به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز و به نقل از پایگاه خبری اویل‌پرایس (Oilprice.com)، در ۶ ماه گذشته تقریباً تمام گفت‌وگوها درباره لجستیک نفت حول یک نقطه چرخیده است: تنگه هرمز. این تنگه از اواخر فوریه ۲۰۲۶، هم‌زمان با آغاز جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل، عملاً بسته شده است. طبق برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، در سه‌ماهه دوم امسال تنها ۴٫۹ میلیون بشکه نفت خام و مایعات گازی در روز از این تنگه عبور کرده است.
این رقم در سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۵ به ۲۱٫۶ میلیون بشکه در روز می‌رسید؛ یعنی جریان نفت از این مسیر به کم‌تر از یک‌چهارم کاهش یافته است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، در ژوئن امسال گفته بود مدیریت این تنگه «هرگز به شرایط پیش از جنگ باز نمی‌گردد»؛ صریح‌ترین موضعی که تا امروز از تهران درباره آینده هرمز شنیده شده. اما ۱۶٫۷ میلیون بشکه در روزِ باقی‌مانده از نقشه محو نشده است؛ این حجم نفت به مسیرهای دیگر منتقل شده و همین جابه‌جایی بخشی از هزینه سوخت جهانی را توضیح می‌دهد. روز چهارشنبه، هر بشکه نفت برنت حدود ۹۱٫۶۲ دلار و وست‌تگزاس‌اینترمدیت ۸۵٫۵۶ دلار معامله شد.
عربستان و دورخیز به‌سوی دریای سرخ
وقتی هرمز عملاً بسته شد، عربستان سعودی مسیر صادرات نفت خود را حدود ۱٬۳۰۰ کیلومتر به سمت غرب، یعنی به خط لوله شرق-غرب و پایانه ینبع در کرانه دریای سرخ منتقل کرد. بار این پایانه که سال گذشته در همین ماه حدود ۲۴۰ هزار بشکه در روز بود، تا ژوئن امسال به ۳٫۵ میلیون بشکه در روز رسید. تمام این حجم باید از تنگه باب‌المندب عبور کند؛ گذرگاهی ۲۹ کیلومتری میان یمن و جیبوتی که در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ تنها ۴٫۲ میلیون بشکه در روز نفت از آن رد می‌شد و در سه‌ماهه دوم امسال این رقم به ۸٫۱ میلیون بشکه در روز رسید؛ یعنی ترافیک این تنگه تقریباً ۲ برابر شده است.
در ۲۹ تیر ۱۴۰۵ (۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۹ تیر ۱۴۰۵))، حوثی‌های یمن محاصره دریایی عربستان سعودی را اعلام کردند. آنها کرانه یمن در نزدیکی خودِ تنگه را در اختیار ندارند و حدود ۱۰۰ کیلومتر دورتر مستقرند، اما همین فاصله برای اثرگذاری کافی بوده؛ حوثی‌ها مدعی حمله به نفت‌کش‌های سعودی و تأسیسات آرامکو در جیزان و ینبع شده‌اند. پیامد این تهدیدها در آمار مشهود است: تعداد کشتی‌های قابل‌ردیابی در باب‌المندب در هفته منتهی به ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ (۳ آگوست ۲۰۲۶ (۱۲ مرداد ۱۴۰۵)) به ۲۰۰ فروند رسید، کم‌ترین رقم هفتگی طی ۱ سال گذشته؛ بخشی از کشتی‌ها هم برای عبور، سامانه ردیابی خود را خاموش می‌کنند. شرکت تحلیل دریایی ویندوارد می‌گوید اجرای محاصره بر اساس ملیت خدمه و مالکیت کشتی تنظیم می‌شود، نه نوع محموله؛ برای نمونه، ۲ نفت‌کش با خدمه چینی ماه گذشته در ینبع بار گرفتند و بی‌دردسر از تنگه گذشتند.
