حامد سنجری، مدیرعامل شرکت کیان فناور رامند و قائم‌مقام مدیرعامل شرکت فارابی تک در توضیح اینکه هوش مصنوعی در حال تغییر صنایع مختلف است و بازار سرمایه ایران چقدر از این موج تأثیر می‌گیرد؟ به مدار اقتصادی گفت: هوش مصنوعی یکی از تحول‌آفرین‌ترین فناوری‌های سال‌های اخیر است و بازار سرمایه نیز طبیعتا تحت تاثیر این تحول قرار دارد و اثر آن بر بازار سرمایه را باید در سه سطح دید؛ تحلیل و تصمیم‌گیری، عملیات و زیرساخت، و نظارت و تنظیم‌گری.
این متخصص آی‌تی حوزه بازار سرمایه ادامه داد: در حوزه تحلیل، هوش مصنوعی می‌تواند حجم بسیار بزرگی از داده‌های مالی، اقتصادی، اخبار و حتی داده‌های غیرساختاریافته را در زمان بسیار کوتاه تحلیل کند و الگوهایی را شناسایی کند که شاید برای انسان به‌سادگی قابل تشخیص نباشند. از طرف دیگر، در بخش عملیاتی می‌تواند بسیاری از فرآیندهای تکراری را هوشمند و خودکار کند و در حوزه نظارت نیز امکان کشف رفتارهای غیرعادی، تخلفات و الگوهای مشکوک معاملاتی را افزایش دهد. بنابراین معتقدم هوش مصنوعی صرفا یک ابزار جدید برای تحلیلگر نیست؛ بلکه می‌تواند به تدریج معماری و مدل کسب‌وکار بازار سرمایه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
او ادامه داد: اما نکته حائز اهمیت این است که باید ببینیم بازار سرمایه ایران در این حوزه چقدر پیشرفت کرده است. اگر خدمات و زیرساخت‌های فناوری اطلاعات بازار سرمایه را به دو بخش اصلی، یعنی نهادهای مالی و شرکت‌های فناوری‌محور ارائه‌دهنده خدمات به این نهادها و بخش رگولاتوری و نهادهای متولی بازار تقسیم کنیم، به‌نظر می‌رسد هنوز توازن مناسبی در سطح استفاده از فناوری‌های نوین، از جمله هوش مصنوعی، میان این دو بخش وجود ندارد.
حامد سنجری اضافه کرد: به اعتقاد من، برای حرکت جدی در این مسیر، لازم است توسعه فناوری در کل اکوسیستم بازار سرمایه به صورت هماهنگ و یکپارچه دنبال شود؛ چراکه هوشمندسازی یک بخش، بدون آماده بودن سایر اجزای اکوسیستم، نمی‌تواند اثرگذاری مورد انتظار را ایجاد کند.
قائم‌مقام مدیرعامل شرکت فارابی تک در پاسخ به این سوال که آیا هوش مصنوعی می‌تواند قواعد تحلیل و سرمایه‌گذاری را تغییر دهد؟ گفت: هوش مصنوعی می‌تواند قواعد تحلیل و سرمایه‌گذاری را تغییر دهد، اما اعتقاد دارم در شرایط فعلی و حتی در آینده قابل پیش‌بینی، هوش مصنوعی باید در کنار انسان قرار بگیرد، نه در مقابل انسان؛ مزیت اصلی هوش مصنوعی در پردازش حجم عظیم داده، سرعت تحلیل و کشف روابط و الگوها است؛ اما تصمیم سرمایه‌گذاری فقط یک مسئله محاسباتی نیست. عواملی مانند ریسک‌پذیری، شرایط اقتصاد کلان، سیاست‌گذاری، رفتار سرمایه‌گذاران، تصمیمات سیاست کلان و حتی اتفاقات پیش‌بینی‌نشده در تصمیم‌گیری نقش دارند.
