بانک مرکزی گرانی ارز را به انتظارات نسبت می‌دهد؛ ریشه این انتظارات کجاست؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بانک مرکزی بخشی از نرخ کنونی ارز را ناشی از «انتظارات» فعالان بازار می‌داند، نه فقط عرضه و تقاضای واقعی. انتظارات یعنی پیش‌بینی مردم از قیمت فردا. وقتی خانوارها گمان کنند دلار گران‌تر می‌شود، امروز برای خرید آن اقدام می‌کنند و همین رفتار قیمت را بالا می‌برد.

مسئله اصلی این است که این انتظارات از خلأ شکل نمی‌گیرند. تورم بالا و رشد مستمر نقدینگی دو عاملی هستند که بیش‌ترین نقش را در تقویت آن‌ها دارند. به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند سیاست‌گذار پولی در حوزه ارز در جایگاه «بدهکار» قرار دارد، نه «طلبکار». برای مخاطب عام، معنای این بحث روشن است: تا ریشه‌ها پابرجاست، فشار بر ارزش ریال هم ادامه دارد.

انتظارات از کجا می‌آید؟

نقدینگی مجموع پول و شبه‌پول در دست مردم و بنگاه‌هاست. وقتی حجم این پول سریع‌تر از تولید کالا و خدمات رشد کند، قدرت خرید هر واحد پول کاهش می‌یابد. خانوارها این کاهش را در قیمت اقلام روزمره می‌بینند و برای حفظ ارزش دارایی، به دارایی‌هایی مانند ارز و طلا روی می‌آورند.

تورم بالا نیز همین چرخه را تشدید می‌کند. نرخ تورمی که سال‌ها در سطح بالا مانده، به مردم یاد داده است که پول نقد ارزش خود را از دست می‌دهد. در نتیجه، انتظارات تورمی به بخشی ثابت از رفتار اقتصادی خانوارها تبدیل شده است. به زبان ساده، بازار به حافظه تورمی خود واکنش نشان می‌دهد.

کشمکش سیاست‌گذار و بازار

از یک سو، بانک مرکزی تلاش دارد با تأکید بر نقش انتظارات، از هیجان بازار بکاهد. از سوی دیگر، بازار به داده‌های واقعی نگاه می‌کند: سرعت رشد نقدینگی، نرخ تورم و کسری بودجه. تجربه اقتصادهای مشابه نشان می‌دهد مدیریت انتظارات بدون مهار عوامل بنیادی، معمولاً اثری کوتاه‌مدت دارد.

برای تریدرها و فعالان حرفه‌ای، این دوگانگی یک نکته کلیدی دارد. نوسان‌های کوتاه‌مدت ارز می‌تواند به اخبار و سیگنال‌های سیاستی واکنش نشان دهد. اما روند میان‌مدت، بیش‌تر تابع شکاف میان رشد نقدینگی و رشد تولید است. محتمل‌ترین سناریو آن است که تا این شکاف کم نشود، انتظارات نیز تغییر چندانی نکند.

آنچه داده‌ها روشن می‌کند

داده‌ها نشان می‌دهد اعتبار سیاست‌گذار، مهم‌ترین ابزار او برای کنترل انتظارات است. این اعتبار زمانی شکل می‌گیرد که وعده مهار تورم با کاهش واقعی رشد نقدینگی همراه شود. ارزیابی این‌که چنین هم‌راستایی در ماه‌های پیش رو رخ می‌دهد یا نه، به داده‌های رسمی آینده و قضاوت خود مخاطب بستگی دارد.