اقساط مارکت در مسیر فاز سوم توسعه | از اعتباردهی امن تا مارکت‌پلیس تخصصی اقساطی

به گزارش «عصربانک» بازار اعتبار دیجیتال و خرید اقساطی در ایران طی سال‌های اخیر با تغییرات قابل‌توجهی همراه بوده است؛ بازاری که از یک سو با افزایش تقاضای خانوارها برای خرید اعتباری مواجه شده و از سوی دیگر با چالش‌هایی مانند مدیریت ریسک، نکول و تأمین منابع مالی روبه‌رو است. در چنین شرایطی، برخی بازیگران این حوزه تلاش کرده‌اند با بازتعریف مدل کسب‌وکار خود، میان اعتباردهی، مدیریت ریسک و تأمین کالا و خدمات تفکیک مشخص‌تری ایجاد کنند.

در همین چارچوب، اقساط مارکت که فعالیت خود را از اوایل دهه ۱۳۹۰ آغاز کرده، اکنون وارد مرحله سوم توسعه خود شده است؛ مرحله‌ای که راه‌اندازی یک مارکت‌پلیس تخصصی خرید اقساطی، توسعه زیرساخت‌های فنی و گسترش همکاری با بانک‌ها و نهادهای مالی را دربرمی‌گیرد.

امین خادمی، مدیرعامل اقساط مارکت، در گفت‌وگو با «عصربانک» با اشاره به تجربه این مجموعه در سال‌های گذشته، ۱۴۰۴ را یکی از سال‌های مهم برای صنعت لندتک از منظر مدیریت ریسک و نکول دانست و توضیح داد : شرایط اقتصادی باعث شد بسیاری از فعالان صنعت، رویکردهای خود در زمینه اعتبارسنجی و اعطای اعتبار را مورد بازنگری قرار دهند.

او با بیان اینکه شرکت‌های لندتکی در شرایط سخت اقتصادی ودرگیر جنگ معمولاً حفظ کیفیت سبد اعتباری و کنترل نکول را بر رشد فروش ترجیح می‌دهند، اظهار کرد : اتفاقات سال ۱۴۰۴ در عین ایجاد فشار برای برخی بازیگران، به نوعی موجب پالایش بازار و افزایش احتیاط در تصمیم‌گیری‌های اعتباری شد. به گفته خادمی، این شرایط نگاه فعالان صنعت را از اعتبارسنجی‌های صرفاً سنتی به سمت مدل‌های مبتنی بر وثیقه و اعتبار سازمانی سوق داد.

خادمی با اشاره به سابقه اقساط مارکت گفت: این مجموعه از ابتدای فعالیت، تمرکز خود را بر مدل‌های Secure گذاشته و بخش قابل‌توجهی از جامعه هدف آن را مشتریان سازمانی تشکیل می‌دهند. او مدعی شد حتی در دوره‌های بسیار دشوار اقتصادی و در جریان جنگ ۱۲ روزه و ۴۵ روزه، نرخ نکول اقساط مارکت صفر درصد باقی مانده است؛ موضوعی که به گفته او، برای این مجموعه و شرکای تجاری آن اهمیت ویژه‌ای داشته است.

عبور از فروش سنتی به مارکت‌پلیس تخصصی

مدیرعامل اقساط مارکت درباره مسیر توسعه این مجموعه توضیح داد : فعالیت شرکت را می‌توان در سه مرحله بررسی کرد. مرحله نخست به سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۹۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که فروش اقساطی به شکل سنتی انجام می‌شد و خبری از سامانه‌های اعتبارسنجی، تأمین‌کنندگان مالی و زیرساخت‌های امروزی نبود. در آن دوره، خود اقساط مارکت علاوه بر تأمین کالا، تأمین مالی خرید را نیز انجام می‌داد.

به گفته او، مرحله دوم از حدود سال ۱۳۹۸ و با ورود شرکت‌های لیزینگ، نهادهای مالی و مجموعه‌هایی مانند تعاونی رفاه بازنشستگان شکل گرفت و صنعت به تدریج از مدل‌های سنتی فاصله گرفت. با این حال، زیرساخت‌ها و APIهای امروز هنوز وجود نداشت و این دوره نیز بخشی از مسیر تحول مدل‌های فروش اعتباری محسوب می‌شد.

