به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، حسین سلاح‌ورزی، اقتصاددان، برآوردی از درآمد ریالی بانک مرکزی از معاملات ارزی منتشر کرده است. به گفته او، روایت‌ها حاکی است که بانک مرکزی حدود ۴ میلیارد دلار را در محدوده ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار تومان از بازار خریده است. همین ارز اکنون در محدوده ۲۵۰ تا ۲۶۰ هزار تومان به بازار عرضه می‌شود. سلاح‌ورزی تأکید می‌کند که اگر این روایت درست باشد، اختلاف این دو نرخ دست‌کم ۲۰۰ تا ۴۴۰ هزار میلیارد تومان است.
اهمیت این عدد در پرسشی است که سلاح‌ورزی مطرح کرده است: بازار ارز را مدیریت می‌کنند یا کسری بودجه دولت را؟ پاسخ این پرسش برای هر خانواری که پس‌انداز خود را به ریال نگه می‌دارد اهمیت دارد. اگر فروش ارز با نرخ بالاتر به منبع درآمد دولت تبدیل شود، نرخ دلار دیگر فقط یک متغیر بازار نیست و به ابزاری مالی هم بدل می‌شود.
این عدد از کجا می‌آید؟
محاسبه ساده است. در کم‌ترین حالت، دلار ۲۰۰ هزار تومان خریداری و ۲۵۰ هزار تومان فروخته شده است. یعنی برای هر دلار ۵۰ هزار تومان اختلاف وجود دارد. در بیش‌ترین حالت، خرید ۱۵۰ هزار تومان و فروش ۲۶۰ هزار تومان بوده که اختلاف را به ۱۱۰ هزار تومان برای هر دلار می‌رساند. ضرب این دو رقم در ۴ میلیارد دلار، بازه ۲۰۰ تا ۴۴۰ هزار میلیارد تومان را به دست می‌دهد.
برای ملموس‌شدن این رقم، اگر آن را میان حدود ۹۰ میلیون نفر جمعیت کشور تقسیم کنیم، سهم هر نفر بین ۲.۲ تا ۴.۹ میلیون تومان می‌شود. با این حال، این ارقام برآوردی شرطی است و به درستی روایت اولیه درباره حجم و نرخ معاملات بستگی دارد. تا زمانی که آمار رسمی این معاملات منتشر نشود، نمی‌توان آن را رقم قطعی دانست.
مدیریت بازار یا تأمین بودجه؟
بانک‌های مرکزی معمولاً در بازار ارز «مداخله» می‌کنند؛ یعنی هنگام فراوانی عرضه ارز می‌خرند و هنگام کمبود آن را می‌فروشند تا نوسان کم شود. در این الگو، سود حاصل از اختلاف نرخ محصول جانبی است و هدف اصلی نیست. اما اگر ریال حاصل از فروش ارز به خزانه برود و هزینه‌های جاری را بپوشاند، موضوع به «کسری بودجه» گره می‌خورد؛ یعنی وضعیتی که دولت بیش از درآمدش خرج می‌کند. در این حالت، هر افزایش نرخ دلار درآمد ریالی دولت را بالا می‌برد.
داده‌های همین برآورد تصویر روشنی از تغییر ارزش ریال هم می‌دهد. نرخ ۲۶۰ هزار تومان حدود ۷۳ درصد بالاتر از نرخ ۱۵۰ هزار تومان است. به بیان دیگر، قدرت خرید ریال در برابر دلار در این فاصله بین ۲۰ تا ۴۲ درصد کاهش یافته است. برای کسی که پس‌انداز ریالی دارد، این یعنی همان مبلغ اکنون دلار کم‌تری می‌خرد.
پیشینه یک بحث قدیمی
پرسش درباره نقش نرخ ارز در بودجه تازه نیست. بخش مهمی از درآمد دولت از صادرات نفت و فرآورده‌های آن به ارز وصول می‌شود و نرخ تبدیل آن به ریال، اندازه این درآمد را تعیین می‌کند. به همین دلیل، اقتصاددانان بارها پرسیده‌اند که آیا دولت از گران‌شدن دلار سود می‌برد. برآورد تازه سلاح‌ورزی این بحث را با عددی مشخص دوباره به میان آورده است و انتشار آمار رسمی معاملات ارزی می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر آن کمک کند.
نظرات کاربران