جهش هیجانی ارز ماندگار نیست

رحمان سعادت، اقتصاددان و عضو هیأت علمی دانشگاه سمنان

افزایش نرخ ارز در روز‌های اخیر را می‌توان از زوایای مختلف بررسی کرد. با عبور از نیمه نخست سال و ورود به نیمه دوم، معمولاً فعالان اقتصادی در میانه سال بازنگری‌هایی در برنامه‌های تولیدی و اقتصادی خود انجام می‌دهند. از سوی دیگر، خانوار‌ها نیز با توجه به تورم موجود، با افزایش هزینه‌ها مواجه شده‌اند و شکل‌گیری تقاضای جدید با هزینه بیشتری همراه است. این افزایش تقاضا می‌تواند بر نرخ ارز اثرگذار باشد.

میان تورم و نرخ ارز یک رابطه «الاکلنگی» وجود دارد. در نیمه نخست سال شاهد افزایش قیمت کالا‌ها و شکل‌گیری تورم بوده‌ایم و احتمالاً در سه ماهه پاییز، قیمت کالا‌ها با افزایش محدودی مواجه خواهیم بود. بخشی از این تورم به صورت الاکلنگی خود را در بازار ارز نشان می‌دهد و به همین دلیل ممکن است در سه ماهه پاییز با افزایش نرخ ارز مواجه باشیم.

با این حال، «هیجانات ارزی» می‌تواند موجب شود نرخ ارز به صورت جهشی افزایش پیدا کند و حتی طی یکی دو روز، اما پس از فروکش کردن هیجانات، امکان بازگشت نرخ به محدوده‌های پایین‌تر وجود دارد. بخشی از رشد اخیر نرخ ارز واقعی است، اما بخشی از آن نیز ناشی از هیجانات بازار است. بر همین اساس، احتمال دارد نرخ ارز در هفته آینده در محدوده ۲۲۰ تا ۲۳۰ هزار تومان نوسان داشته باشد و روند کاهشی به خود بگیرد.

بسیاری از کارشناسان معتقدند تورم همچنان روند افزایشی خواهد داشت و در نتیجه افزایش نرخ ارز نیز دور از انتظار نیست. با این حال، شدت افزایش نرخ ارز بسیار زیاد نخواهد بود و دامنه نوسان محدودتر است.

شبکه‌های اجتماعی در حال حاضر ضریب نفوذ بیشتری نسبت به بسیاری از خبرگزاری‌های رسمی دارند. بخش زیادی از مردم به گوشی تلفن همراه دسترسی دارند و به دلایل مختلف، مراجعه آنها به شبکه‌های اجتماعی بیشتر است.

در این فضا، قیمت‌ها و اعداد مختلف بدون آنکه الزاماً مبنای مشخصی داشته باشند، منتشر می‌شوند و همین موضوع می‌تواند به شکل‌گیری و تشدید هیجانات کمک کند. ضریب نفوذ شبکه‌های اجتماعی بالاست و از سوی دیگر، بخشی از کاربران این شبکه‌ها تجربه کافی در حوزه اقتصادی و بازار ارز ندارند؛ بنابراین ممکن است واکنش هیجانی بیشتری نسبت به اخبار و اعداد منتشرشده نشان دهند.

بسیاری از کاربران جدید شبکه‌های اجتماعی، تجربه تاریخی کافی درباره تحولات بازار ارز ندارند و ممکن است با مشاهده یک عدد جدید، بدون بررسی صحت آن، دچار نگرانی یا هیجان شوند. این موضوع می‌تواند در کوتاه‌مدت به «تشدید رفتار‌های هیجانی» در بازار کمک کند.

در همین حال، گاهی افرادی که در شبکه‌های اجتماعی فعالیت می‌کنند، برای افزایش تعداد فالور، اعداد بزرگ‌تری را از نرخ ارز مطرح می‌کنند. حتی اگر عدد منتشرشده واقعی نباشد، ممکن است مخاطب برای بررسی صحت آن وارد صفحه یا سایت منتشرکننده شود و همین مراجعه، به افزایش بازدید و منافع اقتصادی برای منتشرکننده منجر می‌شود.

در چنین شرایطی، هرچه عدد بزرگ‌تر و خبر جنجالی‌تر باشد، احتمال مراجعه کاربران نیز بیشتر می‌شود. این مسئله باعث شده با نوعی «هرج‌ومرج اطلاعاتی در شبکه‌های اجتماعی»، به‌ویژه در حوزه اقتصادی، مواجه باشیم.

البته در یکی دو سال اخیر، سواد رسانه‌ای مردم و شناخت آنها از فضای شبکه‌های اجتماعی افزایش یافته است، اما همچنان هیجانات نقش پررنگی در این فضا دارد.

با افزایش تجربه کاربران و ارتقای سواد رسانه‌ای طی ماه‌های آینده، می‌توان به تدریج شاهد شکل‌گیری عقلانیت بیشتری در فضای شبکه‌های اجتماعی بود؛ موضوعی که می‌تواند به کاهش هیجانات و ایجاد آرامش بیشتر در حوزه‌های مختلف، به‌ویژه در مسائل اقتصادی، کمک کند.