دوران اوج نرم‌افزارهای آنتی‌ویروس شخص ثالث تا حد زیادی سپری شده است. نام‌هایی مانند Norton، McAfee و Avast زمانی برای کاربران کامپیوتر بسیار آشنا بودند، اما برخلاف کامپیوترهای ویندوزی قدیمی، امروزه کاربران گوشی‌های هوشمند کمتر به نصب آنتی‌ویروس روی دستگاه خود تمایل دارند. دلیل ساده است: گوشی‌های اندرویدی مدرن در اغلب موارد به نرم‌افزار آنتی‌ویروس جداگانه نیاز ندارند.
البته این بدان معنا نیست که گوشی اندرویدی در برابر بدافزار نفوذناپذیر است. بااین‌حال، حفاظت از دستگاه دیگر کاملاً بر عهده کاربر نیست. سیستم‌عامل‌های مدرن، از جمله اندروید، مجموعه‌ای از قابلیت‌های امنیتی داخلی را به‌صورت پیش‌فرض ارائه می‌کنند که برای بسیاری از کاربران کافی است. با این حال، در برخی شرایط، استفاده از لایه‌های حفاظتی بیشتر می‌تواند منطقی باشد.
اندروید نیز مانند هر نرم‌افزار دیگری می‌تواند هدف ویروس‌ها، بدافزارها و حملات امنیتی قرار گیرد. این سیستم‌عامل با تهدیدهایی مواجه است که بیشتر مختص دستگاه‌های موبایل هستند (از جمله اعلان‌های فریبنده و مخرب). همچنین جاسوس‌افزارها همچنان یکی از تهدیدهای رو‌به‌رشد برای دستگاه‌های همراه محسوب می‌شوند. برای کاربر معمولی، اندروید مجموعه‌ای از قابلیت‌ها و تنظیمات دارد که برای مقابله خودکار با این تهدیدها طراحی شده‌اند.
Google Play Protect یکی از مهم‌ترین این قابلیت‌ها و نخستین لایه دفاعی در برابر برنامه‌های مخرب است. گوگل اعلام کرده که این سامانه تنها در سال 2025 از نصب 27 میلیون برنامه مخرب جدید در پلی استور جلوگیری کرده است. Play Protect برنامه‌ها را هنگام نصب و پس از آن به‌طور منظم برای شناسایی تهدیدها بررسی می‌کند و در صورت شناسایی خطر، بسته به سطح تهدید می‌تواند برنامه را غیرفعال یا به‌طور خودکار حذف کند.
اندروید همچنین از سازوکار محیط ایزوله (Sandboxing) برای جداسازی برنامه‌ها استفاده می‌کند. هر برنامه شناسه کاربری امن خود را دارد و به‌گونه‌ای اجرا می‌شود که نتواند مستقیماً با سایر برنامه‌های موجود روی گوشی تعامل داشته باشد. افزون بر این، گوشی‌های اندرویدی جدید به‌طور منظم به‌روزرسانی‌های امنیتی دریافت می‌کنند و سیستم مجوزها نیز به‌گونه‌ای طراحی شده است که دسترسی برنامه‌ها به فایل‌ها، مخاطبان و سایر اطلاعات حساس تحت کنترل کاربر باشد.
Google Play Protect در این زمینه نیز نقش دارد و در صورت درخواست دسترسی برنامه‌ها به داده‌های حساس به کاربر هشدار می‌دهد. این سامانه همچنین می‌تواند مجوزهای برنامه‌هایی را که کاربر برای مدتی از آن‌ها استفاده نکرده است، به‌صورت خودکار بازنشانی کند. قابلیت‌های امنیتی اندروید همچنان در حال توسعه هستند و هوش مصنوعی نیز در این مسیر نقش بیشتری پیدا می‌کند.
گوگل در حال توسعه قابلیت محافظت در برابر جعل تماس‌های تلفنی است تا کلاهبردارانی را که خود را به‌عنوان نهادهای معتبر، مانند بانک‌ها، معرفی می‌کنند شناسایی کند. قابلیت تشخیص زنده تهدید نیز در حال گسترش است تا فعالیت‌های مشکوک برنامه‌ها، مانند انتقال خودکار پیامک‌ها به شماره‌ای دیگر، شناسایی شود. گوگل همچنین سیاست خود درباره نصب برنامه‌ها از منابع خارج از پلی استور را تغییر داده است. بر اساس این سیاست، در آینده نصب برخی برنامه‌هایی که از لایه‌های حفاظتی Play Store عبور می‌کنند تنها برای کاربران باتجربه امکان‌پذیر خواهد بود و برای آن دوره انتظار 24 ساعته و احراز هویت اجباری توسعه‌دهندگان در نظر گرفته می‌شود.
اگرچه هنوز با دنیایی عاری از ویروس مواجه نیستیم، تهدیدهای دیگری وجود دارند که می‌توانند به همان اندازه برای امنیت کاربران خطرناک باشند. بسیاری از خطرهای رایج در اندروید نه یک ویروسی که کاربر روی گوشی نصب می‌کند، بلکه روش‌هایی برای فریب او و وادار کردنش به افشای اطلاعات شخصی هستند. مهندسی اجتماعی یکی از مهم‌ترین این تهدیدهاست. پیامک‌ها و تماس‌های جعلی ابزارهای رایج کلاهبرداران هستند.