دور زدن این منطقه از طریق دماغه امیدنیک در آفریقای جنوبی، حدود ۶٬۵۰۰ کیلومتر (۳٬۵۰۰ مایل دریایی) به مسیر کشتی‌ها اضافه می‌کند و ۱۰ تا ۱۴ روز به زمان سفر می‌افزاید. به گزارش رویترز، هزینه اضافی یک محموله سعودی که از این مسیر طولانی فرستاده شد، تنها بابت سوخت حدود ۱٫۶ میلیون دلار و بابت عوارض کانال حدود ۱ میلیون دلار بیشتر بود. عربستان می‌تواند نفت را از مسیر شمالی، یعنی کانال سوئز و خط لوله سومید هم بفرستد، اما اداره اطلاعات انرژی آمریکا این گزینه‌ها را «کندتر، گران‌تر و محدودتر از نظر ظرفیت» توصیف کرده است؛ به بیان دیگر، برای این بن‌بست لجستیکی راه‌حل ارزانی وجود ندارد.
از بسفر تا دریای سیاه؛ فشار بر گلوگاه‌های دیگر
تنگه‌های ترکیه، یعنی بسفر و داردانل، هم بی‌نصیب از این جابه‌جایی نمانده‌اند. ترافیک این ۲ تنگه در سه‌ماهه اخیر به ۴٫۱ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ این رقم ۳٫۷ میلیون بشکه در روز بود. سال گذشته بیش از ۴۰ هزار کشتی از بسفر عبور کردند؛ آبراهی که در باریک‌ترین نقطه به ۷۵۰ متر می‌رسد و از میان شهری با ۱۶ میلیون نفر جمعیت می‌گذرد. طبق کنوانسیون مونترو مصوب ۱۹۳۶، عبور کشتی‌های تجاری در زمان صلح باید آزاد بماند و اختیار ترکیه فقط به کشتی‌های جنگی و قواعد ایمنی محدود است؛ آنکارا با تکیه بر همین اختیار محدود، از سال ۲۰۰۸ ورود نفت‌کش‌های تک‌بدنه را ممنوع کرده و کشتی‌های بزرگ‌تر از ۲۰۰ متر را شب‌ها راه نمی‌دهد، اما مسیر همچنان باز است.
در دریای سیاه، پهپادهای اوکراینی ماه‌هاست پایانه نفتی نووروسیسک در روسیه را هدف قرار داده‌اند. پایانه شسخاریس در این بندر که حدود ۶۵۰ هزار بشکه در روز و نزدیک به یک‌پنجم صادرات دریایی نفت روسیه را جابه‌جا می‌کرد، از ۳۰ تیر ۱۴۰۵ (۲۱ ژوئیه ۲۰۲۶ (۳۰ تیر ۱۴۰۵)) از کار افتاده است. پایانه مجاور آن، متعلق به کنسرسیوم خط لوله خزر (CPC)، بیش از ۸۰ درصد صادرات قزاقستان و نزدیک به ۲ درصد عرضه جهانی نفت را پوشش می‌دهد و آسیب‌های واردشده به آن، قزاقستان را وادار به کاهش تولید کرده است. کشتی اسکیروس با مدیریت یونانی هم در ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ (۱۶ آگوست ۲۰۲۶ (۲۵ مرداد ۱۴۰۵))، پس از بارگیری در همین منطقه، مورد حمله قرار گرفت. ترکیه از اوایل آگوست هم صدور مجوز عبور برای کشتی‌های عازم نووروسیسک را آهسته‌تر کرده است؛ اقدامی که با کنوانسیون مونترو مغایرتی ندارد اما به‌روشنی یک پیام محسوب می‌شود. برای نفت خزر، خط لوله باکو-تفلیس-جیهان که اساساً از دریای سیاه عبور نمی‌کند، مسیر جایگزینی فراهم می‌کند؛ اما برای نفتی که از بنادر روسیه در دریای سیاه بارگیری می‌شود، در حال حاضر هیچ مسیر جایگزینی وجود ندارد.
نظرات کاربران