مهار دلار با تزریق ارز کافی نیست؛ ماجرای تقاضای پنهان دلاری چیست؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، در روزهای اخیر نگاه بازار ارز باز هم متوجه بانک مرکزی و میزان عرضه دلار شده است. اما تحلیل‌های تازه یک پرسش عمیق‌تر را مطرح می‌کنند: بخشی از اقتصاد داخلی با فرمول‌هایی کار می‌کند که قیمت نفت، گاز، خوراک و مواد اولیه را مستقیم به دلار گره می‌زند. همین پیوند، به‌صورت روزانه تقاضای تازه‌ای برای ارز خارجی می‌سازد؛ تقاضایی که با تزریق دلار از سوی بانک مرکزی به‌تنهایی مهار نمی‌شود.

در این فرمول‌ها، قیمت داخلی کالاهای پایه از نرخ جهانی و دلار تبعیت می‌کند، نه از هزینه واقعی تولید در داخل کشور. برای مثال وقتی قیمت خوراک پتروشیمی یا برخی نهاده‌های صنعتی بر مبنای دلار محاسبه می‌شود، تولیدکننده داخلی هم برای پوشش هزینه خود به دلار فکر می‌کند. نتیجه این است که حتی بدون خرید و فروش واقعی ارز، تقاضای دلاری در دل قیمت‌های داخلی جا خوش می‌کند.

موتور پنهان تقاضا

همین موتور پنهان باعث می‌شود سیاست‌های عرضه ارز، اثر کوتاه‌مدت داشته باشند. بانک مرکزی می‌تواند با فروش ارز، نرخ دلار را برای چند هفته کنترل کند. اما تا زمانی که فرمول‌های قیمت‌گذاری داخلی همچنان به دلار وابسته باشند، تقاضای ساختاری هر روز از نو بازتولید می‌شود.

کارشناسان بازار ارز این وضعیت را «تقاضای دلاری خودساخته» می‌نامند؛ یعنی بخشی از فشار روی نرخ ارز، ریشه در تصمیم‌های داخلی قیمت‌گذاری دارد، نه فقط در محدودیت‌های خارجی. به بیان ساده، بخشی از دلاری که بازار هر روز طلب می‌کند، محصول قواعد داخلی است، نه صرفاً نتیجه محدودیت منابع.

چه چیزی باید تغییر کند؟

بر اساس این تحلیل، مهار پایدار دلار به بازنگری در همین فرمول‌های قیمت‌گذاری نیاز دارد. اگر قیمت برخی کالاهای پایه در داخل کشور از نرخ دلار جدا شود، بخشی از تقاضای روزمره ارز نیز کاهش می‌یابد. این تغییر، برخلاف تزریق ارز، اثر زودگذر ندارد و می‌تواند فشار ساختاری روی بازار را کم کند.

بانک مرکزی در سال‌های اخیر بارها با عرضه ارز در بازار تلاش کرده نرخ دلار را کنترل کند. این روش در کوتاه‌مدت واکنش قیمت را کند می‌کند، اما بدون تغییر در ریشه تقاضا، اثر آن معمولاً ماندگار نیست. همین تجربه تکراری است که این روزها توجه تحلیلگران را به سمت اصلاح فرمول‌های قیمت‌گذاری داخلی جلب کرده است.