تفاوت بیت کوین و اتریوم چیست؟ مقایسه کاربرد، شبکه و عرضه

بیت‌کوین و اتریوم همواره از بازیگران اصلی دنیای پرشتاب امور مالی دیجیتال بوده‌اند. بیت‌کوین که اغلب با «طلای دیجیتال» مقایسه می‌شود، به‌دلیل ورود زودهنگام به بازار از مزیت پیشگامی برخوردار شد و همچنان بزرگ‌ترین ارز دیجیتال از نظر ارزش بازار است. اتریوم نیز با فاصله‌ای نزدیک در جایگاه بعدی قرار دارد و به‌دلیل قابلیت برنامه‌پذیری و کاربردهای گسترده‌اش، اغلب از آن با عنوان «کامپیوتر جهانی» یاد می‌شود.

اگرچه بیت‌کوین و اتریوم اغلب به‌عنوان رقیب یکدیگر معرفی می‌شوند و حتی بحث‌هایی مانند «فلیپنینگ» (Flippening)، یعنی احتمال پیشی‌گرفتن ارزش بازار اتریوم از بیت‌کوین، مطرح است، این دو در واقع سیستم‌هایی کاملاً متفاوت با اهدافی متمایز هستند. بیت‌کوین در درجه نخست به‌عنوان ذخیره ارزش عمل می‌کند؛ در مقابل، اتریوم زیرساختی برنامه‌پذیر است که اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (dApps) و قراردادهای هوشمند را پشتیبانی می‌کند.

Bitcoin که در سال 2009 توسط فرد یا گروهی ناشناس با نام مستعار Satoshi Nakamoto راه‌اندازی شد، نخستین ارز دیجیتال و شبکه بلاکچین محسوب می‌شود. هدف اصلی بیت‌کوین، امکان انجام تراکنش‌های غیرمتمرکز و همتا‌به‌همتا بدون نیاز به واسطه‌هایی مانند بانک‌ها یا دولت‌هاست.

بیت‌کوین که اغلب «طلای دیجیتال» نامیده می‌شود، بخش مهمی از ارزش پیشنهادی خود را از کمیابی به دست می‌آورد. عرضه آن به 21 میلیون واحد محدود شده است و همین ویژگی، Bitcoin (BTC) را به یک ذخیره ارزش تبدیل می‌کند.

بیت‌کوین از سازوکار اجماع اثبات کار (Proof of Work یا PoW) استفاده می‌کند. مشارکت‌کنندگان شبکه که ماینر نام دارند، با استفاده از توان پردازشی تراکنش‌ها را اعتبارسنجی کرده و امنیت شبکه را تأمین می‌کنند.

Ethereum یک پلتفرم بلاکچینی برنامه‌پذیر است که در سال 2015 توسط Ethereum Foundation، سازمانی غیرانتفاعی که Vitalik Buterin و دیگر هم‌بنیان‌گذاران آن را تأسیس کردند، راه‌اندازی شد. اتریوم بستری را برای توسعه قراردادهای هوشمند و اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز فراهم کرد.

ایده اتریوم نخستین بار در سال 2013 و در وایت‌پیپری نوشته Vitalik Buterin مطرح شد. هدف آن، گسترش کاربرد فناوری بلاکچین فراتر از انتقال ساده ارزش از طریق فراهم‌کردن منطق برنامه‌پذیر بود. این قابلیت به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد اپلیکیشن بسازند و توکن‌ها را مستقیماً روی زنجیره (Onchain) منتشر کنند.

برخلاف بیت‌کوین، Ether (ETH) حداکثر عرضه ثابتی ندارد. بااین‌حال، سازوکارهایی مانند توکن‌سوزی برای ایجاد فشار ضدتورمی در طول زمان در نظر گرفته شده‌اند.

بیت‌کوین در برابر اتریوم؛ مهم‌ترین تفاوت‌ها چیست؟

اگرچه Bitcoin و Ethereum هر دو از فناوری بلاکچین استفاده می‌کنند، بر اصول تمرکززدایی متکی هستند و محبوبیت گسترده‌ای دارند، معماری فنی و فلسفه زیربنایی آن‌ها تفاوت‌های قابل‌توجهی با یکدیگر دارد.

در ادامه، تفاوت‌های فنی این دو شبکه را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.

مقایسه سازوکار اجماع بیت کوین و اتریوم

Bitcoin برای تأمین امنیت شبکه به سازوکار اثبات کار متکی است. ماینرها برای حل مسائل پیچیده ریاضی و یافتن یک هش معتبر با یکدیگر رقابت می‌کنند.

نخستین ماینری که مسئله را حل کند، تراکنش‌ها را اعتبارسنجی کرده، بلاک جدیدی به بلاکچین اضافه می‌کند و پاداش می‌گیرد. این پاداش شامل بیت‌کوین‌های تازه‌منتشرشده و کارمزد تراکنش‌هاست.

