بازار خودرو در ایران فقط به خرید و فروش خود خودرو محدود نمی‌شود. هرجا فاصله‌ای میان قیمت کارخانه و بازار ایجاد شود، معمولا بازاری فرعی نیز شکل می‌گیرد؛ بازاری که این روزها دوباره نشانه‌های رونق آن در معاملات حواله خودرو دیده می‌شود. این‌بار اما بخش قابل‌توجهی از توجه‌ها به حواله خودرو مادران و امتیاز خودروهای عرضه‌شده در قالب طرح حمایت از خانواده و جوانی جمعیت معطوف شده است.
در واقع، آنچه زمانی قرار بود یک امتیاز حمایتی برای خانواده‌ها باشد، در بخشی از بازار خودرو به کالایی دارای ارزش اقتصادی تبدیل شده است؛ موضوعی که بار دیگر بحث درباره فلسفه طرح‌های فروش ویژه و نحوه جلوگیری از شکل‌گیری بازارهای واسطه‌ای را به میان آورده است.
این تفاوت قیمت یک پیام روشن دارد؛ حواله خودرو خودش به یک دارایی قابل قیمت‌گذاری تبدیل شده است.
سود از خودرو یا سود از امتیاز؟
مسئله اصلی اینجاست که برخی افراد، دیگر به خودرو به چشم وسیله‌ای برای مصرف نگاه نمی‌کنند؛ بلکه اختلاف قیمت ایجادشده میان کارخانه و بازار، ارزش اقتصادی دسترسی به خودرو را بالا برده است.
در چنین شرایطی، فردی که موفق می‌شود در طرح فروش خودروساز انتخاب شود، ممکن است پیش از آنکه خودرو را تحویل بگیرد، با پیشنهادهایی برای خرید امتیاز خود مواجه شود.
همین اتفاق باعث شده در فضای مجازی و کانال‌های تخصصی خودرو، عباراتی مانند خریدار حواله، فروش حواله مادران، امتیاز حواله و حواله فوری بار دیگر بیشتر دیده شود.
این وضعیت نشان می‌دهد بازار حواله صرفا یک پدیده قدیمی نیست و با هر موج جدید فروش خودرو، امکان فعال‌شدن دوباره آن وجود دارد.
چرا حواله خودرو مادران مشتری دارد؟
پاسخ را باید در شکاف قیمت کارخانه و بازار جست‌وجو کرد. وقتی خودرویی با قیمت کارخانه‌ای عرضه می‌شود که از قیمت آن در بازار آزاد پایین‌تر است، بخشی از این اختلاف قیمت به شکل ارزش امتیاز ظاهر می‌شود.
به بیان ساده، خریدار حواله تلاش می‌کند بخشی از سود بالقوه ناشی از اختلاف قیمت را به مالک امتیاز پرداخت کند و در نهایت خودرو را با هزینه‌ای کمتر از خرید همان خودرو در بازار آزاد به دست آورد.
برای مثال، اگر خودرویی در بازار آزاد چند صد میلیون تومان گران‌تر از قیمت تمام‌شده کارخانه باشد، طبیعی است که بخشی از این فاصله برای مالک حواله ارزش ایجاد کند. در چنین شرایطی، رقم ۵۰ یا ۱۰۰ میلیون تومان برای یک حواله می‌تواند از نگاه خریدار همچنان جذاب باشد؛ زیرا ممکن است مجموع هزینه خرید خودرو از بازار آزاد پایین‌تر تمام شود.
البته این محاسبه کاملا وابسته به مدل خودرو، قیمت کارخانه، قیمت بازار و زمان تحویل است و نمی‌توان برای همه حواله‌ها یک نسخه واحد پیچید.
طرح مادران چگونه به بازار حواله رسید؟
طرح حمایت از خانواده و جوانی جمعیت با هدف حمایت از خانواده‌ها و افزایش فرزندآوری در بازار خودرو ایجاد شد و مادران واجد شرایط توانستند از ظرفیت مشخصی برای خرید خودرو استفاده کنند.
