به گزارش شهر بورس ، در پهنه‌ای از ایران که تاریخ زمین‌شناسی میلیون‌ها ساله آن با کویر، کوهستان و یکی از ارزشمندترین زیست‌بوم‌های طبیعی کشور درهم آمیخته است، صنعتی در حال شکل‌گیری و توسعه است که می‌تواند بخشی از آینده اقتصاد معدنی ایران را روایت کند. گروه شرکت‌های مس‌کاوان را شاید بتوان یکی از نمونه‌های قابل تأمل این تحول در بخش خصوصی دانست؛ مجموعه‌ای که فعالیت خود را از یک معدن آغاز کرد، اما امروز به‌دنبال ساخت یک زنجیره کامل از اکتشاف و استخراج تا فرآوری، تولید کاتد، توسعه فلزات غیرآهنی و حضور جدی‌تر در بازارهای صادراتی است.
روایت مس‌کاوان، در واقع روایت تغییر نگاه به معدن است؛ عبور از این تصور که معدن صرفاً محلی برای استخراج سنگ است و حرکت به سمت مدلی که در آن معدن باید فناوری، اشتغال، ارزش افزوده، صادرات، توسعه منطقه‌ای و سرمایه انسانی ایجاد کند.
این نگاه در زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که مس در حال تبدیل شدن به یکی از استراتژیک‌ترین فلزات اقتصاد آینده جهان است. توسعه شبکه‌های برق، انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی، مراکز داده، زیرساخت‌های دیجیتال و صنایع الکترونیکی تقاضای جهانی برای این فلز را افزایش داده است. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند تقاضای جهانی مس در سناریوی سیاست‌های فعلی تا سال ۲۰۴۰ حدود ۳۰ درصد افزایش یابد؛ موضوعی که جایگاه تولیدکنندگان و دارندگان ذخایر مس را در اقتصاد آینده جهان برجسته‌تر می‌کند.
نقطه آغاز داستان مس‌کاوان به سال ۱۳۸۶ بازمی‌گردد؛ زمانی که فعالیت برای اکتشاف و بهره‌برداری از ذخایر مس عباس‌آباد در محدوده محور شاهرود ـ سبزوار در استان سمنان شکل گرفت. فعالیتی که در ابتدا حول یک پروژه معدنی متمرکز بود، طی نزدیک به دو دهه به تدریج به یک ساختار گروهی با چند بازوی تخصصی در حوزه معدن و صنایع معدنی تبدیل شده است.
امروز مس‌کاوان دیگر تنها نام یک معدن یا کارخانه نیست. ساختار این گروه، مجتمع مس عباس‌آباد، شرکت نوید فرآیند البرز و شرکت صنعتی معدنی مفرغ مس سربند را دربر می‌گیرد؛ حلقه‌هایی که قرار است در کنار یکدیگر زنجیره‌ای از اکتشاف، استخراج، فرآوری، متالورژی و بازرگانی مواد معدنی را تشکیل دهند.
شاید مهم‌ترین ویژگی این مسیر، رشد مرحله‌ای و مبتنی بر توان عملیاتی باشد. مس‌کاوان ابتدا توان معدنکاری و فرآوری را توسعه داده، سپس به‌دنبال تکمیل حلقه‌های پایین‌دستی، افزایش ذخایر و توسعه محصولات رفته است. این مدل برای بخش خصوصی ایران اهمیت دارد؛ چرا که بسیاری از بنگاه‌های معدنی کشور یا در یک حلقه از زنجیره باقی مانده‌اند یا توسعه آنها بدون پیوستگی میان معدن، فرآوری و بازار صورت گرفته است.
عباس‌آباد؛ قلب تپنده یک گروه در حال توسعه
در مرکز این ساختار، مجتمع مس عباس‌آباد قرار دارد؛ مجموعه‌ای که می‌توان آن را قلب صنعتی مس‌کاوان دانست.ظرفیت فعلی خط فرآوری این مجموعه بیش از ۴۳۰ هزار تن خوراک در سال اعلام شده و در آن کانسنگ‌های مس پس از خردایش، پرعیارسازی و فلوتاسیون به کنسانتره تبدیل می‌شوند. اما آنچه عباس‌آباد را در سال‌های آینده متفاوت خواهد کرد، مقیاس فعلی آن نیست؛ بلکه برنامه‌ای است که برای توسعه این مجتمع در نظر گرفته شده است.