پس از اضافه‌شدن یک بلاک، تراکنش‌های موجود در آن عملاً تغییرناپذیر می‌شوند. تغییر این تراکنش‌ها مستلزم انجام دوباره محاسبات مربوط به تمام بلاک‌های بعدی و در اختیار گرفتن بیش از 50 درصد از کل هش‌ریت شبکه است. این نوع حمله با عنوان حمله 51 درصدی شناخته می‌شود.

این طراحی باعث می‌شود اجرای چنین حملاتی از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه نباشد.

Ethereum در سپتامبر 2022 و از طریق ارتقایی موسوم به The Merge، از سازوکار اثبات کار به اثبات سهام (Proof of Stake یا PoS) مهاجرت کرد.

در این مدل، به‌جای ماینرها از اعتبارسنج‌ها استفاده می‌شود. اعتبارسنج‌ها برای مشارکت در ایجاد بلاک و اعتبارسنجی تراکنش‌ها، ETH را استیک می‌کنند.

برای تبدیل‌شدن به اعتبارسنج، یک مشارکت‌کننده باید 32 ETH استیک کند. پروتکل با توجه به عواملی مانند میزان دارایی استیک‌شده و سطح مشارکت، اعتبارسنج‌ها را به‌صورت شبه‌تصادفی انتخاب می‌کند.

اعتبارسنج‌ها در ازای رفتار صادقانه پاداش دریافت می‌کنند و در صورت رفتار مخرب یا سهل‌انگارانه با جریمه‌ای موسوم به اسلشینگ (Slashing) روبه‌رو می‌شوند.

PoW و PoS هرکدام مصالحه‌های متفاوتی ایجاد می‌کنند. PoW بر تأمین امنیت از طریق هزینه محاسباتی تأکید دارد، درحالی‌که PoS بیشتر بر بهره‌وری و مشوق‌های اقتصادی متمرکز است.

مقایسه کاربردهای بیت‌کوین و اتریوم

Bitcoin و Ethereum اساساً برای اهداف متفاوتی طراحی شده‌اند.

Bitcoin در درجه نخست یک ذخیره ارزش کمیاب و غیرمتمرکز است. طراحی آن با هدف حفظ قدرت خرید، بدون وابستگی به هیچ نهاد مرکزی، انجام شده است.

به‌دلیل ویژگی‌های بنیادی بیت‌کوین، این دارایی معمولاً در موارد زیر کاربرد دارد:

در مقابل، Ethereum اغلب با «نفت دیجیتال» مقایسه می‌شود. ارزش آن بیش از آنکه از کمیابی ناشی شود، به فعالیت شبکه وابسته است. Ethereum زیرساختی برای امور مالی غیرمتمرکز (DeFi)، توکن‌های غیرمثلی (NFTs) و کاربردهای دیگر فراهم می‌کند.

مدل اقتصادی؛ کمیابی در برابر Ultrasound Money

Bitcoin و Ethereum رویکردهای کاملاً متفاوتی نسبت به عرضه دارند. این تفاوت‌ها مستقیماً بر نحوه عملکرد هر شبکه در طول زمان اثر می‌گذارند.

عرضه Bitcoin قابل‌پیش‌بینی است و حداکثر به 21 میلیون واحد محدود می‌شود. این محدودیت در پروتکل آن کدنویسی شده و تضمین می‌کند که هیچ‌گاه بیش از این مقدار Bitcoin وجود نداشته باشد.

BTC جدید از طریق استخراج بیت‌کوین وارد گردش می‌شود. بااین‌حال، تقریباً هر چهار سال یک‌بار و در رویدادی به نام هاوینگ، نرخ انتشار آن نصف می‌شود. هر هاوینگ پاداشی را که ماینرها بابت افزودن بلاک‌های جدید دریافت می‌کنند، کاهش می‌دهد.

این روند تا حدود سال 2140 ادامه خواهد داشت؛ زمانی که انتظار می‌رود آخرین Bitcoin استخراج شود.

این کمیابی از پیش طراحی‌شده، بخش مهمی از نقش Bitcoin به‌عنوان ذخیره ارزش است. همه مشارکت‌کنندگان می‌توانند بررسی کنند چه مقدار Bitcoin در گردش است، در نهایت چه مقدار از آن وجود خواهد داشت و کوین‌های جدید دقیقاً با چه نرخی منتشر می‌شوند.

به بیان دیگر، سیاست پولی Bitcoin قابل‌پیش‌بینی است و به‌جای تصمیم‌های نهادها، بر مجموعه‌ای از قوانین شفاف متکی است.

برخلاف Bitcoin، Ethereum حداکثر عرضه ثابتی ندارد. بااین‌حال، معرفی EIP-1559 در سال 2021 نحوه ورود ETH جدید به گردش را به‌طور قابل‌توجهی تغییر داد.