خادمی افزود: مرحله سوم توسعه قرار بود از سال ۱۴۰۴ آغازشود، اما به دلیل شرایط، این مرحله عملاً از اول تیرماه ۱۴۰۵ کلید خورد؛ تجربه طولانی اقساط مارکت در بازار فیزیکی باعث شد این مجموعه پس از سال‌ها فعالیت در فضای فروش سنتی، وارد فضای آنلاین شود و یک مارکت‌پلیس تخصصی فروش اقساطی راه‌اندازی کند.

او تأکید کرد: این پلتفرم صرفاً مجموعه‌ای از صفحات فروشگاهی نیست و اقساط مارکت طی حدود چهار سال روی توسعه آن کار کرده است. خادمی در توضیح تفاوت مارکت‌پلیس با فروشگاه آنلاین گفت: فروشگاه آنلاین را می‌توان معادل یک واحد فروشگاهی و مارکت‌پلیس را مشابه یک مرکز خرید دانست که مجموعه‌ای از فروشندگان، کالاها و گروه‌های مختلف را در خود جای می‌دهد.

به گفته مدیرعامل اقساط مارکت، تفاوت اصلی این مدل با مارکت‌پلیس‌های نقدی، در نقطه‌ای است که مشتری خرید خود را انتخاب می‌کند. در یک خرید نقدی، پس از انتخاب کالا و ورود به درگاه پرداخت، فرایند خرید تقریباً به پایان می‌رسد؛ اما در مارکت‌پلیس اقساطی، از همین نقطه فرایند اعتباردهی آغاز می‌شود.

خادمی توضیح داد: اقساط مارکت تلاش کرده این فرایند را به شکلی طراحی کند که مشتری در کمتر از هشت دقیقه، مشابه یک خرید نقدی، مراحل خرید اقساطی و تخصیص اعتبار را پشت سر بگذارد.

مدل اعتباری مبتنی بر جامعه هدف

مدیرعامل اقساط مارکت درباره سقف اعتبار و تنوع کالاها نیز گفت: مدل این مجموعه را نمی‌توان به صورت خطی و با یک سقف یا یک مسیر واحد تعریف کرد؛ بلکه ساختار اعتباری اقساط مارکت یک ماتریس متشکل از گروه‌های هدف و طرح‌های مختلف است.

به گفته او، مشتریان سازمانی، بازنشستگان تأمین اجتماعی، بازنشستگان دولت، کارکنان سازمان‌های طرف قرارداد و حتی مشتریان آزاد، بسته به شرایط خود می‌توانند وارد مسیرهای اعتباری متفاوت شوند و منابع مالی و طرح مورد استفاده آنها نیز می‌تواند متفاوت باشد.

اقساط مارکت در کنار کالاهای مختلف از جمله لوازم خانگی، فرش، مبلمان و کالاهای دیجیتال، خدماتی مانند بیمه و خدمات پزشکی را نیز در این ساختار قرار داده است. خادمی گفت: این مجموعه تلاش دارد متناسب با نیاز بازار، دسته‌های کالایی و خدماتی جدیدی را نیز اضافه کند.

او سقف اعتباری فعلی را ۳۰۰ میلیون اعلام کرد و افزود: نرخ کارمزد و هزینه خرید اقساطی بسته به نوع طرح و منبع تأمین مالی متفاوت است. به گفته خادمی، مدل‌های اعتباری در صنعت را می‌توان به دو دسته Secure و Unsecure تقسیم کرد؛ در مدل Unsecure، ریسک نکول بالاتر است و هزینه این ریسک، معوقات و سایر احتمالات باید در محاسبات تأمین مالی لحاظ شود.

در مقابل، در مدل‌های سازمانی و وثیقه‌محور، ریسک اعتباری کنترل‌شده‌تر است و در برخی سازمان‌ها حتی بابت کسر اقساط از حقوق، هزینه‌ای از مشتری دریافت نمی‌شود؛ موضوعی که می‌تواند این مدل را به یکی از کم‌هزینه‌ترین شیوه‌های تأمین مالی تبدیل کند.

افزایش تقاضا؛ حاصل فشار اقتصادی و توسعه بازار

خادمی درباره وضعیت بلوغ صنعت BNPL و اعتبار خرد نیز گفت: بازار لندتک از چند جهت به مراحل بلوغ نزدیک شده است. اتفاقات سال‌های گذشته، از دوران کرونا و تحریم‌ها تا شرایط جنگ در سال ۱۴۰۴، مجموعه‌ای از تجربه‌ها و آزمون‌وخطاها را برای فعالان این صنعت ایجاد کرده و باعث شده نگاه بازیگران به اعتباردهی واقع‌بینانه‌تر شود.

