روغن‌ها و سیالات مورد استفاده در ماشین‌آلات، ساختار پیچیده‌ای دارند. البته ممکن است در نگاه اول، به‌خصوص وقتی آن‌ها را داخل یک ظرف شیشه‌ای شفاف می‌بینید، بسیار ساده به نظر برسند؛ اما دلیلی وجود دارد که اگر به یک فروشگاه قطعات خودرو مراجعه کنید، ده‌ها نوع روغن موتور با گریدهای مختلف، توصیه‌های متفاوت بر اساس میزان کارکرد، انواع سنتتیک در برابر معدنی و ترکیبات دیگر را مشاهده خواهید کرد.
روغن هیدرولیک فرمان؛ ویژگی‌های ظاهری، زمان تعویض و هر آنچه باید دانست
پدیده مشابهی در مورد سیالات هیدرولیک نیز وجود دارد. به‌طور خلاصه، این سیالات برای محیط‌ها و شرایط مختلف به‌شدت تخصصی شده‌اند و نمی‌توان آن‌ها را با موادی مانند روغن موتور جایگزین کرد؛ اما دقیقاً چرا این‌طور است؟ و آیا می‌توان آن‌ها را با یکدیگر مخلوط کرد یا در شرایط اضطراری یکی را جای دیگری استفاده کرد؟
در نگاه اول، این سیالات ممکن است از نظر ماهیت شبیه یکدیگر به نظر برسند. برای مثال، هر دو در نام خود دارای اعداد هستند و گاهی حتی روی روغن هیدرولیک نیز حرف W دیده می‌شود؛ اما این W در روغن هیدرولیک مخفف Weight به معنای وزن است، درحالی‌که در روغن موتور خودرو، W مخفف Winter به معنای زمستان است. البته این تنها بخش کوچکی از تفاوت میان این دو محسوب می‌شود، زیرا هر سیال دارای افزودنی‌های کاملاً متفاوتی است که ویژگی‌های خاص موردنیاز آن را تقویت می‌کنند.
مهم‌ترین علت‌های سفتی فرمان هیدرولیک و راه‌حل‌های آن
همین افزودنی‌ها کلید اصلی تفاوت این سیالات هستند. روغن موتور به‌گونه‌ای طراحی شده است که در دماهای بالا و طی چرخه‌های مکرر گرم و سرد شدن، روی سطوح فلزی باقی بماند. برای این منظور از افزودنی‌هایی مانند ZDDP یا ZDTP بر پایه روی، بازدارنده‌های اکسیداسیون و مواد شوینده برای جلوگیری از تشکیل رسوبات کربنی استفاده می‌شود.
در مقابل، سیال هیدرولیک از مواد ضدکف در کنار موادی مانند گلیکول و استرها، برخی افزودنی‌های مشابه بر پایه روی و بهبوددهنده‌های نقطه ریزش استفاده می‌کند که همگی برای حفظ تراکم‌ناپذیری سیال تحت فشارهای بسیار بالا فرموله شده‌اند. این دو به اندازه کافی مشابه به نظر می‌رسند، درست است؟ در واقع نه؛ اگرچه برخی ویژگی‌های مشابه دارند، اما وقتی دقیق‌تر بررسی کنیم، تفاوت آن‌ها کاملاً آشکار می‌شود.
تفاوت روغن موتور ۱۰W-40 و ۲۰W-50؛ کدام انتخاب بهتری برای خودرو است؟
در درجه اول، روغن‌های هیدرولیک و روغن‌های موتور هر دو از روغن معدنی یا یک مشتق سنتتیک آن به عنوان ماده پایه استفاده می‌کنند. در نهایت، هر دو نوع سیال باید در سیستم مربوط به خود وظیفه روانکاری را انجام دهند. به همین ترتیب، هر دو سیال معمولاً حاوی موادی برای جلوگیری از سایش، اصلاح‌کننده‌های اصطکاک و ترکیباتی برای جلوگیری از زنگ‌زدگی و اکسیداسیون هستند. تفاوت اصلی در محدوده کاری آن‌هاست. سیال هیدرولیک برای تحمل فشار بسیار بیشتری نسبت به روغن موتور طراحی شده، درحالی‌که روغن موتور در محدوده دمایی بالاتری کار می‌کند.