برنامه توسعه مس‌کاوان، افزایش ظرفیت خوراک مجموعه به حدود ۱.۱ میلیون تن در سال را هدف‌گذاری کرده است؛ یعنی ظرفیتی نزدیک به سه برابر وضعیت اولیه. در این طرح، راه‌اندازی فاز دوم کارخانه و استفاده از تجهیزات و تکنولوژی‌های جدید از جمله آسیای نیمه‌خودشکن SAG Mill پیش‌بینی شده و تکمیل این برنامه برای افق ۱۴۰۶ هدف‌گذاری شده است.
اگر این برنامه مطابق اهداف طراحی‌شده به بهره‌برداری کامل برسد، عباس‌آباد از یک واحد فرآوری متوسط به مجموعه‌ای با مقیاس بسیار جدی‌تر در میان شرکت‌های خصوصی صنعت مس ایران تبدیل خواهد شد.اما شاید نکته مهم‌تر از افزایش ظرفیت، فلسفه‌ای باشد که پشت این توسعه قرار گرفته است: تولید بیشتر با مصرف هوشمندانه‌تر منابع.
جایی که فناوری وارد معدن می‌شود
یکی از تفاوت‌های مهم مدل جدید مس‌کاوان، تلاش برای ورود فناوری به بخش‌هایی است که در معدنکاری سنتی کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.استفاده از فناوری XRT Sorting یا جداسازی هوشمند مبتنی بر اشعه ایکس، نمونه‌ای از این رویکرد است. با استفاده از این تکنولوژی، بخشی از سنگ‌های کم‌عیار و باطله پیش از ورود به مراحل پرمصرف خردایش و فرآوری جدا می‌شوند. نتیجه آن می‌تواند کاهش بار تجهیزات، کاهش مصرف انرژی و آب و افزایش کیفیت خوراک ورودی به فرآیند باشد.این موضوع در شرایطی که صنعت معدن ایران با محدودیت انرژی، آب و هزینه بالای ماشین‌آلات روبه‌رو است، صرفاً یک انتخاب تکنولوژیک نیست؛ یک تصمیم زیست محیطی و اقتصادی است.
در مدل عملیاتی اعلام‌شده مس‌کاوان، سیستم‌های نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه، پایش وضعیت تجهیزات، آزمایشگاه‌های تخصصی و تحلیل مستمر نمونه‌ها نیز وارد چرخه تصمیم‌گیری شده‌اند. این حرکت تدریجی از معدنکاری مبتنی بر تجربه به معدنکاری مبتنی بر داده، همان تغییری است که شرکت‌های معدنی بزرگ جهان طی سال‌های اخیر با جدیت دنبال کرده‌اند.مس‌کاوان در واقع تلاش می‌کند از مزیت مهم بخش خصوصی استفاده کند: چابکی.
ساختار خصوصی، در صورت برخورداری از سرمایه و مدیریت حرفه‌ای، می‌تواند سریع‌تر درباره فناوری تصمیم بگیرد، مسیرهای جدید را آزمایش کند، ساختار عملیاتی را تغییر دهد و پروژه‌های کوچک‌تر یا تخصصی را با سرعت بیشتری نسبت به ساختارهای بزرگ اجرا کند.
از کنسانتره تا کاتد؛ حرکت به سوی زنجیره ارزش
وجه دیگری از برنامه مس‌کاوان، نماندن در مرحله تولید کنسانتره است.شرکت نوید فرآیند البرز به‌عنوان یکی از بازوهای گروه، در حوزه هیدرومتالورژی و تولید کاتد مس فعالیت می‌کند. این حلقه اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا افزایش ارزش افزوده واقعی صنعت معدن زمانی اتفاق می‌افتد که شرکت بتواند از استخراج کانسنگ عبور کرده و محصولات با ارزش اقتصادی و قابلیت صادرات بالاتر تولید کند. ساختار معرفی‌شده گروه، تولید کاتد مس با خلوص بالا را بخشی از همین مسیر تکمیل زنجیره می‌داند.