بنابراین اتفاقی که امروز مشاهده می‌شود، پدیده‌ای کاملا جدید نیست؛ بلکه بازگشت یک بازار قدیمی با قیمت‌ها و محصولات جدید است.
اما در این میان یک نکته مهم وجود دارد که نباید از آن عبور کرد. انتقال امتیاز و حقوق ناشی از انتخاب‌شدن در طرح‌های فروش خودرو به اشخاص ثالث، در بخشنامه‌های فروش ممنوع اعلام شده است.
در واقع، بازار حواله را باید به‌عنوان بازاری غیررسمی دید که در آن افراد برای امتیاز خرید خودرو قیمت تعیین می‌کنند؛ اما شرایط قرارداد و بخشنامه خودروساز می‌تواند انتقال این امتیاز را ممنوع کند.
حواله؛ بازار جدید دلالی خودرو؟
بازار حواله خودرو را می‌توان یکی از نتایج مستقیم اختلاف قیمت کارخانه و بازار دانست. تا زمانی که خودرو با قیمت پایین‌تر از قیمت تعادلی بازار عرضه شود، بخشی از تقاضا برای کسب منفعت از این اختلاف شکل می‌گیرد. در این شرایط، قرعه‌کشی یا اولویت‌بندی به جای آنکه صرفا مسیر دسترسی مصرف‌کننده نهایی به خودرو باشد، می‌تواند برای برخی افراد به یک فرصت اقتصادی تبدیل شود.
در این میان، طرح مادران حساسیت بیشتری دارد؛ زیرا هدف اولیه آن حمایت از گروهی مشخص از خانوارهاست. هنگامی که امتیاز چنین طرحی در بازار غیررسمی قیمت پیدا می‌کند، این پرسش مطرح می‌شود که آیا منفعت اقتصادی طرح در نهایت به همان گروه هدف می‌رسد یا بخشی از آن به واسطه‌ها و معامله‌گران منتقل می‌شود؟
فاصله کارخانه و بازار؛ موتور محرک حواله‌ها
بازار حواله بدون اختلاف قیمت کارخانه و بازار نمی‌تواند چنین جذابیتی داشته باشد. هرچه این فاصله بیشتر باشد، ارزش اقتصادی امتیاز خرید خودرو نیز افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، تغییر قیمت خودرو در بازار آزاد می‌تواند به‌سرعت روی قیمت حواله اثر بگذارد.
پولی که قبل از خودرو جابه‌جا می‌شود
حالا بازار خودرو با پدیده‌ای مواجه است که شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد؛ پول برای خودرویی پرداخت می‌شود که هنوز تحویل نشده و حتی ممکن است انتقال رسمی امتیاز آن نیز امکان‌پذیر نباشد. همین مسئله ریسک این معاملات را بالا می‌برد.
خریدار حواله علاوه بر ریسک تغییر قیمت خودرو تا زمان تحویل، با ریسک‌های قراردادی و حقوقی نیز مواجه است. از سوی دیگر، فروشنده نیز نمی‌تواند صرفا بر اساس یک توافق غیررسمی، حقوقی را که طبق بخشنامه قابل انتقال نیست به شخص دیگری واگذار کند.
بنابراین ارقام ۵۰ تا ۱۵۰ میلیون تومانی که در بازار برای برخی حواله‌ها مطرح می‌شود، نباید با یک معامله رسمی و تضمین‌شده اشتباه گرفته شود.
حواله خودرو مادران دوباره به تیتر بازار خودرو برگشته است؛ از حواله‌های چند ده میلیون تومانی تا امتیازهایی که برای برخی محصولات به ارقام بسیار بالاتر می‌رسند.
آنچه این بازار را زنده نگه داشته، نه خود حواله، بلکه فاصله میان قیمت کارخانه و بازار است. هرچه این فاصله بیشتر باشد، ارزش اقتصادی دسترسی به خودرو نیز افزایش پیدا می‌کند و به دنبال آن، بازار غیررسمی حواله جذاب‌تر می‌شود.
نظرات کاربران