به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، در شرایطی که نرخ تورم بالا می‌ماند، بسیاری از دارندگان طلا، ارز یا ملک با دیدن رشد اسمی قیمت دارایی خود احساس سود می‌کنند. این برداشت در علم اقتصاد رفتاری «توهم پولی» نام دارد؛ خطایی ذهنی که عدد اسمی سرمایه را با ارزش واقعی آن یکی می‌گیرد.
توهم پولی زمانی رخ می‌دهد که فرد فقط به رقم پول یا دارایی خود توجه می‌کند، بدون آن‌که تغییر قدرت خرید ناشی از تورم را در نظر بگیرد. اگر ارزش یک دارایی در ۱ سال ۵۰ درصد رشد کند اما تورم همان دوره ۴۰ درصد باشد، رشد واقعی ثروت تنها حدود ۷ درصد است، نه ۵۰ درصد. مابقی افزایش فقط جبران کاهش ارزش پول است.
چرا ذهن ما فریب می‌خورد؟
مغز انسان معمولاً با عدد اسمی راحت‌تر کار می‌کند تا محاسبه تعدیل‌شده با تورم. این سادگی ذهنی باعث می‌شود سرمایه‌گذار رشد قیمت طلا از ۵۰ میلیون تومان به ۷۵ میلیون تومان را «سود ۵۰ درصدی» تلقی کند، حتی اگر در همان بازه قیمت کالاها و خدمات نیز با نرخ مشابهی بالا رفته باشد. در این حالت، قدرت خرید واقعی دارایی تقریباً ثابت مانده است.
این خطای شناختی می‌تواند تصمیم‌های مالی را منحرف کند. فردی که خود را سودآور می‌بیند، ممکن است دارایی را در زمان نامناسب بفروشد یا مصرف خود را بیشتر از توان واقعی افزایش دهد. در مقابل، مقایسه رشد قیمت هر دارایی با نرخ تورم همان دوره، تصویر دقیق‌تری از تغییر ثروت واقعی به دست می‌دهد.
راه تشخیص توهم پولی
ساده‌ترین راه، محاسبه بازده واقعی است: بازده اسمی دارایی منهای نرخ تورم دوره مشابه. اگر رشد قیمت یک دارایی کم‌تر از نرخ تورم باشد، قدرت خرید آن دارایی در واقع کاهش یافته، حتی اگر عدد اسمی آن بزرگ‌تر شده باشد. این محاسبه برای طلا، ارز، سهام و مسکن یکسان است و معیار مشترکی برای مقایسه دارایی‌ها فراهم می‌کند.
مفهوم توهم پولی نخستین بار توسط اروینگ فیشر، اقتصاددان آمریکایی، مطرح شد و بعدها در پژوهش‌های اقتصاد رفتاری از جمله کارهای ریچارد تیلر بسط یافت. این مفهوم امروز یکی از پایه‌های تحلیل رفتار سرمایه‌گذاران خرد در بازارهای پرتورم است، از جمله بازار ایران.
نظرات کاربران