می‌شد، در اوت ۲۰۲۶ به برگی از تاریخ موازنه یک‌طرفه تبدیل شد. بازگرداندن بخش‌های تجاری بندر به حاکمیت دمشق و تبدیل بخش نظامی به مرکز آموزش مشترک، نشان‌دهنده دیپلماسی جدید سوریه است.
اقساطی با ضمانت مادام‌العمر
سرنوشت جدید در انتظار پایگاه طرطوس / تنها بندر نظامی روسیه در مدیترانه چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد؟
نظرات کاربران