او بخشی از رشد تقاضا برای خرید اعتباری را حاصل توسعه توانمندی فعالان صنعت و پذیرش ریسک توسط آنها دانست و در عین حال تأکید کرد: بخش مهمی از این تقاضا ناشی از شرایط اقتصادی است؛ به این معنا که کالاهایی که خانوارها پیش‌تر به شکل نقدی خریداری می‌کردند، اکنون برای بخشی از جامعه از طریق خرید اقساطی تأمین می‌شوند.

مدیرعامل اقساط مارکت همچنین این روند را نشانه‌ای از افزایش توجه مردم به ابزارهای مالی دانست و گفت: رشد ابزارهایی مانند طلای دیجیتال و رمزارزها را می‌توان در چارچوب افزایش آگاهی و رفتار مالی کاربران تحلیل کرد.

تفکیک تأمین مالی از تأمین کالا

خادمی یکی از تفاوت‌های اصلی مدل کسب‌وکار اقساط مارکت را تمرکز کامل این مجموعه بر مدل Secure عنوان کرد و گفت: لندتک در نقطه اتصال صنعت مالی و تجارت قرار دارد و فعالان این حوزه باید یا در هر دو بخش تخصص داشته باشند یا بخشی را به شرکای تخصصی واگذار کنند.

او توضیح داد: اقساط مارکت تلاش کرده با توجه به تخصص خود، تأمین مالی را به شرکای تخصصی شامل بانک‌ها، شرکت‌های لیزینگ و سایر نهادهای مالی واگذار کند و تمرکز خود را بر تأمین کالا و خدمات باکیفیت و قیمت مناسب قرار دهد.

به گفته خادمی، مدیریت ریسک و نکول از طریق مدل‌های Secure می‌تواند برای بانک‌ها جذابیت ایجاد کند؛ چرا که یکی از نگرانی‌های اصلی بانک‌ها، معوقات و بازپرداخت تسهیلات است. او معتقد است زمانی که یک مدل اعتباری بتواند در شرایط دشوار اقتصادی، ریسک نکول را کنترل کند، امکان تأمین منابع مالی برای آن زیرساخت با اطمینان بیشتری فراهم می‌شود. از سوی دیگر، پایین‌تر بودن هزینه مدیریت ریسک و نکول در مدل‌های Secure می‌تواند باعث شود هزینه نهایی سود و کارمزد برای مشتری نیز نسبت به مدل‌های Unsecure اقتصادی‌تر باشد.

توسعه الگوریتم‌های تخصیص اعتبار و گسترش مارکت‌پلیس

مدیرعامل اقساط مارکت درباره برنامه‌های این مجموعه در فاز سوم توسعه گفت: این مرحله صرفاً به راه‌اندازی مارکت‌پلیس محدود نمی‌شود و توسعه زیرساخت‌های فنی نیز در دستور کار قرار دارد.

به گفته او، اقساط مارکت در حال توسعه الگوریتم‌های هوشمند تخصیص اعتبار و ایجاد اتصال چابک‌تر با سامانه‌های اعتبارسنجی است تا فرایند استعلام و تأیید اعتبار مشتریان سازمانی و آزاد با سرعت بیشتری انجام شود. در بخش تأمین کالا و خدمات نیز برنامه این مجموعه، جذب تأمین‌کنندگان بیشتری از سراسر کشور و افزایش تنوع اصناف حاضر در مارکت‌پلیس اعلام شده است.

خادمی در تشریح چشم‌انداز این مجموعه اظهار کرد: هدف اقساط مارکت این است که افراد با سطوح مختلف درآمدی و از سازمان‌ها و ارگان‌های مختلف بتوانند نیازهای کالایی و خدماتی خانوار خود را از طریق این بستر، با شفافیت و در کوتاه‌ترین زمان ممکن تأمین کنند. بر این اساس، فاز سوم توسعه اقساط مارکت که از تیرماه ۱۴۰۵ آغاز شده، هم‌زمان دو مسیر را دنبال می‌کند؛ از یک سو توسعه زیرساخت‌های اعتباری و فنی و از سوی دیگر گسترش شبکه تأمین‌کنندگان و تنوع کالا و خدمات، با هدف ایجاد یک بستر تخصصی برای خرید اعتباری.