بازار خودرو در ماه‌های اخیر بیش از آن‌که از منطق عرضه و تقاضای واقعی تبعیت کند، تحت‌تاثیر متغیرهای کلان اقتصادی و سیاسی قرار گرفته است. نوسان نرخ ارز، اخبار مربوط به تحولات سیاسی، احتمال تشدید محدودیت‌های تجاری و همچنین تغییر چشم‌انداز واردات، هر یک در مقاطعی موجب شکل‌گیری موج‌های صعودی در بازار خودرو شده‌اند. با این حال، رشد قیمت‌ها لزوما به معنای رونق معاملات نیست و حتی می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد؛ چراکه با افزایش سریع قیمت خودرو، بخشی از متقاضیان واقعی قدرت خرید خود را از دست می‌دهند و از بازار خارج می‌شوند. درچنین شرایطی، بازار خودرو با یک تناقض جدی مواجه است؛ از یک سو قیمت‌ها تحت‌تاثیر نرخ ارز و انتظارات تورمی ظرفیت رشد دارند و از سوی دیگر، قدرت خرید خانوارها با این سرعت افزایش پیدا نمی‌کند. به‌همین دلیل، هر موج افزایش قیمت می‌تواند پس از مدتی با کاهش حجم معاملات و ورود بازار به رکود همراه شود. در این میان، خودروهای وارداتی و گران‌قیمت معمولا واکنش سریع‌تری به تحولات ارزی نشان می‌دهند و بازار خودروهای داخلی و مونتاژی نیز با فاصله زمانی از این تغییرات تاثیر می‌پذیرد. از سوی دیگر، با افزایش فاصله قیمت خودرو با توان مالی مصرف‌کنندگان، توجه بخشی از تقاضا به بازار خودروهای کارکرده معطوف شده است؛ بازاری که خود می‌تواند تحت‌تاثیر کاهش عرضه و شکل‌گیری انتظارات تورمی، با افزایش قیمت مواجه شود.
برای بررسی رفتار بازار خودرو در ماه‌های پیش‌رو، میزان اثرگذاری نرخ ارز بر قیمت خودرو، وضعیت قدرت خرید و همچنین چشم‌انداز بازار خودروهای کارکرده و گذر موقت، با «بابک صدرایی»، کارشناس صنعت‌خودرو به گفت‌وگو پرداختیم؛
با توجه به نوسان نرخ ارز و افزایش قیمت برخی خودروها، بازار خودرو را در ماه‌های آینده چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا باید منتظر ادامه روند صعودی قیمت‌ها باشیم؟
بازار خودرو در شرایط فعلی یک حرکت نوسانی دارد. ممکن است قیمت‌ها در یک مقطع کمی افزایش پیدا کنند و پس از آن مقداری کاهش داشته باشند؛ اما اگر اتفاقات اقتصادی و سیاسی جدیدی رخ دهد، همین بازار می‌تواند دوباره وارد یک جهش قیمتی شود. در مقابل، اگر اتفاقی در جهت معکوس رخ دهد، امکان یک جهش کاهشی و افت قابل توجه قیمت‌ها نیز وجود دارد.
در شرایط فعلی، به‌محض این‌که نرخ ارز شروع به افزایش می‌کند و هم‌زمان اخباری درباره احتمال جنگ، تشدید محدودیت‌ها یا محاصره اقتصادی منتشر می‌شود، این اخبار روی بازار خودرو اثر می‌گذارد. بخشی از سرمایه‌ای که پیش از این وارد بازار طلا و ارز شده، ممکن است به‌عنوان بازار دوم وارد خودرو شود و یک جهش کوتاه‌مدت در قیمت‌ها ایجاد کند. ممکن است در عرض دو یا سه روز قیمت برخی خودروها ۲۰ یا حتی ۳۰ درصد افزایش پیدا کند. اما معمولا بعد از چنین جهشی، بازار وارد رکود می‌شود و حتی ممکن است سه تا پنج درصد اصلاح قیمتی اتفاق بیفتد. سپس با انتشار اخبار جدید، به‌عنوان مثال درباره افزایش تعرفه‌ها، محدود شدن واردات یا تشدید محدودیت‌های تجاری، دوباره موج افزایشی شکل بگیرد. بنابراین درمجموع معتقدم بازار خودرو در یک رکود بلندمدت قرار دارد. حتی اگر قیمت‌ها باز هم افزایش پیدا کنند، خودرو از سبد اولویت خرید بسیاری از مردم خارج خواهد شد و بازار بیش از گذشته در رکود فرو می‌رود.