در کنار آن، ورود به حوزه کانسنگ‌های پلی‌متال و قلع از طریق مفرغ مس سربند نشان می‌دهد نگاه مس‌کاوان صرفاً افزایش تناژ مس نیست؛ بلکه حرکت تدریجی به سمت ایجاد یک پرتفوی تخصصی در فلزات غیرآهنی نیز در دستور کار قرار دارد.در نتیجه، تصویری که از مس‌کاوان آینده شکل می‌گیرد، یک معدن منفرد نیست؛ بلکه یک گروه معدنی ـ صنعتی یکپارچه است.
توسعه‌ای که باید اشتغال بسازد
اما تأثیر پروژه‌های معدنی را نمی‌توان فقط با تن تولید اندازه گرفت. معادن عموماً در مناطقی فعالیت می‌کنند که دور افتاده هستند و فاصله قابل توجهی با مراکز بزرگ جمعیتی ، صنعتی و اقتصادی دارند. توسعه یک مجتمع معدنی در چنین مناطقی می‌تواند شبکه‌ای از اشتغال مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند؛ از مهندسان معدن، زمین‌شناس و متخصص فرآوری گرفته تا اپراتور، تعمیرکار، راننده، پیمانکار، تأمین‌کننده و مجموعه‌های خدماتی.
مس‌کاوان نیز در ساختار منابع انسانی خود بر توسعه نیروهای متخصص، آموزش مستمر و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار تأکید کرده و هم‌زمان با برنامه‌های توسعه صنعتی، جذب نیرو در سایت‌های عملیاتی مختلف گروه را ادامه داده است.با افزایش ظرفیت عباس‌آباد، توسعه اکتشافات، گسترش فعالیت‌های نوید فرآیند البرز و پروژه‌های مفرغ مس سربند، طبیعی است که دامنه اشتغال مستقیم و به‌ویژه اشتغال غیرمستقیم پیرامون این فعالیت‌ها نیز امکان گسترش پیدا کند و این شاید یکی از مهم‌ترین وجوه توسعه معدن باشد؛ تبدیل ثروت زیرزمینی به فرصت اقتصادی روی زمین.
معدن در کنار طبیعت؛ آزمونی بزرگ برای توسعه
موقعیت جغرافیایی فعالیت‌های اصلی مس‌کاوان، مسئولیت دیگری نیز برای این مجموعه ایجاد کرده است.عباس‌آباد در پهنه‌ای قرار گرفته که در مجاورت زیست‌بوم ارزشمند توران قرار دارد؛ سرزمینی که یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های یوزپلنگ آسیایی و دیگر گونه‌های ارزشمند حیات‌وحش ایران به شمار می‌رود.در چنین محیطی، دیگر نمی‌توان توسعه معدن را مستقل از محیط‌زیست تعریف کرد.
مس‌کاوان در اسناد و برنامه‌های خود، بازچرخانی آب، کاهش مصرف منابع، کمربند سبز، بیابان‌زدایی و همکاری در برنامه‌های حفاظت از محیط‌زیست و گونه‌های جانوری منطقه را به‌عنوان بخشی از رویکرد توسعه پایدار خود مطرح کرده است.همین هم‌نشینی معدن و یکی از کهن‌ترین و ارزشمندترین زیست‌بوم‌های طبیعی ایران است که عنوان «نگینی در دل طبیعت» را از یک عبارت شاعرانه به یک مسئولیت تبدیل می‌کند.برای یک شرکت معدنی مدرن، موفقیت فقط افزایش تولید نیست؛ اینکه بتواند میان اقتصاد معدن، جامعه محلی و حفاظت از طبیعت تعادل ایجاد کند، بخشی از معیار واقعی موفقیت است.
ارزآوری؛ مأموریت مهم بخش خصوصی معدن
اقتصاد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به توسعه صادرات غیرنفتی و ایجاد جریان‌های پایدار ارز نیاز دارد. مس از معدود کالاهایی است که هم بازار جهانی عمیق دارد، هم تقاضای آینده آن قابل توجه است و هم ایران از ظرفیت زمین‌شناسی مناسبی برای توسعه آن برخوردار است.از همین منظر، حرکت مس‌کاوان از استخراج به سمت کنسانتره، کاتد و محصولات با ارزش افزوده بیشتر اهمیت پیدا می‌کند.
