کارشناس نفت و انرژی گفت: متانول می‌تواند بخشی از پازل تأمین سوخت کشور و کاهش ناترازی بنزین باشد، اما تبدیل آن به راه‌حل قطعی، بدون بررسی هزینه، بازده، مصرف گاز و زیرساخت‌های موردنیاز، تصمیمی پرریسک است.
سعادت‌الله مولوی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه متانول ظرفیت تبدیل‌شدن به یک جزء مهم سبد سوخت کشور را دارد، ولی موفقیت آن به نوع استفاده، فناوری، زیرساخت و اقتصاد پروژه وابسته است، اظهار کرد: در روزهایی که بحث ناترازی بنزین و احتمال افزایش قیمت این فرآورده دوباره به یکی از مسائل مهم انرژی کشور تبدیل شده، استفاده از متانول به‌عنوان جایگزین یا مکمل بنزین مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: این ایده در نگاه نخست ساده به نظر می‌رسد؛ ایران متانول تولید می‌کند، بنزین کم دارد و بنابراین می‌توان بخشی از متانول را وارد چرخه سوخت کرد، اما واقعیت فنی پیچیده‌تر است.
این کارشناس حوزه نفت و انرژی تصریح کرد: ابتدا باید بین دو مفهوم تفاوت بگذاریم؛ یکی مخلوط‌کردن متانول با بنزین، مثلا سوخت M15 که شامل ۱۵ درصد متانول و ۸۵ درصد بنزین است، و دیگری تبدیل متانول به بنزین از طریق فناوری MTG؛ این دو راهکار از نظر فنی یکسان نیستند.
مولوی ادامه داد: مطابق اطلاعات آژانس بین‌المللی سوخت‌های پیشرفته، متانول در چین در طیفی از M5 تا M100 استفاده شده و برای مخلوط‌های پرمتانول، خودرو، مواد سازگار با الکل و زیرساخت مناسب مورد نیاز است؛ در بعضی مناطق اروپا و آمریکای شمالی نیز مقدار مجاز متانول در بنزین معمولی محدود است.
وی خاطرنشان کرد:از سوی دیگر، در فناوری MTG یا Methanol-to-Gasoline، متانول مستقیم وارد باک خودرو نمی‌شود، بلکه در یک فرایند کاتالیستی به هیدروکربن‌های محدوده بنزین تبدیل می‌شود؛ این فناوری سابقه صنعتی دارد و در نیوزیلند یک واحد تجاری MTG در مقطعی حدود ۱۴۵۰۰ بشکه در روز بنزین تولید می‌کرد.
هر تن متانول چقدر بنزین می‌دهد؟
این کارشناس حوزه نفت و انرژی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین اعداد در ارزیابی این ایده، بازده تبدیل است، گفت: در فرایندهای MTG، حدود ۴۳ تا ۴۴ درصد وزنی خوراک متانول به هیدروکربن‌ها تبدیل می‌شود و حدود ۵۶ تا ۵۷ درصد عمدتا آب تشکیل می‌دهد؛ محصول هیدروکربنی نیز علاوه بر بنزین، شامل LPG و گازهای سبک است.
مولوی اضافه کرد: به بیان ساده نمی‌توان هر یک تن متانول را معادل یک تن بنزین دانست؛ برآوردهای صنعتی تاریخی حتی حدود ۲.۴ تا ۲.۷ تن متانول برای تولید یک تن بنزین را مطرح کرده‌اند.
وی بیان کرد : اگر هدف جبران ناترازی باشد، باید کل زنجیره از جمله قیمت و انرژی مصرف‌شده برای تولید متانول تا هزینه احداث واحد MTG، کاتالیست، تصفیه محصول، مصرف آب و ارزش اقتصادی بنزین تولیدشده را محاسبه کنیم.
کارشناس حوزه نفت و انرژی خاطرنشان کرد: متانول از نظر عدد اکتان مزیت دارد و به‌دلیل اکسیژن موجود در ساختار خود می‌تواند احتراق را بهبود دهد؛ یک مرور علمی در سال ۲۰۲۲ گزارش کرده است که مخلوط‌های متانول و بنزین در بسیاری از آزمایش‌ها موجب کاهش CO، هیدروکربن‌ها، CO₂ و ذرات شده‌اند، با این حال اثر بر NOx به شرایط موتور و درصد متانول وابسته است.
مولوی بیان کرد: در یک مطالعه روی خودروهای بنزینی، استفاده از M15 میزان انتشار BTEX را حدود ۱۹.۷ درصد کاهش داد، در حالی که در M85 کاهش BTEX به ۹۷.۴ درصد رسید، اما انتشار فرمالدهید در بعضی نسبت‌های بالاتر افزایش یافت.
وی عنوان کرد: حتی یک پژوهش جدید منتشرشده در مجله Fuel در سال ۲۰۲۶ روی M15 و M20، کاهش CO و NO و همچنین کاهش تعداد و جرم ذرات را گزارش کرده، هرچند افزایش جزئی HC در بارهای پایین نیز مشاهده شده است.
کارشناس حوزه نفت و انرژی تاکید کرد: نباید متانول را ذاتا سوخت سبز تلقی کنیم؛ متانول می‌تواند از گاز طبیعی، زغال‌سنگ، زیست‌توده یا حتی مسیرهای مبتنی بر هیدروژن و CO₂ تجدیدپذیر تولید شود، بنابراین اثر زیست‌محیطی آن به منشأ متانول وابسته است؛ از سوی دیگر چگالی انرژی متانول تقریباً نصف بنزین است، بنابراین در استفاده مستقیم یا اختلاط‌های بالا، مسئله مصرف حجمی سوخت و سازگاری تجهیزات اهمیت پیدا می‌کند.
مولوی عنوان کرد: متانول می‌تواند بخشی از پاسخ ایران به ناترازی بنزین باشد، اما به‌تنهایی ناترازی را حل نمی‌کند؛ اگر قرار باشد متانول به بنزین تبدیل شود، باید پروژه MTG از نظر قیمت خوراک، سرمایه‌گذاری، بازده، مصرف انرژی و ارزش فرصت صادرات متانول با پالایش نفت و سایر گزینه‌های تأمین سوخت مقایسه شود.
وی خاطرنشان کرد: در واقع سؤال اصلی این نیست که «آیا می‌توان از متانول بنزین تولید کرد؟» پاسخ این سؤال سال‌هاست مثبت است؛ سؤال مهم‌تر این است که «آیا تولید بنزین از متانول برای ایران، در مقیاس بزرگ، از نظر اقتصادی و انرژی به‌صرفه است؟»
این کارشناس حوزه نفت و انرژی در پایان گفت: در شرایط ناترازی، هر راهکاری که بتواند وابستگی به بنزین پالایشگاهی را کاهش دهد ارزش بررسی دارد، اما تصمیم درست زمانی گرفته می‌شود که هزینه واقعی هر لیتر بنزین تولیدشده از متانول، مصرف گاز، سرمایه‌گذاری و پیامدهای زیست‌محیطی آن شفاف باشد، از این‌رو متانول می‌تواند یک قطعه از پازل باشد، نه اینکه کل پازل ناترازی انرژی را به‌تنهایی حل کند.
نظرات کاربران