وزیر علوم: هوش مصنوعی نباید به ابزار محدود کردن آزادی انسان تبدیل شود

به گزارش شهرآرانیوز، دکتر سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران، در چهارمین مجمع جهانی یونسکو درباره اخلاق هوش مصنوعی (GFEAI ۲۰۲۶) در ریاض، بر ضرورت توجه جدی به ابعاد اخلاقی توسعه و کاربرد فناوری‌های نوین تأکید کرد.

وی با بیان اینکه «فناوری خنثی نیست»، گفت هوش مصنوعی نیز به خودی خود عادلانه عمل نمی‌کند و الگوریتم‌ها در برخی موارد به جای ایجاد فرصت، می‌توانند موجب آسیب و تخریب شوند. به گفته سیمایی، پلتفرم‌های فناوری نیز در صورت نبود نظارت و مسئولیت‌پذیری می‌توانند به جای توسعه، منشأ آسیب باشند.

وزیر علوم با اشاره به پیامد‌های استفاده گسترده از داده‌ها اظهار کرد: «هوش مصنوعی می‌تواند کنترل بر داده‌ها را به کنترل بر انسان‌ها تبدیل کند.» وی افزود حتی نظارت نیز باید دارای محدودیت باشد.

سیمایی تأکید کرد هرچه شفافیت و نظارت بر عملکرد دولت‌ها و صاحبان قدرت افزایش یابد، مطلوب‌تر است، اما اگر نظارت به شهروندان عادی و رصد رفتار، روابط و نیات آنان تسری پیدا کند، می‌تواند به نوعی «دیکتاتوری نامرئی» منجر شود.

وی همچنین با اشاره به مسئولیت اخلاقی پلتفرم‌ها و توسعه‌دهندگان فناوری در قبال نحوه استفاده از هوش مصنوعی گفت داده‌ها در برخی اقدامات به کار گرفته می‌شوند که به گفته او، ناقض حقوق بشر هستند و حتی می‌توانند به کشته‌شدن کودکان منجر شوند.

وزیر علوم با طرح این پرسش که آیا پلتفرم‌های هوش مصنوعی در قبال نحوه استفاده از فناوری‌های خود مسئولیتی دارند یا خیر، به تفاوت میان محدودیت‌های اعمال‌شده در برخی کاربرد‌ها و ظرفیت‌های نظامی هوش مصنوعی اشاره کرد.

سیمایی گفت بسیاری از چت‌بات‌ها از پاسخ‌گویی به پرسش‌های مرتبط با خودکشی خودداری می‌کنند و این اقدام را درست دانست، اما در مقابل، هوش مصنوعی می‌تواند برای شناسایی و هدف‌گیری دقیق انسان‌ها با استفاده از موشک به کار گرفته شود.

وی در همین زمینه به آنچه حمله به مدرسه‌ای در میناب و کشته‌شدن ۱۶۸ دانش‌آموز در زمان تحصیل خواند اشاره کرد و گفت برای یافتن راه‌حل این مسائل باید به‌صورت عمیق درباره مسئولیت اخلاقی فناوری و نحوه استفاده از آن اندیشید.

ضرورت تضمین دسترسی برابر به هوش مصنوعی

وزیر علوم، نابرابری را یکی دیگر از چالش‌های مهم عصر هوش مصنوعی دانست و اظهار کرد دانش و توانایی همواره موجب ایجاد شکاف‌هایی میان جوامع شده‌اند و هوش مصنوعی ممکن است این شکاف‌ها را بیش از فناوری‌های پیشین گسترش دهد.

به گفته وی، چارچوب اخلاقی هوش مصنوعی نباید صرفاً بر جلوگیری از آسیب متمرکز باشد، بلکه باید تضمین دسترسی برابر به این فناوری را نیز دربرگیرد.

سیمایی تأکید کرد کشور‌های در حال توسعه باید امکان ایجاد سامانه‌های هوش مصنوعی متناسب با زبان و فرهنگ خود را داشته باشند و سازمان‌های بین‌المللی نیز در تحقق این هدف مسئولیت اخلاقی دارند.

وی گفت: «فناوری باید در خدمت بشریت باشد و هوش مصنوعی باید آزادی انسان را گسترش دهد، نه اینکه آن را محدود کند.»

سرمایه‌گذاری در زیرساخت و تقویت زیست‌بوم هوش مصنوعی ایران

وزیر علوم در پاسخ به پرسشی درباره مهم‌ترین اقدام برای تقویت ظرفیت ایران در حوزه هوش مصنوعی مسئولانه، با اشاره به تغییر شرایط منطقه‌ای گفت اگر این پرسش پیش از ژوئن ۲۰۲۵ مطرح می‌شد، «سرمایه‌گذاری هدفمند و پایدار در بخش‌های آب و انرژی» را مهم‌ترین اقدام می‌دانست و در گام بعد بر تقویت همکاری‌ها در زیست‌بوم هوش مصنوعی ایران تأکید می‌کرد.

وی افزود ایران از دانشگاه‌های توانمند، پژوهشگران برجسته، شرکت‌های دانش‌بنیان و نهاد‌های تخصصی سیاست‌گذاری و فنی برخوردار است و باید این ظرفیت‌ها به یکدیگر نزدیک‌تر شوند.

سیمایی ایجاد سازوکار‌هایی برای همکاری مؤثر، تبادل داده، استفاده مشترک از زیرساخت‌ها و تبدیل پژوهش‌های انباشته‌شده به راهکار‌های مسئولانه برای حل چالش‌های موجود را ضروری دانست.

سیمایی: اولویت امروز منطقه، صلح و رفع اقدامات قهری یکجانبه است

وزیر علوم در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به تغییر اولویت‌های منطقه گفت: «امروز معتقدم مهم‌ترین اولویت، نه فقط برای ایران بلکه برای کل منطقه، رفع اقدامات قهری یکجانبه و استقرار صلح در منطقه است.»

وی این تحریم‌ها را «غیراخلاقی» توصیف کرد و افزود برقراری امنیت و صلح، یک ضرورت اخلاقی است.