جنگ‌ها باعث افزایش قیمت نان در سراسر جهان شده‌اند؛ از یک‌سو صادرات گندم در دریای سیاه متاثر شده و از سوی دیگر بحران تنگه هرمز سبب افزایش قیمت کود و انرژی شده است. این وضعیت، هزینه تأمین نان را برای میلیون‌ها نفر به‌شدت افزایش داده است.
در بازار غلات، قیمت گندم تنها زمانی افزایش نمی‌یابد که موجودی انبارها تمام شود؛ بلکه دشواری جابه‌جایی یا کاهش اعتماد به محصولات آینده کافی است تا خریداران حاضر به پرداخت قیمت‌های بالاتر شوند. وضعیت کنونی بازار جهانی گندم در سال ۲۰۲۶ با همراهی گرما و خشکسالی در مناطق تولید، اختلال در کشتیرانی دریای سیاه و افزایش هزینه‌های انرژی و کود به‌دنبال بحران تنگه هرمز تعریف می‌شود.
با این وجود، جهان با کمبود جهانی گندم روبه‌رو نیست؛ تولید جهانی گندم در سال ۲۰۲۶ حدود ۸۱۰ میلیون تن برآورد می‌شود که دومین محصول بزرگ تاریخ محسوب می‌شود. مشکل اساسی، بحران در دسترسی، تجارت و حمل‌ونقل است.
روسیه و اوکراین مجموعاً ۳۰ درصد صادرات جهانی گندم را کنترل می‌کنند و محدودیت در بنادر این کشورها باعث شده خریداران به منابع جایگزینی مانند استرالیا، کانادا و اروپا مراجعه کنند؛ این مسئله هزینه‌ها را افزایش داده است.
قیمت گندم در حال حاضر به بالاترین سطح سه سال و نیم گذشته رسیده و قراردادهای آتی در بازار شیکاگو حدود ۴۰ درصد افزایش یافته‌اند. سازمان فائو اعلام کرده که قیمت‌ها در اوت ۲.۶ درصد رشد داشته و نسبت به سال قبل ۱۵ درصد افزایش یافته است. حجم تجارت جهانی گندم نیز از ۲۲۶.۶ میلیون تن به ۲۱۳.۲ میلیون تن کاهش یافته است؛ بنابراین مشکل اصلی کمبود نیست، بلکه کندی و گرانی فرآیند جابه‌جایی است.
دریای سیاه؛ گره کور امنیت غذایی
بنادر اوکراین مانند اودسا و چرنومورسک به دلیل خطرات امنیتی یا محدود شده‌اند یا متوقف شده‌اند و مسیرهای جایگزین ظرفیت کافی ندارند. در روسیه نیز بنادر تامان و کاوکاز آسیب دیده‌اند و صادرات به سمت بنادر بالتیک و قطب شمال انتقال یافته است؛ در حالی که ظرفیت بنادر جنوبی روسیه بیش از ۶۰ میلیون تن است اما بنادر بالتیک فقط بین ۲ تا ۷ میلیون تن ظرفیت دارند.
برآوردها نشان می‌دهد صادرات گندم روسیه در سپتامبر به حدود یک میلیون تن برسد که در مقایسه با پنج میلیون تن سال قبل بسیار کاهش یافته است. صادرات اوکراین نیز در همین بازه زمانی حدود یک میلیون تن خواهد بود که نصف سال گذشته است.
تنگه هرمز؛ بحرانی که نهاده‌های کشاورزی را هدف گرفته است
تنگه هرمز دیگر فقط یک آبراه نیست و به یک دماسنج تازه تورم و رکود جهانی تبدیل شده است. بانک تسویه بین‌المللی هشدار داده که اختلال در عبور کشتی‌ها از این گذرگاه پیامدهایی فراتر از افزایش قیمت نفت دارد.
این پیامدها شامل افزایش همزمان قیمت انرژی و کود، کاهش تولید صنعتی جهانی، رشد تورم و تشدید شرایط اعتباری می‌شود. تنگه هرمز مسیر عبور مهم نفت و همچنین شریان حیاتی تجارت کود جهانی است؛ حدود یک‌سوم تجارت جهانی کود از این مسیر عبور می‌کند. خلیج فارس مسئول ۴۶ درصد صادرات دریایی اوره و ۳۰ درصد آمونیاک جهان است.
با بسته شدن تنگه هرمز، صادرات مواد حیاتی کود تقریباً متوقف شده و قیمت اوره در مارس ۲۰۲۶ حدود ۴۶ درصد افزایش یافته است. فائو هشدار داده که در صورت ادامه درگیری، قیمت جهانی کود در نیمه اول سال ۲۰۲۶ ممکن است بین ۱۵ تا ۲۰ درصد دیگر افزایش یابد.
صورت‌حساب سنگین انرژی و کود
قیمت گندم به طور قابل توجهی به قیمت انرژی و کود وابسته است. بانک جهانی گزارش می‌دهد که شاخص قیمت کود در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ بیش از ۱۲ درصد رشد داشته و در آوریل به بالاترین سطح از اکتبر ۲۰۲۲ رسیده است. پیش‌بینی می‌شود این شاخص در سال ۲۰۲۶ بیش از ۳۰ درصد افزایش یابد و قیمت اوره نیز حدود ۶۰ درصد رشد کند.
در ایالات متحده، میانگین قیمت دیزل در سپتامبر به ۶.۲۹ دلار به ازای هر گالن رسیده که حدود ۶۸ درصد بیشتر از سال قبل است.
کشورهای عربی؛ قربانیان اصلی بحران
در منطقه عربی، گندم بخش مهمی از امنیت غذایی و سیاست‌های حمایت از نان است. سازمان فائو اعلام کرده که در سال ۲۰۲۴، ۷۷.۵ میلیون نفر در کشورهای عربی از گرسنگی رنج برده‌اند که معادل ۱۵.۸ درصد جمعیت این منطقه است.
این کشورها همگی در لیست آسیب‌پذیرترین مناطق قرار دارند. مصر بیشترین ضربه را دیده است؛ در نیمه اول سپتامبر ۲۰۲۶ تنها ۱۴۳.۹ هزار تن گندم به بنادر رسیده که در مقایسه با ۸۷۶.۱ هزار تن در سال گذشته کاهش چشمگیری دارد.
یمن و سودان نیز که با بحران‌های انسانی روبه‌رو هستند، با افزایش هرگونه قیمت به طور سریع با گرسنگی وسیع‌تری مواجه می‌شوند.
تأثیر جهانی بحران؛ از آسیا تا آفریقا
در سطح بین‌المللی، کشورهایی مانند اندونزی با واردات ۱۲.۵ میلیون تن، بنگلادش با ۷ میلیون تن، نیجریه با ۶.۲ میلیون تن و ترکیه با ۵ میلیون تن واردات، از این بحران آسیب می‌بینند.
جنگ؛ میدان فشار بر سفره‌ها
برنامه جهانی غذا وابسته به سازمان ملل هشدار داده است که ادامه جنگ و بحران انرژی می‌تواند ۴۵ میلیون نفر دیگر را به جمعیت دچار ناامنی شدید غذایی در جهان اضافه کند. این بدان معناست که حتی زمانی که ذخایر گندم جهانی خالی نیست، هزینه‌های مرتبط با جنگ، انرژی، بیمه و کشتیرانی از جیب مردم کشورهای واردکننده تأمین می‌شود.
نظرات کاربران