او تاکید کرد: واقعیت این است که در حال حاضر هوش مصنوعی هم، در حال رشد است و شاید در آینده نه‌چندان دور عوامل بالا را هم با دقت بیشتری رصد و در تصمیم‌گیری تاثییر دهد؛ اما باز هم نمی‌توان آن را در مقابل انسان قرار داد و باید جهت کاهش هزینه‌ها و افزایش دقت و تسریع در امورد در کنار انسان باشد. بنابراین مدل مطلوب را باید Human in the Loop دانست؛ یعنی هوش مصنوعی اطلاعات و تحلیل عمیق‌تر و سریع‌تری در اختیار سرمایه‌گذار قرار دهد، اما مسئولیت تصمیم نهایی و مدیریت ریسک همچنان بر عهده انسان باشد.
حامد سنجری افزود: البته با پیشرفت فناوری، میزان اتوماسیون تصمیمات بیشتر می‌شود و احتمالا در آینده بخش قابل توجهی از فرآیندهای معاملاتی به شکل الگوریتمی و هوشمند و با استفاده از هوش مصنوعی انجام می‌شود؛ اما این موضوع به معنای حذف یا نادیده گرفتن نقش انسان نیست.
او در پاسخ به سوال دیگری مبنی‌بر اینکه ورود ابزارهای مبتنی‌بر هوش مصنوعی تا به امروز چه فرصت‌ها و ریسک‌هایی برای سرمایه‌گذاران بازار سرمایه ایجاد کرده؟ گفت: فرصت‌ها بسیار جدی هستند افزایش سرعت و دقت تحلیل، دسترسی بهتر به اطلاعات، شخصی‌سازی خدمات سرمایه‌گذاری، مدیریت ریسک و کاهش خطاهای انسانی از مهمترین مزایای هوش مصنوعی هستند. برای مثال، یک سرمایه‌گذار می‌تواند به جای بررسی دستی حجم بسیار زیادی از اطلاعات، از ابزارهای هوشمند برای دسته‌بندی و تحلیل داده‌ها و شناسایی روندها استفاده کند.
حامد سنجری ادامه داد: اما در کنار این فرصت‌ها، ریسک‌های جدیدی نیز ایجاد می‌شود. یکی از مهمترین آنها اعتماد بیش از حد به خروجی مدل‌های هوش مصنوعی است. هوش مصنوعی ممکن است خروجی بسیار دقیق و قانع‌کننده‌ای ارائه دهد که در نهایت اشتباه باشد. ریسک دیگر، موضوع کیفیت و سوگیری داده‌ها است. اگر داده ورودی مناسب نباشد، خروجی مدل نیز قابل اتکا نخواهد بود. همچنین موضوعاتی مانند امنیت سایبری، محرمانگی اطلاعات، دستکاری بازار با استفاده از فناوری‌های هوشمند و تولید اطلاعات جعلی از جمله چالش‌هایی هستند که باید همزمان با توسعه هوش مصنوعی مورد توجه قرار گیرند.
مدیرعامل شرکت کیان فناور رامند، در توضیح تجربه جهانی و نحوه تطبیق بورس‌های بزرگ دنیا و ایران با هوش مصنوعی گفت: بورس‌های بزرگ دنیا مدت‌ها است که از فناوری‌های پیشرفته در بخش‌های مختلف استفاده می‌کنند و اکنون هوش مصنوعی در حال اضافه شدن به این زنجیره است.
حامد سنجری ادامه داد: استفاده از الگوریتم‌ها در معاملات، تحلیل داده‌های بزرگ، کشف رفتارهای غیرعادی، مدیریت ریسک، نظارت بر معاملات و ارائه خدمات هوشمند به سرمایه‌گذاران از جمله حوزه‌هایی است که در بازارهای پیشرفته مورد توجه قرار گرفته است. نکته مهم این است که آنها صرفا به دنبال تعبیه یک ابزار هوش مصنوعی نیستند؛ بلکه زیرساخت داده، پردازش، امنیت، حاکمیت داده و چارچوب‌های نظارتی خود را متناسب با این فناوری توسعه می‌دهند.