آیا می‌توان گفت افزایش قیمت خودرو الزاما به معنای رونق بازار نیست و حتی می‌تواند تقاضا را هرچه بیش تر کاهش دهد؟
در شرایط نوسان نرخ ارز، معمولا خودروهای وارداتی سریع‌تر افزایش قیمت پیدا می‌کنند. چرا واکنش این بخش با خودروهای داخلی و مونتاژی متفاوت است؟
باید بازار خودروهای وارداتی، مونتاژی و داخلی را از یکدیگر جدا کرد. طبیعتا هر بازاری که زودتر تحت تاثیر یک عامل قرار بگیرد، می‌تواند روی بازارهای مجاور خود نیز اثر بگذارد. در شرایط فعلی، خودروهای وارداتی به‌دلیل ارتباط مستقیم‌تر با نرخ ارز و هزینه جایگزینی، معمولا حساسیت بیشتری نسبت به تغییرات ارزی دارند. وقتی نرخ ارز بالا می‌رود، انتظارات درباره قیمت خودروهای وارداتی نیز سریع‌تر تغییر می‌کند. این افزایش قیمت سپس می‌تواند به بخش مونتاژی و در مراحل بعدی به خودروهای داخلی منتقل شود. البته شدت اثرگذاری در همه بخش‌ها یکسان نیست و باید وضعیت عرضه، میزان موجودی خودرو، قیمت خودرو در مبدا و همچنین شرایط تقاضا را نیز در نظر گرفت. به‌همین دلیل نمی‌توان یک درصد مشخص برای اثر نرخ ارز بر تمام گروه‌های خودرویی تعیین کرد.
با توجه به کاهش قدرت خرید، بخشی از مشتریان به سمت خودروهای کارکرده رفته‌اند. آیا بازار دست‌دوم می‌تواند در ماه‌های آینده با افزایش قیمت قابل توجهی مواجه شود؟
در بازار خودروهای کارکرده نیز اصل همان عرضه و تقاضاست. اگر خودروهای کارکرده بیشتری برای فروش وارد بازار شوند، طبیعتا شدت افزایش قیمت کمتر خواهد بود. اما اگر به نقطه‌ای برسیم که مالکان تمایل کمتری به فروش داشته باشند، شرایط متفاوت می‌شود. فرض کنید فردی خودرو خود را امروز با قیمت مشخصی می‌فروشد، اما تصور می‌کند سه ماه دیگر قیمت همان خودرو ۳۰۰ میلیون‌تومان افزایش پیدا خواهد کرد. طبیعی است که ممکن است از فروش خودرو خودداری کند. همین کاهش عرضه می‌تواند باعث افزایش قیمت در بازار شود. بنابراین بازار کارکرده هم می‌تواند از انتظارات تورمی تاثیر بگیرد. وقتی فروشنده انتظار افزایش قیمت دارد و خریدار نیز نگران گران‌تر شدن خودرو در آینده است، بازار وارد شرایطی می‌شود که قیمت‌ها بر اساس انتظارات تعیین می‌شوند، نه صرفا بر مبنای ارزش واقعی خودرو.