بازار جهانی آینده الزاماً به شرکتی تعلق ندارد که صرفاً ذخیره بیشتری داشته باشد؛ بلکه به مجموعه‌ای تعلق خواهد داشت که بتواند با هزینه رقابتی، کیفیت پایدار، فناوری مناسب و قابلیت تحویل مطمئن تولید کند.اگر توسعه ظرفیت ۱.۱ میلیون تنی عباس‌آباد در کنار توسعه ذخایر، تولید کاتد و گسترش بازارهای صادراتی تکمیل شود، مس‌کاوان می‌تواند سهم بزرگ‌تری از ارزآوری بخش خصوصی معدن کشور به خود اختصاص دهد. خود شرکت نیز تکمیل زنجیره ارزش و افزایش سهم در ارزآوری کشور را بخشی از چشم‌انداز توسعه خود اعلام کرده است.
شاید مس‌کاوان امروز در مقایسه با غول‌های بین‌المللی صنعت مس یک شرکت کوچک یا متوسط محسوب شود؛ اما تجربه اقتصاد جهانی نشان داده است که بسیاری از بازیگران بزرگ معدنی از یک معدن و یک تصمیم توسعه‌ای آغاز شده‌اند.آنچه در مورد مس‌کاوان اهمیت دارد، صرفاً اندازه فعلی مجموعه نیست؛ جهت حرکت آن است.
چشم‌انداز اعلام‌شده گروه، قرار گرفتن در میان تولیدکنندگان شاخص کنسانتره مس بخش خصوصی و توسعه هم‌زمان تولید کنسانتره، کاتد و سایر فلزات غیرآهنی است.این مسیر آسان نخواهد بود. صنعت معدن با سرمایه‌گذاری سنگین، ریسک اکتشاف، محدودیت زیرساخت، انرژی، آب، ماشین‌آلات، سیاست‌های صادراتی و نوسان بازار جهانی روبه‌رو است. اما دقیقاً در چنین فضایی است که توان مدیریت، نوآوری و چابکی بخش خصوصی معنا پیدا می‌کند.
مس در اقتصاد جدید جهان صرفاً یک فلز نیست؛ ماده اولیه برقی‌شدن اقتصاد است. بر اساس ارزیابی آژانس بین‌المللی انرژی، توسعه شبکه‌های برق و فناوری‌های انرژی در دهه‌های آینده یکی از محرک‌های اصلی رشد تقاضا برای مس خواهد بود.در چنین جهانی، ایران یک فرصت تاریخی پیش رو دارد و شرکت‌هایی مانند مس‌کاوان می‌توانند نماینده نسل تازه‌ای از بخش خصوصی معدن باشند؛ نسلی که به‌جای فروش ساده منابع، در پی ساختن ارزش از منابع است.
نگینی که تازه در حال درخشیدن است
نزدیک به دو دهه پس از آغاز مسیر سال ۱۳۸۶، مس‌کاوان امروز در نقطه‌ای متفاوت ایستاده است.پشت سر آن تجربه اکتشاف، استخراج و فرآوری قرار دارد و پیش روی آن، افزایش ظرفیت، تکمیل زنجیره ارزش، توسعه فناوری، گسترش ذخایر، توسعه اشتغال و حرکت جدی‌تر به سوی بازارهای صادراتی دیده می‌شود.
اگر این برنامه‌ها با همان نگاه توسعه‌ای ادامه پیدا کند، داستان مس‌کاوان می‌تواند فراتر از داستان موفقیت یک بنگاه خصوصی باشد؛ می‌تواند نمونه‌ای باشد از اینکه چگونه سرمایه خصوصی، دانش مهندسی ایرانی و منابع طبیعی کشور در کنار یکدیگر می‌توانند صنعتی رقابت‌پذیر بسازند.در دل طبیعت کهن ایران‌زمین، جایی میان خاک، کوه، کویر و ذخایری که میلیون‌ها سال در اعماق زمین شکل گرفته‌اند، نگینی سرخ‌رنگ آرام‌آرام در حال درخشیدن است.نام آن مس‌کاوان است؛ مجموعه‌ای که اگر برنامه توسعه خود را به سرانجام برساند، می‌تواند در سال‌های پیش‌رو نه فقط یک تولیدکننده مس، بلکه یکی از نمادهای معدنکاری نوین، اشتغال‌آفرین و صادرات‌محور بخش خصوصی ایران باشد و شاید داستان واقعی مس‌کاوان تازه از همین‌جا آغاز شده باشد.
نظرات کاربران