فرار سرمایه از تولید؛ چرا دلار و طلا مقصد جدید سرمایه‌گذاران شده‌اند؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، در هفته منتهی به ۱۳ سپتامبر (۲۲ شهریور)، نشانه‌های تازه‌ای از تغییر مسیر سرمایه در اقتصاد ایران دیده می‌شود. صاحبان سرمایه به‌جای ورود به خط تولید یا توسعه کسب‌وکار، بخشی از دارایی خود را به‌سمت دلار، طلا و مسکن هدایت می‌کنند. این جابه‌جایی برای خانوارهای عادی به معنای رقابت بیش‌تر بر سر خرید دلار و سکه است؛ رقابتی که می‌تواند قیمت این دو دارایی را در کوتاه‌مدت بالا نگه دارد.

اهمیت این روند در نوع تصمیم‌گیری سرمایه‌گذار است. یک صاحب سرمایه معمولاً میان چند گزینه انتخاب می‌کند: خرید ماشین‌آلات، استخدام نیروی تازه، افزایش موجودی کالا یا نگهداری دارایی نقد. وقتی بازده موردانتظار از تولید در برابر ریسک آن پایین بیاید، ترازوی این انتخاب به‌سمت دارایی‌های ساده‌تر مانند ارز و طلا سنگین می‌شود. نتیجه آن، کاهش سرمایه در گردش بخش واقعی اقتصاد و افزایش تقاضا برای دارایی‌های امن است.

چرا سرمایه‌ها به‌جای تولید به دلار و طلا می‌روند؟

سه عامل اصلی این جابه‌جایی را توضیح می‌دهد. نخست، انتظارات تورمی است؛ وقتی سرمایه‌گذار پیش‌بینی می‌کند قدرت خرید پول ملی کاهش می‌یابد، دارایی‌هایی را ترجیح می‌دهد که ارزش خود را در برابر تورم حفظ کنند. دوم، نوسان نرخ ارز است؛ نوسان بالا هزینه برنامه‌ریزی بلندمدت برای تولید را افزایش می‌دهد. سوم، فاصله بازدهی است؛ اگر نرخ سود بانکی یا بازدهی بازار سرمایه از تورم عقب بماند، نگهداری دلار یا طلا برای حفظ ارزش دارایی منطقی‌تر به نظر می‌رسد.

برای مخاطب عادی، این تحلیل یک معنای مشخص دارد: هر چه سرمایه بیش‌تری از تولید خارج و وارد بازار دارایی‌های امن شود، فشار تقاضا روی دلار و سکه بیش‌تر می‌شود. این فشار می‌تواند قیمت این دو دارایی را حتی بدون تغییر در عرضه واقعی بالا نگه دارد. در طرف مقابل، رکود سرمایه‌گذاری مولد به‌مرور می‌تواند رشد اشتغال و تولید ناخالص داخلی را کند کند.

پیامد این جابه‌جایی برای بازار و اشتغال

این الگو در دوره‌های تورم بالا در اقتصادهای مشابه ایران پیش‌تر هم تکرار شده است. تفاوت این دوره در هم‌زمانی رشد تقاضای دارایی‌های امن با کاهش نرخ رشد سرمایه‌گذاری ثابت بخش خصوصی است. به بیان ساده، بخشی از پولی که می‌توانست به کارخانه یا فروشگاه تازه تبدیل شود، به‌جای آن در حساب ارزی یا شمش طلا نگهداری می‌شود.

این الگوی رفتاری تازگی ندارد. در دوره‌های پیشین نوسان ارزی نیز، بخشی از سرمایه از فعالیت تولیدی به بازار طلا و ارز منتقل و با آرام‌شدن نوسانات، بخشی از آن دوباره به کسب‌وکارها بازگردانده شد. کارشناسان بازار معتقدند تداوم یا توقف این روند به مسیر آینده تورم و ثبات نرخ ارز بستگی دارد، نه به یک تصمیم مقطعی.