در ماه‌های اخیر موضوع ورود خودروهای گذر موقت نیز مطرح بوده است. اگر تعداد این خودروها افزایش پیدا کند، آیا می‌توانند در کنترل قیمت‌ها یا کاهش شیب افزایش قیمت خودرو موثر باشند؟
خودروهای گذر موقت نزدیک به سه، چهار سال است که درباره آن‌ها آیین‌نامه و مقررات مطرح شده، اما در عمل تاکنون شاهد ورود گسترده آن‌ها نبوده‌ایم. شنیده می‌شود تعداد محدودی از این خودروها در حال ورود هستند که بخش قابل توجهی از آن‌ها نیز خودروهای گران‌قیمت و لوکس خواهند بود. اگر تعداد این خودروها افزایش پیدا کند، از نظر روانی می‌تواند در کاهش شیب افزایش قیمت تاثیر داشته باشد، اما نباید انتظار داشت که این موضوع به تنهایی باعث کاهش قیمت خودرو در بازار شود. برای مثال اگر قرار باشد یک خودرو ۵۰۰ میلیون‌تومان گران شود، ورود تعداد قابل توجهی خودرو گذرموقت با قیمت پایین‌تر می‌تواند تا حدودی فشار روانی بازار را کاهش دهد. اما اگر تعداد خودروهای گذرموقت محدود باشد، نمی‌تواند تاثیر تعیین‌کننده‌ای بر بازاری با این حجم از خودرو و تقاضا داشته باشد. درواقع، بازار خودرو ایران به اندازه‌ای بزرگ و متنوع است که یک عامل محدود نمی‌تواند به تنهایی روند کلی قیمت‌ها را تغییر دهد. برای تغییر پایدار شرایط، باید مجموعه‌ای از عوامل از جمله نرخ ارز، میزان عرضه، قدرت خرید، سیاست واردات و شرایط اقتصادی کشور تغییر کند.
چشم‌انداز شما از بازار خودرو چیست؟ آیا باید منتظر یک جهش بزرگ دیگر باشیم یا رکود دست بالا را خواهد داشت؟
معتقدم بازار خودرو همچنان درگیر رکود خواهد بود. ممکن است در مقاطع مختلف، بر اثر اخبار و هیجانات اقتصادی و سیاسی، قیمت‌ها پنج درصد، ۱۵ درصد یا حتی ۳۰ درصد افزایش پیدا کنند و بعد بخشی از این افزایش اصلاح شود. اما این نوسان‌ها را نباید با رونق پایدار بازار اشتباه گرفت. اگر نرخ ارز به شکل بسیار شدیدی افزایش پیدا کند، طبیعتا خودرو نیز متناسب با آن واکنش نشان خواهد داد. اما حتی در چنین شرایطی، افزایش قیمت به معنای افزایش قدرت خرید نیست. برعکس، هرچه قیمت‌ها بالاتر بروند، بخش بیشتری از مصرف‌کنندگان واقعی از بازار خارج می‌شوند. به‌همین دلیل ممکن است شاهد بازاری باشیم که قیمت‌ها در آن مرتب بالا و پایین می‌شوند، اما حجم معاملات واقعی همچنان پایین است. به‌عبارت دیگر، بازار می‌تواند هم‌زمان با افزایش قیمت، در رکود نیز باقی بماند. درنهایت، اگر بخواهیم رفتار گذشته بازار خودرو کشور را بررسی کنیم، معمولا با یک الگوی سینوسی مواجه هستیم؛ قیمت‌ها تا یک سقف افزایش پیدا می‌کنند، سپس اصلاحی محدود رخ می‌دهد و دوباره با ایجاد محرک جدید، موج افزایشی شکل می‌گیرد. بنابراین انتظار کاهش شدید و پایدار قیمت‌ها در شرایط فعلی چندان واقع‌بینانه نیست؛ اما از سوی دیگر، دو برابر شدن قیمت خودرو نیز لزوما به معنای شکل‌گیری تقاضای واقعی برای آن نیست. آن‌چه بیش از هر چیز در ماه‌های آینده تعیین‌کننده خواهد بود، وضعیت قدرت خرید مردم و شرایط اقتصادی کشور است.
نظرات کاربران