بنزین ۱۰ هزار تومانی؛ کف تازه قیمت‌ها در بازار کالا و ارز

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، در سال‌های اخیر افزایش قیمت دلار مهم‌ترین بهانه برای گران شدن کالا و خدمات در بازار ایران بوده است. اما در دهه‌های دورتر، این گرانی بنزین بود که به‌عنوان عامل اصلی افزایش هزینه‌ها اعلام می‌شد. حالا با مطرح شدن افزایش قیمت بنزین تا ۱۰ هزار تومان، این پرسش مطرح می‌شود که آیا اقتصاد ایران دوباره با یک موتور تورمی تازه روبه‌رو می‌شود.

از دلار تا بنزین، دو موتور یک قطار

داده‌های بازار نشان می‌دهد قیمت کالا و خدمات در ایران به دو عامل اصلی وابسته است؛ نرخ ارز و هزینه حمل‌ونقل. وقتی دلار گران می‌شود، قیمت‌ها بالا می‌رود. وقتی بنزین گران می‌شود، همان اتفاق از مسیر هزینه تولید و توزیع تکرار می‌شود. تفاوت مهم این‌جاست؛ دلار می‌تواند در دوره‌هایی ارزان هم بشود، اما قیمت بنزین در تاریخ اقتصاد ایران تقریبا هرگز کاهش پیدا نکرده است.

همین ویژگی، بنزین را به عاملی برای ساخت یک کف قیمتی تبدیل می‌کند. کف قیمت یعنی حداقل سطحی که قیمت کالا و خدمات به زیر آن بازنمی‌گردد، حتی اگر بازار ارز آرام بگیرد. به بیان ساده، اگر هزینه حمل کالا از کارخانه تا مغازه یک‌بار افزایش پیدا کند، آن هزینه معمولا برای همیشه در قیمت نهایی باقی می‌ماند.

اثر روی سفره و جیب خانوار

برای مصرف‌کننده عادی، این مکانیزم یعنی حتی اگر قیمت دلار در ماه‌های آینده کاهش پیدا کند، امیدی به بازگشت قیمت نان، میوه یا اجناس مغازه به سطح قبلی نیست. علت روشن است؛ حمل‌ونقل بخشی از هزینه تمام‌شده تقریبا هر کالایی است، از مواد غذایی تا لوازم خانگی. افزایش هزینه سوخت ناوگان باربری، این هزینه را مستقیم به قیمت روی برچسب منتقل می‌کند.

کارشناسان بازار این وضعیت را تورم هزینه‌ای می‌نامند؛ نوعی گرانی که از سمت هزینه تولید شروع می‌شود، نه از افزایش تقاضا. برخلاف تورم ناشی از رشد نقدینگی یا التهاب بازار ارز، این نوع گرانی به‌سختی برگشت‌پذیر است. به همین دلیل، تحلیلگران معتقدند اثر افزایش قیمت بنزین را باید جدا از نوسان روزانه دلار و طلا دنبال کرد.

پیشینه‌ای که تکرار می‌شود

در دهه‌های گذشته نیز هر بار قیمت بنزین در ایران تغییر کرده، موجی از افزایش قیمت در حمل‌ونقل عمومی، کرایه باربری و در نهایت کالای مصرفی به‌دنبال داشته است. تفاوت دوره کنونی در همزمانی این فشار با نوسان بازار ارز است. وقتی دو عامل تورمی هم‌زمان فعال می‌شوند، فاصله گرفتن قیمت‌ها از سطح درآمد خانوار سریع‌تر اتفاق می‌افتد.

با این حال، میزان دقیق تاثیر افزایش احتمالی قیمت بنزین بر سبد هزینه خانوار به میزان افزایش، زمان اجرا و هم‌زمانی آن با سایر تصمیمات اقتصادی بستگی دارد. تا رسیدن به تصمیم نهایی، محتمل‌ترین سناریو برای بازار، آماده شدن تدریجی فعالان اقتصادی برای یک کف قیمتی تازه است.