سلاح هسته‌ای در فضا تهدیدی جدی برای زیرساخت‌های حیاتی زمین محسوب می‌شود که با وجود ممنوعیت ۶۰ ساله، تاکنون هیچ راهکار قابل اعتمادی برای کشف آن وجود نداشته است.
معاهده فضای ماورای جو که در سال ۱۹۶۷ توسط ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی امضا شد، قرار دادن سلاح‌های هسته‌ای و سایر جنگ‌افزارهای کشتار جمعی را در مدار زمین ممنوع می‌کند. هدف اصلی این پیمان، جلوگیری از گسترش رقابت تسلیحات هسته‌ای دوران جنگ سرد به فضا بود، اما از همان ابتدا فقدان یک مکانیزم راستی‌آزمایی مطمئن، این ممنوعیت را به چالشی بزرگ تبدیل کرده است. اکنون پس از نزدیک به شش دهه ابهام، مطالعه جدیدی توسط فیزیک‌دان ارشد MIT، آرگ دانگولیان، یک راه‌حل بالقوه را پیشنهاد می‌دهد. این مطالعه یک حسگر ماهواره‌ای را معرفی می‌کند که می‌تواند با استفاده از پروتون‌های پرانرژی میدان مغناطیسی زمین، به دنبال نشانه‌های مواد هسته‌ای در سایر فضاپیماها باشد.
چالش دیرینه ممنوعیت سلاح هسته‌ای در فضا
یافتن کلاهک هسته‌ای در فضا دشوار است؛ در حالی که آزمایش‌های هسته‌ای در زمین سیگنال‌های واضحی از خود بر جای می‌گذارند، یک کلاهک جنگی می‌تواند برای دهه‌ها در داخل یک ماهواره معمولی پنهان بماند. راهکار پیشنهادی MIT شامل شناسایی جهش بزرگ نوترون‌هایی است که انتظار می‌رود هنگام تعامل پروتون‌های پرانرژی با عناصر رادیواکتیو مانند اورانیوم درون کلاهک، تولید شوند. یک آشکارساز در ابعاد تقریبی یک دایره‌المعارف، می‌تواند نوترون‌های ساطع شده از یک کلاهک احتمالی را از فاصله حدود ۴ کیلومتری پس از تقریبا یک هفته رصد، تشخیص دهد. این زمان در فواصل نزدیک‌تر، بسیار سریع‌تر خواهد بود.
پیامدهای ویرانگر انفجار هسته‌ای در مدار زمین
چنانچه چنین سلاحی در مدار منفجر شود، هزاران ماهواره تجاری، علمی و نظامی را در یک انفجار واحد به خطر انداخته و مدار زمین را با زباله‌های خطرناک پر خواهد کرد. بارزترین نمونه تاریخی از چنین رویدادی، آزمایش «استارفیش پرایم» (Starfish Prime) است. در تاریخ ۹ جولای ۱۹۶۲، ایالات متحده یک کلاهک ۱.۴۵ مگاتنی را در ارتفاع تقریبی ۴۰۰ کیلومتری بر فراز اقیانوس آرام منفجر کرد. این انفجار ارتباطات رادیویی را برای ساعت‌ها مختل کرد، شفق‌های مصنوعی را از هاوایی قابل مشاهده ساخت و در نهایت به هشت ماهواره از ۲۴ ماهواره موجود در آن زمان، از جمله ماهواره‌های Telstar 1 و Ariel 1 بریتانیا، آسیب زد یا آن‌ها را از بین برد.
پرتوهای ناشی از این انفجار حدود پنج سال در مدار باقی ماند و بخش‌هایی از فضای نزدیک زمین را برای فضاپیماها خطرناک کرد. اتحاد جماهیر شوروی نیز در سال‌های ۱۹۶۱ و ۱۹۶۲، مجموعه آزمایش‌های هسته‌ای با ارتفاع بالا موسوم به «پروژه K» را انجام داد که اثرات مخربی از جمله اختلال در برق و ارتباطات در قزاقستان امروزی داشت.
موانع سیاسی و استراتژیک بر سر راه شناسایی و استفاده
با وجود اهمیت سیستم‌های شناسایی، کارایی عملی آن‌ها با چالش‌های دیپلماتیک بزرگی روبروست. کارشناسان معتقدند که نزدیک شدن یک ماهواره آشکارساز به ماهواره‌ای دیگر و ماندن در کنار آن برای یک هفته، می‌تواند سوءظن‌هایی مبنی بر جاسوسی یا حمله ایجاد کند. هر سیستم عملیاتی نیازمند همکاری کشوری خواهد بود که ماهواره‌اش بازرسی می‌شود، و این موضوع سوالات متعددی را درباره هنجارهای بین‌المللی برای زمان و نحوه انجام چنین بازرسی‌هایی مطرح می‌کند. توماس گونزالس رابرتز، استادیار موسسه فناوری جورجیا، خاطرنشان می‌کند که انفجار هسته‌ای در فضا ایده‌ای بسیار بد است؛ زیرا مهاجم علاوه بر هدف اصلی خود، ناگزیر به ماهواره‌های خودش نیز آسیب می‌رساند.
تشدید خطرات هسته‌ای فضایی در دوران مدرن
در سال ۲۰۲۴، زمانی که مقامات آمریکایی شواهدی مبنی بر توسعه یک سلاح ضدماهواره‌ای هسته‌ای توسط روسیه ارائه کردند (ادعایی که مسکو آن را رد کرد)، امکان استقرار سلاح هسته‌ای در فضا جدی‌تر شد. این فضاپیما که بر اساس گزارش‌های رسانه‌ها «کاسموس-۲۵۵۳» نام داشت، در سال ۲۰۲۲ به مداری پر از تشعشع پرتاب شد که اغلب فضاپیماهای ارتباطی از آن اجتناب می‌کنند. مقامات آمریکایی با مشاهده حرکات نامنظم و چرخش این ماهواره، این فرضیه را مطرح کردند که ممکن است روسیه در حال مانور دادن برای هدف قرار دادن یک ماهواره با کلاهک هسته‌ای باشد.
امروزه مخاطرات به‌مراتب بالاتر از دهه‌های گذشته است. در سال ۱۹۶۲ تنها ۲۴ ماهواره در مدار بودند، اما اکنون بیش از ۴۸٬۰۰۰ شیء فضایی توسط بیش از ۱۹۰ کشور رصد می‌شود. ماهواره‌های مدرن با قطعات الکترونیکی ارزان‌قیمت ساخته می‌شوند و در برابر تشعشعات ناشی از انفجار هسته‌ای در فضا مقاوم نیستند. بر اساس یک مطالعه دولتی، تنها یک انفجار هسته‌ای با ارتفاع بالا می‌تواند تشعشعات مدار پایین زمین را تا حدی افزایش دهد که تقریبا تمام ماهواره‌های بدون محافظ را طی هفته‌ها تا ماه‌ها از کار بیندازد. این اتفاق می‌تواند به ۵۰۰ میلیارد دلار خسارت مالی مستقیم و تا ۳ تریلیون دلار تاثیر اقتصادی کلی منجر شود.
نظرات کاربران