مشهورترین «باگ» تاریخ واقعا یک حشره بود؛ ماجرای شب‌پره‌ای که وارد کامپیوتر شد

یکی از مشهورترین داستان‌های تاریخ فناوری به سال ۱۹۴۷ و کامپیوتر Harvard Mark II بازمی‌گردد؛ زمانی که مهندسان برای پیدا کردن علت یک اختلال، شب‌پره‌ای را درون دستگاه پیدا کردند. این اتفاق بعدها به نمادی ماندگار برای مفهوم «باگ» در دنیای کامپیوتر تبدیل شد.

در ۹ سپتامبر ۱۹۴۷، تیمی از مهندسان هنگام کار با کامپیوتر Harvard Mark II با مشکلی در عملکرد دستگاه مواجه شدند. بررسی اجزای سیستم نشان داد یک شب‌پره میان رله‌های کامپیوتر گیر کرده و باعث ایجاد اختلال شده است.

مهندسان پس از خارج‌کردن حشره، آن را به دفتر ثبت وقایع دستگاه چسباندند و در کنار آن نوشتند: «نخستین مورد واقعی پیداشدن یک باگ». همین یادداشت بعدها به یکی از معروف‌ترین اسناد تاریخ رایانش تبدیل شد. صفحه مذکور اکنون در مجموعه موزه ملی تاریخ آمریکا وابسته به مؤسسه اسمیتسونین نگهداری می‌شود.

آیا واژه «باگ» از همان شب‌پره آمد؟

با وجود شهرت این داستان، شب‌پره Harvard Mark II منشأ اصطلاح باگ نبود. این واژه سال‌ها پیش از ورود کامپیوترها به زندگی روزمره برای توصیف نقص‌ها و مشکلات فنی استفاده می‌شد.

برای نمونه، توماس ادیسون در دهه ۱۸۷۰ از واژه «Bug» برای اشاره به ایرادهای موجود در مدارهای الکتریکی استفاده کرده بود. مهندسان نیز پیش از ماجرای Mark II، این اصطلاح را برای بیان مشکلات فنی به کار می‌بردند.

بنابراین، اتفاق سال ۱۹۴۷ در واقع نخستین استفاده از واژه «باگ» نبود؛ بلکه یکی از معدود مواردی بود که یک باگ به معنای واقعی کلمه یک حشره بود و همین موضوع باعث ماندگاری داستان آن شد.

نقش گریس هاپر در مشهورشدن ماجرای باگ

گریس هاپر، ریاضی‌دان و برنامه‌نویسی که در پروژه Harvard Mark II حضور داشت، بعدها ماجرای این شب‌پره را در سخنرانی‌های خود بارها روایت کرد. نقل این داستان به گسترش شهرت آن و ماندگارشدن ارتباط میان واژه‌های «باگ» و «دیباگ» در فرهنگ فناوری کمک کرد.

با این حال، روایت رایجی که گریس هاپر را شخصاً به‌عنوان فردی که حشره را پیدا کرده معرفی می‌کند، دقیق نیست. دفترچه‌ای که شب‌پره در آن ثبت شده بود نیز ظاهراً دفتر شخصی هاپر نبود. بنابراین بهتر است نقش او را در رواج و مشهورشدن این داستان بدانیم، نه لزوماً کشف خود حشره.

دیباگ از یک شب‌پره به یک مفهوم کلیدی تبدیل شد

امروزه دیباگ (Debug) به فرایند شناسایی، بررسی و برطرف‌کردن خطاها در نرم‌افزار یا سیستم‌های کامپیوتری گفته می‌شود و یکی از پرکاربردترین اصطلاحات دنیای فناوری است.

داستان Harvard Mark II نشان می‌دهد که اگرچه مفهوم «باگ» سال‌ها پیش از آن وجود داشت، یک شب‌پره گرفتار در رله‌های یک کامپیوتر قدیمی توانست این اصطلاح را به یکی از ماندگارترین داستان‌های تاریخ فناوری تبدیل کند.