او افزود: به نظر من این موضوع برای بازار سرمایه ایران نیز یک درس مهم دارد. اگر بخواهیم از هوش مصنوعی استفاده کنیم، نباید صرفا به دنبال ایجاد یک چت‌بات یا یک ابزار تحلیلی یا مجموعه الزامات مصوب شده باشیم؛ باید از ابتدا به اکوسیستم هوشمند بازار سرمایه فکر کنیم، طراحی مناسب داشته باشیم و مهمترین موضوع در دست اجرا قرار دهیم و به نظر من مهمترین پیش‌نیاز، داده باکیفیت و قابل دسترس است و هوش مصنوعی بدون داده مناسب عملا ارزش محدودی دارد.
حامد سنجری با بیان اینکه بازار سرمایه ایران برای حرکت جدی در این مسیر به چند زیرساخت اصلی نیاز دارد، ادامه داد: گام اول زیرساخت داده و Data Governance است؛ یعنی داده‌ها باید استاندارد، یکپارچه، باکیفیت و قابل استفاده برای مدل‌های هوش مصنوعی باشند. موضوع دوم ایجاد زیرساخت پردازشی و فناوری برای پردازش حجم بالای داده و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی است. گام سوم، امنیت سایبری و حاکمیت هوش مصنوعی است؛ چون هرچه سیستم‌ها هوشمندتر شوند، اهمیت امنیت و کنترل آنها نیز بیشتر می‌شود. توسعه نیروی انسانی متخصص که هم بازار سرمایه را بشناسد و هم در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، داده و امنیت تخصص داشته باشد نیاز بعدی ما است؛ و در نهایت با چارچوب مقرراتی مناسب باید مشخص شود استفاده از هوش مصنوعی در تحلیل، مشاوره، معاملات الگوریتمی و نظارت چه ضوابطی دارد و مسئولیت خطاهای یک سیستم هوشمند بر عهده چه کسی است.
این متخصص آی‌تی، اضافه کرد: پیشنهاد من این است که بازار سرمایه ایران به جای اجرای پروژه‌های پراکنده یا صرفا تدوین و ابلاغ الزامات، یک نقشه راه ملی و قابل اجرای هوش مصنوعی برای بازار سرمایه تدوین و از پروژه‌های مشخص و قابل اندازه‌گیری شروع کند؛ نکته مهم این است که نباید از ابتدا بخواهیم همه حوزه‌ها را به صورت همزمان هوشمند کنیم. بهتر است یک دامنه مشخص انتخاب شود و صفر تا صد فرآیند آن حوزه با استفاده از هوش مصنوعی طراحی و اجرا شود و پس از ارزیابی نتایج، این مدل به سایر حوزه‌ها توسعه پیدا کند. برای مثال می‌توان در حوزه‌هایی مانند هوشمندسازی فرآیند ارسال سفارشات، هوشمندسازی محاسبات پرتفوی، تحلیل داده‌های کدال، نظارت هوشمند بر معاملات، کشف ناهنجاری‌ها، تحلیل داده‌های بازار و بهبود خدمات سرمایه‌گذاری پروژه‌های مشخص و قابل اندازه‌گیری تعریف کرد.
حامد سنجری در پایان تاکید کرد: هوش مصنوعی برای بازار سرمایه ایران یک انتخاب تجملاتی و صرفا موضوعی برای برگزاری همایش و نمایش نیست؛ به یک مزیت رقابتی و یک ضرورت تبدیل شده و هرچه زودتر زیرساخت آن را ایجاد کنیم، هزینه تطبیق در آینده کمتر و امکان استفاده از فرصت‌های آن بیشتر است.
نظرات کاربران