کارشناس بانکی: رفتار هیجانی خریداران، نوسان نرخ ارز را تشدید می‌کند

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، محمد ربیع‌زاده، کارشناس بانکی، رفتار هیجانی فعالان بازار را عاملی می‌داند که دامنه نوسان نرخ ارز را بیش‌تر می‌کند. به باور او، مهار این بازار تنها با کنترل عرضه و تقاضا ممکن نیست. او سرمایه اجتماعی، حکمرانی مؤثر و دیپلماسی فعال را نیز از پایه‌های ثبات اقتصادی می‌داند.

این دیدگاه در شرایطی مطرح می‌شود که نرخ ارز هم‌زمان از عوامل اقتصادی، سیاسی و انتظارات تورمی اثر می‌پذیرد. برای خانوارها، تغییر نرخ دلار مستقیم به قیمت کالاها و ارزش پس‌انداز گره خورده است. پرسش اصلی این است که چه سهمی از نوسان به خود اقتصاد برمی‌گردد و چه سهمی به واکنش جمعی بازار.

وقتی انتظار، قیمت می‌سازد

انتظارات تورمی یعنی پیش‌بینی مردم از میزان گرانی در آینده. وقتی بخش بزرگی از جامعه انتظار گرانی دارد، تقاضا برای دارایی‌هایی مانند دلار پیش از هر تغییر واقعی افزایش می‌یابد. در نتیجه، قیمت گاهی پیش از خود رویداد حرکت می‌کند.

در این وضعیت، کشمکش خریدار و فروشنده فقط بر سر ارزش امروز ارز نیست. هر طرف بر پایه تصویری از آینده تصمیم می‌گیرد. اگر موج خرید جمعی شکل بگیرد، فشار تقاضا می‌تواند نرخ را از سطح قابل توضیح با داده‌های اقتصادی فراتر ببرد. همین سازوکار در جهت معکوس هم عمل می‌کند و موج فروش هم‌زمان، افت نرخ را تندتر می‌کند.

تحلیلگران بازار این الگو را «رفتار گله‌ای» می‌نامند؛ یعنی تصمیم‌گیری بر پایه رفتار دیگران به‌جای ارزیابی مستقل. داده‌های بازارهای مالی نشان می‌دهد این الگو معمولاً به معامله در نقطه‌هایی می‌انجامد که نوسان بیش‌ترین شدت را دارد. پیامد آن، ریسک بالاتر برای دارندگان پس‌انداز ارزی است.

فراتر از عرضه و تقاضا

ربیع‌زاده تأکید می‌کند ابزارهایی که فقط حجم ارز ورودی یا خروجی بازار را هدف می‌گیرند، به‌تنهایی کافی نیستند. از نگاه او، سرمایه اجتماعی نقش مهمی دارد. سرمایه اجتماعی در این معنا یعنی میزان اعتماد عمومی به سیاست‌گذار و به پایداری تصمیم‌های اقتصادی. هرچه این اعتماد بیش‌تر باشد، احتمال واکنش‌های هیجانی به خبرها کم‌تر است.

حکمرانی مؤثر و دیپلماسی فعال دو رکن دیگر این نگاه را می‌سازند. حکمرانی مؤثر به سیاست‌گذاری شفاف و قابل پیش‌بینی اشاره دارد. دیپلماسی فعال نیز می‌تواند با کاهش ریسک‌های خارجی، اثر بخشی از عوامل سیاسی بر نرخ ارز را کم‌رنگ کند. در این چارچوب، ثبات نرخ ارز حاصل هم‌افزایی چند عامل است، نه نتیجه یک ابزار.

تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد بازار ارز ایران به خبرهای سیاسی و تحولات خارجی حساس است. همین حساسیت سهم انتظارات را در نوسان نرخ‌ها پررنگ نگه می‌دارد. به نظر می‌رسد توان سیاست‌گذار در مدیریت این انتظارات، از متغیرهای اصلی مسیر بازار در ماه‌های پیش‌رو باشد.