دلار، سلاح خاموش قدرت‌های بزرگ در نظام مالی جهان

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، نظم مالی جهانی که هشت دهه پیش با توافق برتون وودز شکل گرفت، امروز به ابزاری برای اعمال قدرت سیاسی تبدیل شده است. دلار آمریکا که در سال ۱۹۴۴ به‌عنوان ارز مرجع ذخیره جهانی انتخاب شد، اکنون نقشی فراتر از واسطه تجاری دارد. این ارز می‌تواند دسترسی یک کشور به بازارهای بین‌المللی را قطع یا باز کند.

وقتی روسیه در سال ۲۰۲۲ از سامانه پیام‌رسانی مالی سوئیفت اخراج شد، بانک‌های این کشور عملاً از شبکه پرداخت جهانی جدا شدند. این اقدام نشان داد تحریم مالی می‌تواند به‌اندازه محدودیت‌های تجاری کلاسیک، اقتصاد یک کشور را تحت فشار قرار دهد. سوئیفت شبکه‌ای است که پیام‌های انتقال پول میان بانک‌ها را در سراسر جهان منتقل می‌کند؛ خروج از آن یعنی قطع عملی ارتباط بانکی با بیش‌تر کشورهای جهان.

چرا دلار همچنان مرکز ثقل است

بیش از ۵۸ درصد ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی جهان همچنان به دلار نگهداری می‌شود؛ این رقم را صندوق بین‌المللی پول در آخرین گزارش خود اعلام کرده است. این وابستگی یعنی هر تصمیم بانک مرکزی آمریکا درباره نرخ بهره یا سیاست پولی، مستقیماً بر ارزش پول ملی سایر کشورها و در نتیجه قیمت کالاهای وارداتی از جمله طلا اثر می‌گذارد. برای مخاطب عادی، این پیوند یعنی نوسان دلار در بازارهای جهانی، دیر یا زود به قیمت کالاهای داخلی هم می‌رسد.

در پاسخ به این وابستگی، برخی کشورها به دنبال مسیرهای جایگزین رفته‌اند. افزایش خرید طلا توسط بانک‌های مرکزی در سال‌های اخیر یکی از این واکنش‌ها است. طلا برخلاف دارایی‌های دلاری، در اختیار هیچ نهاد سیاسی نیست و مسدود یا توقیف‌شدنی نیست. همین ویژگی، طلا را در دوران تنش‌های ژئوپلیتیک به دارایی امن تبدیل کرده است.

پیامد برای بازار ارز و طلا

تحلیلگران بازار معتقدند تداوم روند تسلیح نظام مالی، تقاضای ساختاری برای طلا را در بلندمدت تقویت می‌کند. داده‌های شورای جهانی طلا نشان می‌دهد بانک‌های مرکزی در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۰۰۰ تن طلا خریداری کرده‌اند؛ این رقم سومین سال متوالی خرید بالای هزار تن را ثبت کرده است. این حجم خرید تقریباً معادل وزن ۳ هواپیمای بزرگ مسافربری است. برای مخاطب عادی، این روند احتمالاً به معنای فشار بلندمدت به سمت گران‌تر شدن طلا و سکه است، هرچند نوسان کوتاه‌مدت بازار همچنان محتمل باقی می‌ماند.

نظام برتون وودز که در سال ۱۹۴۴ پایه‌گذاری شد، ابتدا قرار بود ثبات پولی جهان را تضمین کند. با قطع پیوند دلار به طلا در سال ۱۹۷۱، ارزش دلار تنها بر پایه اعتماد جهانی تعیین شد. همین اعتماد اکنون در معرض چالش جدی‌ترین رقبا از جمله یورو و یوان قرار گرفته است.