صندوق تضمین غیردولتی؛ کلید عبور تأمین مالی از بانک به بورس

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، صندوق‌های تضمین غیردولتی از روز ۲۱ اوت ۲۰۲۶ (۳۰ مرداد ۱۴۰۵) وارد فاز اجرایی بازار سرمایه شدند. این صندوق‌ها ضمانت بازپرداخت اوراقی را بر عهده می‌گیرند که شرکت‌ها برای تأمین مالی در بورس منتشر می‌کنند. کارشناسان بازار سرمایه این اتفاق را نقطه آغاز یک تغییر مسیر مهم در اقتصاد ایران می‌دانند: عبور از تأمین مالی بانک‌محور به تأمین مالی بورس‌محور.

این تغییر مسیر برای مخاطب عادی یک معنای ساده دارد. تا امروز بیش‌تر پول مورد نیاز کارخانه‌ها و شرکت‌ها از طریق وام بانکی تأمین می‌شد و این روش، حجم نقدینگی و به‌تبع آن تورم را افزایش می‌داد. اگر شرکت‌ها به‌جای وام بانکی، از محل پس‌انداز مردم در بورس پول جمع کنند، فشار کم‌تری به رشد نقدینگی وارد می‌شود و بخشی از سرمایه خرد خانوارها هم بازدهی به‌دست می‌آورد.

این صندوق‌ها دقیقاً چه می‌کنند؟

صندوق تضمین غیردولتی یک نهاد مالی خصوصی است که به شرکت‌های کوچک و متوسط رتبه اعتباری می‌دهد و در ازای دریافت وثیقه یا کارمزد، بازپرداخت اوراق بدهی آن‌ها را تضمین می‌کند. این تضمین به سرمایه‌گذار خرد اطمینان می‌دهد که حتی اگر شرکت منتشرکننده اوراق در بازپرداخت مشکل داشته باشد، اصل و سود سرمایه‌گذاری او از محل صندوق پرداخت خواهد شد. بدون این ضمانت، بسیاری از بنگاه‌های کوچک‌تر به دلیل نداشتن رتبه اعتباری قوی، امکان جذب سرمایه از بورس را نداشتند و ناچار به مراجعه به بانک بودند.

به گفته کارشناسان، موفقیت این مسیر به تکمیل زنجیره اعتبارسنجی و وثایق بستگی دارد. اعتبارسنجی یعنی سنجش دقیق توان مالی و ریسک هر شرکت پیش از انتشار اوراق. اگر این ارزیابی ضعیف باشد، ریسک نکول اوراق به خود صندوق‌های تضمین و در نهایت به سرمایه‌گذاران خرد منتقل می‌شود. به همین دلیل، رشد این ابزار به‌تدریج و همراه با نظارت دقیق نهادهای ناظر بازار سرمایه پیش خواهد رفت، نه با جهش ناگهانی.

چرا این مسیر برای اقتصاد ایران اهمیت دارد؟

وابستگی بلندمدت تأمین مالی تولید به شبکه بانکی، یکی از عوامل شناخته‌شده رشد پایه پولی و تورم در اقتصاد ایران بوده است. وقتی بانک‌ها برای پرداخت وام ناچار به خلق نقدینگی جدید می‌شوند، حجم پول در گردش افزایش می‌یابد و ارزش پول ملی تحت فشار قرار می‌گیرد. تأمین مالی از طریق بورس این مسیر را دور می‌زند، زیرا سرمایه مورد نیاز شرکت‌ها از پس‌انداز موجود مردم تأمین می‌شود، نه از خلق پول جدید بانکی.

طرح گسترش صندوق‌های تضمین غیردولتی چند سال است در دستور کار سیاست‌گذاران بازار سرمایه قرار دارد، اما ورود آن به مرحله عملیاتی هنوز در ابتدای راه است. حجم اوراقی که با پشتوانه این صندوق‌ها منتشر می‌شود و میزان استقبال شرکت‌های کوچک و متوسط، معیار اصلی برای سنجش موفقیت این ابزار در ماه‌های آینده خواهد بود.