به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز و به نقل از تریدینگ ویو، تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ بار دیگر ریسک عرضه نفت را به کانون توجه بازارهای جهانی بازگرداند. قیمت نفت خام وست تگزاس اینترمدیت که در ابتدای سال در محدوده ۶۰ دلار معامله می‌شد، در بهار امسال با میانگین ماهانه بیش از ۱۰۰ دلار به بالاترین سطح‌های چندساله رسید. این نوسان تازه‌ترین نمونه از الگویی تکرارشونده در تاریخ بازار نفت است.
رشد قیمت نفت خام مستقیماً بر هزینه حمل‌ونقل، قیمت سوخت و تورم جهانی اثر می‌گذارد و از همین مسیر بر قدرت خرید مصرف‌کنندگان در سراسر جهان سایه می‌اندازد. بررسی دوره‌های مشابه در دهه‌های گذشته نشان می‌دهد چه عواملی قیمت نفت را به‌سرعت بالا می‌برند و چرا برخی جهش‌ها به رکورد تاریخی ختم می‌شوند و برخی دیگر متوقف می‌مانند.
نیم‌قرن شوک عرضه: از دهه ۱۹۷۰ تا بحران مالی ۲۰۰۸
نخستین شوک بزرگ نفتی مدرن به سال‌های ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۰ بازمی‌گردد. تحولات سیاسی در ایران تولید نفت این کشور را به‌شدت کاهش داد و پیش از آنکه بازار جهانی خود را با کمبود عرضه تطبیق دهد، جنگ میان ایران و عراق آغاز شد. دو کشور بزرگ نفت‌خیز هم‌زمان در کانون ریسک قرار گرفتند و قیمت نفت به بالاترین سطح‌های آن دوره جهش کرد. این تجربه یک قاعده کلیدی بازار را روشن کرد: وقتی ظرفیت مازاد تولید محدود است، هر تهدید ژئوپلیتیکی با شدت بیشتری در قیمت‌ها اثر می‌گذارد.
در سال ۱۹۹۰ نیز با حمله عراق به کویت، حدود ۴٫۳ میلیون بشکه در روز از عرضه این دو کشور در معرض خطر قرار گرفت و قیمت نفت وست تگزاس تا ۳۶ دلار در هر بشکه بالا رفت. اما برخلاف دهه قبل، بازار توانست این شوک را جذب کند و قیمت‌ها به رکورد تاریخی جدیدی نرسیدند. این نکته برای معامله‌گران اهمیت دارد: اندازه اختلال در عرضه به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست، بلکه سطح ذخایر، ظرفیت مازاد و انتظارات بازار نیز در نتیجه نهایی نقش دارند.
از سال ۲۰۰۴ به بعد، رشد شتابان اقتصاد چین و بازارهای نوظهور تقاضای جهانی نفت را افزایش داد، در حالی که ظرفیت مازاد تولید اوپک به‌تدریج کاهش یافت. ترکیب تقاضای رو به رشد و ظرفیت مازاد محدود، بازار را وارد یک روند صعودی چندساله کرد؛ میانگین سالانه قیمت وست تگزاس از حدود ۴۲ دلار در سال ۲۰۰۴ به ۷۲ دلار در سال ۲۰۰۷ رسید. این روند در سال ۲۰۰۸ به اوج خود رسید و قیمت نفت برای نخستین بار از مرز ۱۴۵ دلار در هر بشکه عبور کرد، پیش از آنکه بحران مالی جهانی تقاضا را به‌شدت تضعیف کند و قیمت‌ها را طی چند ماه تا حدود ۴۰ دلار پایین بیاورد.
از بهار عربی تا تنش‌های ۲۰۲۶
در سال ۲۰۱۱، ناآرامی‌های موسوم به بهار عربی و جنگ داخلی لیبی حدود ۱٫۵ میلیون بشکه در روز از عرضه این کشور را مختل کرد. بازار که از پیش نسبتاً تنگ بود، واکنش سریعی نشان داد و قیمت وست تگزاس دوباره به بیش از ۱۰۰ دلار و در نهایت حدود ۱۱۰ دلار رسید، بدون آنکه رکورد سال ۲۰۰۸ بشکند. الگوی مشابهی در سال ۲۰۲۲ نیز تکرار شد؛ حمله روسیه به اوکراین این نگرانی را ایجاد کرد که تحریم‌ها می‌توانند صادرات یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جهان را محدود کنند. میانگین ماهانه قیمت وست تگزاس در ژوئن ۲۰۲۲ به حدود ۱۱۵ دلار رسید، اما باز هم به رکورد ۲۰۰۸ نرسید.
تحلیل این هشت دوره نشان می‌دهد قوی‌ترین جهش‌های قیمت نفت زمانی رخ می‌دهد که چهار عامل هم‌زمان کنار هم قرار گیرند: افزایش ریسک عرضه ناشی از جنگ یا تحریم، پایین بودن ظرفیت مازاد تولید، تقاضای جهانی قوی و سطح پایین ذخایر. داده‌های بازار نشان می‌دهد در چرخه فعلی نیز، پیش از قطعی‌شدن اختلال واقعی در عرضه، همین احتمال است که در قیمت نفت اثر می‌گذارد؛ روندی که تحلیلگران آن را الگویی تکرارشونده در تاریخ بازار انرژی می‌دانند.
نظرات کاربران