به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، ناترازی بنزین در ایران دیگر صرفاً به ظرفیت پالایشگاه‌ها محدود نمی‌شود. بر اساس برآوردهای موجود، کشور روزانه با حدود ۱۳ میلیون لیتر کسری بنزین مواجه است. این رقم از تلاقی چند عامل هم‌زمان شکل گرفته: رشد پیوسته مصرف، فرسودگی بخش بزرگی از ناوگان خودرویی، مصرف بالای سوخت در برخی خودروهای فرسوده، ضعف زیرساخت حمل‌ونقل عمومی، سیاست‌های قیمت‌گذاری انرژی و محدودیت سرمایه‌گذاری در نوسازی ناوگان.
این عدد برای مخاطب عادی شاید انتزاعی به نظر برسد، اما معنای مشخصی دارد. کارشناسان انرژی مصرف روزانه بنزین کشور را بالای ۱۰۰ میلیون لیتر برآورد می‌کنند؛ یعنی ناترازی فعلی چیزی نزدیک به یک‌دهم کل مصرف روزانه است. هر روزی که این شکاف پر نشود، فشار بر ذخایر استراتژیک و واردات افزایش می‌یابد و همین موضوع، بحث تعدیل قیمت را دوباره زنده می‌کند.
ریشه‌های ناترازی فراتر از پالایشگاه‌ها
بخشی از کسری بنزین به ظرفیت پالایش برمی‌گردد، اما سهم عوامل مصرفی کمتر از آن نیست. ناوگان خودرویی کشور میانگین سنی بالایی دارد و خودروهای فرسوده به‌طور معمول سوخت بیشتری در هر کیلومتر مصرف می‌کنند. نبود سیستم حمل‌ونقل عمومی گسترده و قابل‌اتکا نیز باعث می‌شود سهم خودروی شخصی در سفرهای درون‌شهری بالا بماند؛ روندی که مصرف بنزین را حتی بدون افزایش جمعیت شهرنشین، سال‌به‌سال بالا نگه می‌دارد.
قیمت‌گذاری انرژی هم در این معادله نقش دارد، اما نه به شکلی که تنها راه‌حل، افزایش قیمت باشد. وقتی قیمت بنزین نسبت به سایر کالاها پایین نگه داشته می‌شود، انگیزه‌ای برای صرفه‌جویی یا جایگزینی سوخت شکل نمی‌گیرد. در عین حال، محدودیت منابع سرمایه‌گذاری، روند نوسازی پالایشگاه‌ها و ناوگان خودرویی را کند کرده و اثر آن با تأخیر چند ساله در بازار ظاهر می‌شود.
راه‌حل‌هایی که نیاز به افزایش قیمت ندارند
بخشی از سیاست‌گذاران بر این باورند که کاهش ناترازی می‌تواند بدون تعدیل قیمت مصرف‌کننده پیش برود. اسقاط خودروهای فرسوده و جایگزینی آن‌ها با خودروهای کم‌مصرف، یکی از این مسیرهاست؛ چون سهم بزرگی از هدررفت سوخت از همین بخش ناوگان می‌آید. توسعه حمل‌ونقل عمومی، به‌ویژه در کلان‌شهرها، مسیر دیگری است که می‌تواند بخشی از تقاضای سفر با خودروی شخصی را جذب کند.
گازسوز کردن بخشی از ناوگان، اصلاح استانداردهای مصرف سوخت خودروهای تولید داخل و مقابله با قاچاق سوخت به کشورهای همسایه نیز در فهرست ابزارهای غیرقیمتی قرار دارند. هر یک از این اقدامات به‌تنهایی اثر محدودی دارد، اما ترکیب هم‌زمان آن‌ها می‌تواند بخش قابل‌توجهی از کسری روزانه را جبران کند؛ بدون آنکه هزینه مستقیم به بودجه خانوار تحمیل شود.
نکته‌ای که در این میان اهمیت دارد، زمان‌بندی و پایداری اجراست. اقداماتی مانند نوسازی ناوگان یا توسعه حمل‌ونقل عمومی، اثر خود را در بازه چند ساله نشان می‌دهند، نه در چند ماه. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند بدون برنامه بلندمدت و پیوسته، ناترازی بنزین همچنان به‌عنوان یک ریسک اقتصادی باقی می‌ماند و احتمال بازگشت دوباره بحث افزایش قیمت را در آینده افزایش می‌دهد.
نظرات کاربران