پیام‌های حاوی لینک‌های فیشینگ نیز با هدف سرقت رمزهای عبور یا اطلاعات شخصی طراحی می‌شوند. کلاهبرداری‌هایی با عنوان پشتیبانی فنی، درخواست کمک اضطراری از سوی یکی از اعضای خانواده و کلاهبرداری‌های عاطفی با انگیزه مالی نیز از جمله تهدیدهایی هستند که آنتی‌ویروس نمی‌تواند از کاربر در برابر آن‌ها محافظت کند. اتصال به شبکه‌های Wi-Fi عمومی نیز می‌تواند خطرآفرین باشد، به‌ویژه در مکان‌هایی مانند فرودگاه‌ها و سالن‌های هتل.
مهاجمان حاضر در همان شبکه ممکن است داده‌های رمزگذاری‌نشده را رهگیری کنند یا نشست کاربر را به وب‌سایت‌های جعلی هدایت کنند. استفاده از VPN می‌تواند در چنین شرایطی لایه حفاظتی بیشتری ایجاد کند. اعلان‌های فریبنده نیز یکی دیگر از ابزارهای مورد استفاده مهاجمان هستند. ممکن است کاربر به‌طور تصادفی گزینه اجازه را در یک وب‌سایت جعلی انتخاب کند و به آن اجازه دهد اعلان‌هایی شبیه هشدارهای واقعی سیستم ارسال کند. حتی برخی از این اعلان‌ها به‌طور طنزآمیزی به کاربر هشدار می‌دهند که گوشی او به ویروس آلوده شده است.
میزان خطر برای همه کاربران یکسان نیست و به نحوه استفاده از گوشی بستگی دارد. برای مثال، شبکه‌های Wi-Fi عمومی می‌توانند برای هر دستگاهی خطرناک باشند. در چنین شرایطی، استفاده از VPN که ارتباط اینترنتی را رمزگذاری می‌کند، احتمالاً راهکار دفاعی مناسب‌تری است، اما یک آنتی‌ویروس اندرویدی نیز می‌تواند فایل‌های دانلودشده را برای شناسایی بدافزار بررسی کند.
اگر از برنامه‌های اندرویدی خارج از پلی استور استفاده می‌کنید، نصب یک آنتی‌ویروس می‌تواند منطقی باشد. Google Play Protect حتی برنامه‌هایی را که از منابعی خارج از پلی استور دریافت شده‌اند نیز بررسی می‌کند، اما اگر این قابلیت غیرفعال شده باشد یا دستگاه فاقد Google Play Service باشد، این حفاظت در دسترس نخواهد بود. در صورتی که نشانه‌هایی از آلودگی گوشی به بدافزار مشاهده می‌کنید نیز یک ابزار امنیتی می‌تواند برای بررسی بیشتر مفید باشد.
برای بیشتر کاربران، نصب آنتی‌ویروس روی گوشی اندرویدی ضروری نیست. Google Play Protect از دستگاه در برابر بسیاری از برنامه‌های مخرب محافظت می‌کند و VPN نیز می‌تواند هنگام اتصال به اینترنت امنیت بیشتری فراهم کند. معماری اندروید نیز به‌گونه‌ای طراحی شده است که برنامه‌ها به‌طور معمول نمی‌توانند مستقیماً با یکدیگر تعامل داشته باشند و بیشتر مجوزها نیز به تأیید کاربر نیاز دارند. با این حال، برای کاربرانی که در معرض خطر بیشتری قرار دارند، شرایط متفاوت است.
بازدید از وب‌سایت‌های پرخطر یا نصب برنامه از منابع ناشناس، به‌ویژه در صورت غیرفعال بودن Google Play Protect، احتمال مواجهه با بدافزار را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی، استفاده از یک آنتی‌ویروس معتبر می‌تواند به‌عنوان یک لایه حفاظتی اضافی مفید باشد. با وجود این، آگاهی و رفتار درست کاربر همچنان یکی از مؤثرترین روش‌های دفاعی است. پرهیز از پاسخ‌گویی به تماس‌های ناشناس، دقت در برابر پیام‌های غیرعادی و بررسی درخواست‌های مشکوک از سوی افراد آشنا می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر داشته باشد.
بنابراین، نداشتن آنتی‌ویروس روی گوشی اندرویدی لزوماً مشکل‌ساز نیست و برای بسیاری از کاربران حتی ضرورتی وجود ندارد. سطح مناسب حفاظت به نحوه استفاده از دستگاه، وضعیت به‌روزرسانی آن و میزان مواجهه کاربر با موقعیت‌های پرخطر بستگی دارد. خوشبختانه، قابلیت‌های امنیتی داخلی اندروید باعث می‌شوند بیشتر کاربران بدون آنکه متوجه باشند، از سطح قابل‌توجهی از حفاظت برخوردار باشند.
نظرات کاربران