پیش از این ارتقا، تمام کارمزدهای تراکنش به اعتبارسنج‌ها پرداخت می‌شد. EIP-1559 سیستم جدیدی معرفی کرد که در آن کارمزد هر تراکنش از دو بخش تشکیل می‌شود:

از آنجا که کارمزد پایه سوزانده می‌شود، این سازوکار در طول زمان عرضه کل ETH را کاهش می‌دهد.

در دوره‌هایی که فعالیت شبکه بالاست، مقدار ETH سوزانده‌شده می‌تواند از مقدار ETH تازه‌منتشرشده بیشتر شود. این وضعیت فشار ضدتورمی ایجاد می‌کند.

این مدل پویای عرضه اغلب با عنوان «Ultrasound Money» شناخته می‌شود. این مفهوم به این ایده اشاره دارد که سیاست پولی Ethereum به‌جای پیروی از یک برنامه انتشار ثابت، متناسب با میزان استفاده از شبکه تغییر می‌کند.

دارندگانی که ETH را استیک می‌کنند، معمولاً سالانه حدود 3 تا 5 درصد بازده دریافت می‌کنند. این سازوکار هم به امنیت شبکه کمک می‌کند و هم انگیزه‌ای برای مشارکت ایجاد می‌کند.

برخلاف Bitcoin، عرضه آینده Ethereum کاملاً قابل‌پیش‌بینی نیست؛ زیرا به میزان فعالیت شبکه بستگی دارد.

مقایسه عملکرد تراکنش‌ های BTC و ETH

شبکه Bitcoin تقریباً 5 تا 7 تراکنش در ثانیه پردازش می‌کند و بلاک‌های جدید نیز تقریباً هر 10 دقیقه به شبکه اضافه می‌شوند.

این زمان ایجاد بلاک نتیجه یک موازنه آگاهانه میان امنیت، تمرکززدایی و سرعت است. چنین فاصله‌ای زمان کافی برای انتشار بلاک‌ها در سراسر شبکه جهانی فراهم می‌کند و احتمال انشعاب زنجیره را کاهش می‌دهد.

Ethereum در لایه پایه خود حدود 15 تا 30 تراکنش در ثانیه پردازش می‌کند و تقریباً هر 12 ثانیه یک بلاک جدید ایجاد می‌شود.

Ethereum پس از مهاجرت به اثبات سهام، نهایی‌شدن سریع‌تر تراکنش‌ها را نیز به دست آورد. تراکنش‌ها معمولاً ظرف 2 تا 5 دقیقه نهایی می‌شوند، درحالی‌که در Bitcoin، بسته به تعداد تأییدهای موردنیاز، این فرایند ممکن است 10 تا 60 دقیقه طول بکشد.

کارمزد تراکنش در Bitcoin به اندازه تراکنش و میزان تقاضای شبکه بستگی دارد. در دوره‌های کم‌فعالیت، کارمزدها می‌توانند پایین باشند و در زمان ازدحام شبکه به‌طور قابل‌توجهی افزایش پیدا کنند.

Ethereum از مدل کارمزدی معرفی‌شده در EIP-1559 استفاده می‌کند. کارمزد هر تراکنش شامل یک کارمزد پایه است که سوزانده می‌شود و یک کارمزد اولویت که به اعتبارسنج‌ها پرداخت می‌شود.

این کارمزدها با واحد gwei اندازه‌گیری می‌شوند و به‌شدت تحت‌تأثیر تقاضای شبکه قرار دارند. در دوره‌های افزایش فعالیت، برای مثال زمانی که استفاده از DeFi یا NFTs بیشتر می‌شود، کارمزدها ممکن است تا حدی افزایش پیدا کنند که انجام تراکنش‌های کوچک صرفه اقتصادی نداشته باشد.

جدول مقایسه بیت‌کوین و اتریوم

Bitcoin و Ethereum اغلب با یکدیگر مقایسه می‌شوند، اما برای انجام وظایف متفاوتی طراحی شده‌اند. Bitcoin بر انتقال امن و غیرمتمرکز ارزش و کمیابی قابل‌پیش‌بینی تمرکز دارد. Ethereum نیز با استفاده از قراردادهای هوشمند و اپلیکیشن‌های آنچین، کاربردهای فناوری بلاکچین را گسترش می‌دهد.

شناخت این تفاوت‌ها دید روشن‌تری از جایگاه هر شبکه در اکوسیستم گسترده‌تر Web3 ارائه می‌کند.

فارغ از اینکه با کدام شبکه تعامل دارید، نگهداری امن و شخصی دارایی‌ها یا سلف‌کاستدی (Self-Custody) همچنان اهمیت اساسی دارد. دستگاه‌های امضاکننده Ledger با استفاده از تراشه Secure Element از کلیدهای خصوصی شما محافظت می‌کنند و برای هر تراکنش به تأیید فیزیکی و واضح کاربر نیاز دارند.