فشار روغن موتور معمولاً بسته به خودرویی که می‌رانید و میزان فشاری که به آن وارد می‌کنید، حدود ۳۰ تا ۶۰ PSI است؛ یعنی تقریباً ۲ تا ۴.۱ بار. با این حال، روغن موتور باید با دماهای بسیار بالا مقابله کند؛ محفظه احتراق یکی از خشن‌ترین محیط‌هایی است که در زندگی روزمره با آن مواجه می‌شویم. حتی در رانندگی آرام، پیستون‌ها صدها بار در دقیقه به سمت بالا و پایین حرکت می‌کنند و در واقع مجموعه‌ای از انفجارهای کنترل‌شده را داخل یک بلوک فلزی ایجاد می‌کنند. این پیستون‌ها به روانکاری نیاز دارند؛ در غیر این صورت، روی جداره سیلندر حرکت کرده و اصطکاک شدیدی ایجاد می‌کنند که به تولید مقدار زیادی گرما منجر می‌شود.
تفاوت روغن موتور خودرو و موتورسیکلت در چیست؟
این میزان گرما در مورد سیال هیدرولیک به اندازه روغن موتور اهمیت ندارد؛ اما آنچه در اینجا اهمیت دارد، تراکم‌پذیری است. اساس کار این است که سیال هیدرولیک تحت بار متراکم نمی‌شود و بنابراین روغن می‌تواند انرژی را از نقطه A به نقطه B منتقل کند؛ درست مانند روغن ترمز در خودرو. به همین دلیل، سیالات هیدرولیک حاوی افزودنی‌هایی مانند مواد ضدکف و ضداصطکاک هستند و ویسکوزیته آن‌ها نیز در محدوده‌های مختلف دمایی به شکلی ثابت‌تر از روغن موتور حفظ می‌شود. علاوه بر این، مواد پایه آن‌ها می‌توانند با آنچه در روغن موتور دیده می‌شود متفاوت باشند و انواع مختلفی از جمله استرهای ارگانوفسفات مقاوم در برابر آتش، پلی‌آلفااولفین‌های سازگار با محیط‌زیست و روغن‌های گرید غذایی برای سیستم‌های هیدروستاتیک را شامل شوند.
پس آیا در شرایط اضطراری می‌توان روغن هیدرولیک را داخل خودرو ریخت؟ پاسخ کوتاه خیر است و پاسخ طولانی‌تر بله اگر واقعاً از موتور خودروی خود متنفر باشید! این روغن‌ها ویژگی‌های لازم برای مقابله با دمای بسیار بالای موردنیاز موتور را ندارند و نمی‌توانند با عواملی مانند اسیدها و رسوبات کربنی ناشی از فرآیندهای طبیعی کارکرد موتور مقابله کنند.
موضوع کمتر به خود روغن مربوط می‌شود و بیشتر به کاربردی که برای آن طراحی شده است ارتباط دارد؛ درست مانند موتورهای دیزلی که به دلیل نیاز به تحمل دما و فشار بالاتر، از همان نوع روغن موتوری که موتورهای بنزینی استفاده می‌کنند، بهره نمی‌برند.
همین موضوع در جهت عکس نیز صدق می‌کند، هرچند تا حدودی کمتر. از نظر فنی می‌توان در برخی تجهیزات هیدرولیک خاص از روغن موتور استفاده کرد، اما تنها درصورتی‌که دستگاه تحت فشارهای پایین کار کند و این استفاده نیز فقط تا زمانی ادامه داشته باشد که بتوانید سیال هیدرولیک واقعی تهیه کنید. روغن موتور برای مقابله با عواملی مانند کاویتاسیون طراحی نشده است؛ کاویتاسیون زمانی رخ می‌دهد که حباب‌هایی درون سیال تشکیل شوند. این حباب‌ها تراکم‌پذیر هستند، به این معنی که روانکاری را از دست می‌دهید و دیگر نمی‌توانید انرژی و کار را منتقل کنید. به همین دلیل هواگیری ترمزها اهمیت زیادی دارد؛ اگر خودتان ترمزها را هواگیری کنید و در نهایت حباب‌هایی درون خطوط ترمز باقی بمانند، پدال را تا انتها فشار خواهید داد، اما اتفاقی نخواهد افتاد.
اما درباره اینکه کدام‌یک را می‌توان جایگزین دیگری کرد، موضوع به گرید ویسکوزیته روغن مربوط می‌شود. سیال هیدرولیک و روغن موتور از دو سیستم متفاوت برای اندازه‌گیری ویسکوزیته استفاده می‌کنند؛ ISO برای سیالات هیدرولیک و SAE برای روغن موتور. ISO 32 معادل SAE 10 است؛ ISO 46 و ISO 68 معادل SAE 20 هستند؛ و ISO 100 معادل SAE 30 است. به همین خاطر حتماً قبل از به‌کارگیری این روغن‌ها از مناسب بودن آن‌ها برای وسیله نقلیه و یا دستگاه‌های خود اطمینان حاصل کنید.
نظرات کاربران